"Quốc gia dẫn dắt - Nhân dân đồng hành"

Ở Việt Nam, kế thừa và phát huy “tinh thần bác sĩ Phạm Ngọc Thạch” - Bộ trưởng Bộ Y tế đầu tiên của Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Chống lao Trung ương, người thầy lớn của chuyên ngành lao và bệnh phổi, người đã đặt nền móng cho công tác phòng, chống lao tại Việt Nam, Bệnh viện Phổi Trung ương và Chương trình Chống lao Quốc gia đã, đang và sẽ tiếp tục đẩy mạnh các can thiệp phòng, chống lao một cách toàn diện, hiệu quả từ Trung ương đến địa phương và đã đạt được những kết quả tích cực trong năm vừa qua.

Năm nay, chủ đề Ngày Thế giới phòng chống lao nhấn mạnh những yếu tố then chốt thúc đẩy tiến bộ trong cuộc chiến chống lao: Đó là vai trò lãnh đạo của các quốc gia và sức mạnh của người dân. Thông điệp năm nay khẳng định rằng các quốc gia không chỉ tham gia, mà chính là lực lượng dẫn dắt trong cuộc chiến chống bệnh lao. Đồng thời, chủ đề cũng tôn vinh những đóng góp của các cộng đồng, người bệnh và người sống sót sau lao, nhân viên y tế, các nhà vận động chính sách, nhà khoa học, các tổ chức xã hội và các đối tác - những lực lượng đang ngày đêm đóng góp cho công cuộc chấm dứt bệnh lao.

Chủ đề Ngày Thế giới phòng chống lao năm 2026 trên toàn cầu viết bằng tiếng Anh là: "Yes! We Can End TB! Led by Countries! Powered by People!". Tạm dịch “Đúng! Chúng ta có thể chấm dứt bệnh lao! Quốc gia dẫn dắt - Nhân dân đồng hành!".

Chỉ còn chưa đầy 5 năm để thực hiện mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030, chủ đề năm nay là lời kêu gọi tăng cường trách nhiệm, cam kết và hành động lấy người dân làm trung tâm, nhằm thúc đẩy tiến trình hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao.

Tiến sĩ, bác sĩ Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương. 

Tại Việt Nam, theo Nghị quyết 72-NQ/TW ngày 9-9-2025 của Bộ Chính trị "về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân", định hướng quan trọng của ngành y tế là chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, lấy y tế cơ sở làm nền tảng.

Từ năm 2026, “người dân được khám sức khỏe định kỳ và sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm”, qua đó tạo cơ hội phát hiện sớm nhiều bệnh, trong đó có bệnh lao.

Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ

Trên cơ sở chủ đề toàn cầu, Việt Nam lựa chọn chủ đề Ngày Thế giới phòng chống lao năm 2026 là: "Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân".

Chủ đề này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Việt Nam trong việc tăng cường phát hiện sớm bệnh lao thông qua hệ thống khám sức khỏe định kỳ, qua đó góp phần giảm lây nhiễm trong cộng đồng và nâng cao hiệu quả điều trị. Bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân luôn được Đảng, Nhà nước ta đặc biệt quan tâm: “Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời, từng bước giảm gánh nặng chi phí y tế”.

Triển khai chủ trương này, từ năm 2026:

- Tất cả cán bộ, công chức, viên chức và người lao động tại các doanh nghiệp nhà nước và tư nhân đều được khám sức khỏe định kỳ hằng năm theo quy định.

- Đối với người dân không thuộc nhóm trên cũng sẽ được khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần.

- Trong khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc, người dân bắt buộc phải được chụp X-quang (bởi vì gần 40% người bệnh lao không có triệu chứng) và xét nghiệm GeneXpert.

- Các cơ sở khám bệnh đều đã được trang bị hệ thống X-quang thường và kỹ thuật số. Chương trình Chống lao Quốc gia đã có 45 xe chụp X-quang kỹ thuật số lưu động, 250 máy X-quang trong đó có 84 máy X-quang di động kỹ thuật số tới tỉnh/thành phố trên toàn quốc, đảm bảo tính khả thi của hoạt động.

- Đối với xét nghiệm GeneXpert, Chương trình Chống lao Quốc gia hiện đã có 500 máy tại 34 tỉnh/thành phố. Tất cả các trường hợp có bất thường nghi lao trên phim X-quang do bác sĩ hoặc phần mềm trí tuệ nhân tạo đọc sẽ được chỉ định xét nghiệm GeneXpert để chẩn đoán lao.

- Người bệnh lao sau khi phát hiện sẽ được thu nhận và quản lý điều trị trong hệ thống Chương trình Chống lao Quốc gia.

Việt Nam thuộc nhóm "có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới"

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm đến công tác phòng chống lao thông qua nhiều chính sách và hành động cụ thể. Các văn bản như Công điện số 25/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường công tác phòng chống lao và Công văn số 1393/TTg-KGVX của Thủ tướng Chính phủ "về việc tăng cường công tác phòng, chống bệnh lao cùng các văn bản chỉ đạo liên quan đã tạo động lực quan trọng thúc đẩy các hoạt động phòng chống lao trên toàn quốc" đã thể hiện điều đó.

Nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ và Bộ Y tế, Chương trình Chống lao Quốc gia đã triển khai nhiều hoạt động phát hiện, chẩn đoán và điều trị bệnh lao gắn với hệ thống khám chữa bệnh, đồng thời tăng cường truyền thông để huy động sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội, giảm kỳ thị và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho người dân.

Đoàn công tác của Liên minh Nghị sĩ Toàn cầu về Phòng, chống Lao thăm và làm việc tại Bệnh viện Phổi Trung ương năm 2025. Ảnh: vov.vn 

Năm 2025, số bệnh nhân lao tại nước ta phát hiện là trên 119.000 ca (theo số liệu báo cáo của Chương trình Chống lao Quốc gia), chiếm 63% tổng số ca mắc mới ước tính có trong cộng đồng.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phát hiện ít nhất 70% số bệnh nhân có trong cộng đồng, điều trị khỏi ít nhất 85% số bệnh nhân lao phát hiện thì dịch tễ lao mới giảm từ 5%-10% mỗi năm. Khu vực phía Nam, tình hình phát hiện bệnh lao cao nhất trong cả nước, chiếm khoảng 60% tổng số ca lao phát hiện trên toàn quốc, cần tăng nguồn lực đầu tư cho công tác phòng, chống lao tại những khu vực này.

Mặc dù vậy, tình hình dịch tễ bệnh lao tại nước ta còn rất nặng nề, WHO (năm 2025) ước tính Việt Nam có khoảng 184.000 bệnh nhân lao mới, 9.400 bệnh nhân lao kháng thuốc và hằng năm có khoảng 12.000 người tử vong do lao. Việt Nam xếp thứ 12/30 nước có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới và đứng thứ 10/30 nước có gánh nặng bệnh lao kháng thuốc cao nhất thế giới.

Với kỳ vọng từ năm 2026, người dân sẽ được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần, đồng thời được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời. Đây là bước đi quan trọng nhằm phát hiện sớm bệnh tật, giảm gánh nặng chi phí y tế cho người dân.

Để đạt được mục tiêu chấm dứt bệnh lao, cần có sự ủng hộ và cam kết mạnh mẽ của lãnh đạo các cấp, sự phối hợp của các ban, ngành, đoàn thể và toàn xã hội, nhằm bảo đảm nguồn tài chính bền vững và triển khai đồng bộ các can thiệp phòng, chống lao từ Trung ương đến địa phương. 

 (Còn nữa)