Hành trình nặng nghĩa tri ân - Bài 3: Nghĩa tình còn mãi (Tiếp theo và hết)

Gọi tên đồng đội

Giữa cái nắng oi nồng của miền biên viễn, nhiều cựu chiến binh (CCB), thân nhân liệt sĩ và nhân dân từ mọi miền đất nước hành quân về mảnh đất Vị Xuyên (Tuyên Quang) tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc của Tổ quốc. Họ đến các nghĩa trang liệt sĩ, những di tích lịch sử, những điểm cao từng diễn ra các cuộc đọ sức quyết liệt. “Hòa ơi! Nam ơi! Chúng mày ở đâu về mách cho chúng tao tìm với!”. Biết bao cái tên đã được các CCB xướng lên như thế khi trở lại, những mong tìm được hài cốt đồng đội.

Hành trình nặng nghĩa tri ân: Các cựu chiến binh dâng hương tại Đền thờ các anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên ở điểm cao 468 (xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang). Ảnh: VŨ DUY

Sau khi hoàn thành nghi thức dâng hương tại Đền thờ các anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên trên điểm cao 468, CCB Phạm Quang Tiến, nguyên Khẩu đội trưởng H12 thuộc Đại đội 14 hỏa lực, Trung đoàn 122, Sư đoàn 313, đứng lặng hồi lâu nhìn về các điểm cao trùng điệp. Ông Tiến từng chiến đấu ở khu vực này từ năm 1979 đến năm 1981. Ông chậm rãi nói: “Ngày ấy, bộ đội chiến đấu kiên cường, gan dạ và hy sinh nhiều lắm. Điều mà chúng tôi day dứt nhất là không thể đưa anh em về được”.

Từ khi triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, ông Tiến cùng nhiều CCB càng mong muốn góp sức. “Chúng tôi mừng lắm. Các ban liên lạc bạn chiến đấu đều có văn bản đề nghị hội viên, ai biết trường hợp bộ đội hy sinh mà chưa tìm thấy phần mộ thì cung cấp thông tin cho các cơ quan để tổng hợp, làm cơ sở tiếp thêm hy vọng sẽ có nhiều liệt sĩ được tìm thấy”, ông Tiến cho biết.

Mong muốn ấy cũng là tâm nguyện của nhiều CCB từng chiến đấu tại biên giới phía Bắc, trong đó có CCB Chu Xuân Khiêm, nguyên là chiến sĩ thông tin 2W của Đại đội 18 thuộc Trung đoàn 876, Sư đoàn 356 chiến đấu tại Mặt trận Vị Xuyên. Theo lời kể của ông Khiêm, sau khi hoàn thành nhiệm vụ, ông trở về quê nhà ở phường Xuân Đỉnh, TP Hà Nội. Dù cuộc sống bộn bề nhưng trong lòng ông vẫn luôn canh cánh về những đồng đội còn nằm lại trận địa năm xưa. Nỗi niềm ấy trở thành quyết tâm hành động bắt đầu từ cuộc điện thoại vào một đêm cuối tháng 3-2012 của bà Lưu Thị Lan, vợ liệt sĩ Nguyễn Hữu Thanh, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 876, quê ở Quảng Bình, hy sinh ngày 12-7-1984 tại điểm cao 772. Bà Lan cho biết, hàng chục năm qua, bà và gia đình đã nhiều lần trở lại Hà Giang tìm mộ chồng nhưng đều không có kết quả. Qua nhiều nguồn tin và nhờ sự kết nối của các CCB Mặt trận Vị Xuyên, sau nhiều năm bà mới liên lạc được với CCB Chu Xuân Khiêm-người trực tiếp chứng kiến tình huống hy sinh của chồng mình.

Tâm sự của người vợ liệt sĩ và niềm mong mỏi tìm thấy hài cốt đồng đội đã thôi thúc CCB Chu Xuân Khiêm lên đường tìm kiếm hài cốt những người còn nằm lại. Ông Khiêm nhớ lại: “Tháng 6-2012, sau nhiều lần khảo sát thực địa làm công tác chuẩn bị, tôi, anh Nguyễn Văn Kim ở Đại đội 11 và một số đồng đội của Tiểu đoàn 3 đưa chị Lan cùng thân nhân lên điểm cao 772 tìm lại vị trí anh Thanh hy sinh. Trở lại khu vực chiến hào năm xưa, địa hình, địa vật thay đổi nhiều, nhưng mọi chi tiết về trận đánh sáng hôm đó vẫn hiện về trong ký ức tôi. Bấy giờ, tôi là chiến sĩ thông tin được trung đoàn giao nhiệm vụ đi theo Tiểu đoàn 3 bảo đảm liên lạc với Sở chỉ huy. Sau khi giao nhiệm vụ cho đồng chí Kim quay lại đi với mũi thứ 2, Tiểu đoàn trưởng Thanh dẫn đơn vị vận động tiến công lên phía trên. Súng nổ... Anh Thanh hy sinh cách vị trí hầm chỉ huy khoảng 15m. Tôi vội mở máy báo về sở chỉ huy việc Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 3 hy sinh và nhận được lệnh phải tìm một đồng chí chỉ huy cao nhất để nhận nhiệm vụ của trên tiếp tục chỉ huy bộ đội. Khi ấy, đồng chí Minh, Đại đội trưởng Đại đội 11 đã tiếp nhận vị trí chỉ huy. Do tình huống chiến đấu ác liệt, chúng tôi không thể đưa thi hài anh Thanh về nghĩa trang đơn vị”.

Tại vị trí hy sinh của Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 3 trong ngày trở lại, sau nhiều giờ tìm kiếm quanh khu vực, các CCB cùng gia đình đã tìm thấy một phần hài cốt và một số vật dụng cá nhân quen thuộc. Trong đó có mảnh áo K82, sao mũ sĩ quan và lọ thuốc sốt rét mà chính ông Khiêm đưa cho Tiểu đoàn trưởng Thanh buổi tối trước trận đánh. Vậy là sau nhiều năm nằm ở điểm cao 772, hài cốt liệt sĩ (HCLS) Nguyễn Hữu Thanh đã được gia đình đưa về an táng lại nghĩa trang liệt sĩ quê nhà.

Nối dài hành trình tri ân

Các CCB Mặt trận Vị Xuyên luôn tâm niệm hành trình tìm đồng đội chưa bao giờ dừng lại. Nhiều người ở tuổi xưa nay hiếm, sức khỏe giảm sút nhưng hễ có thông tin mới, họ lại tìm cách trở về. Minh chứng là không chỉ góp sức tìm đồng đội, các CCB Mặt trận Vị Xuyên, trong đó có ông Chu Xuân Khiêm, Nguyễn Văn Kim cùng các cộng sự còn có công lớn trong việc vận động xây dựng đài tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ trên điểm cao 468, tại thôn Nậm Ngặt, xã Thanh Thủy, nay là Đền thờ các anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên.

Các cựu chiến binh dâng hương tại Đền thờ các anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên ở điểm cao 468 (xã Thanh Thủy, tỉnh Tuyên Quang). Ảnh: TRỌNG HẢI

Trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, điểm cao 468 cùng các điểm cao khác như: 772, 685, A5... đã phải gánh chịu hàng trăm nghìn quả đạn và hỏa lực các loại. Riêng ngày 12-7-1984, gần 1.000 cán bộ, chiến sĩ đã mãi mãi nằm lại mảnh đất biên cương này.

Chuyện là, ngày 11-7-2013, các CCB Sư đoàn 356 lên thắp hương viếng đồng đội đã hy sinh trên điểm cao 468 và bày tỏ mong muốn nơi này có một đài hương tưởng niệm. Ý tưởng đó ngay lập tức nhận được sự hưởng ứng của các cấp. Sau đó, Ban liên lạc CCB Mặt trận Vị Xuyên xin chủ trương, vận động quyên góp tiền xây dựng rồi chọn địa điểm và trực tiếp giám sát việc xây dựng. Ngày 23-11-2013, đài hương tưởng niệm liệt sĩ ở điểm cao 468 hoàn thành.

Khoảng một năm sau đó, 80 CCB đại diện cho các đồng chí từng tham gia cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc vinh dự được gặp Chủ tịch nước Trương Tấn Sang tại Phủ Chủ tịch. Trong cuộc gặp này, Chủ tịch nước đồng ý với kiến nghị của các CCB về chủ trương tôn tạo mở rộng khu tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên. Tháng 1-2016, trên cơ sở đài hương tưởng niệm ở điểm cao 468, công trình Đền thờ các anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên bao gồm nhà tưởng niệm, đường dẫn lên nhà bia và các hạng mục phụ trợ được khởi công xây dựng. Công trình chính thức khánh thành vào ngày 25-6-2016 thể hiện tình cảm, ý nguyện tri ân của các CCB, nhân dân và các nhà hảo tâm trên cả nước. Nơi đây trở thành “địa chỉ đỏ” tưởng nhớ những người đã hy sinh vì sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc, đồng thời góp phần giáo dục truyền thống cho các thế hệ.

Hành trình tri ân ấy còn được tiếp nối bằng những việc làm bình dị ngay trên mảnh đất xã Thanh Thủy hôm nay. Ở thôn Giang Nam, mẹ Lý Thị Xoa đã ngoài 80 tuổi, có con trai là liệt sĩ Lý Văn Thàng, hy sinh ngày 22-5-1981 khi chiến đấu bảo vệ biên giới. Nhiều năm nay, cán bộ, đoàn viên, thanh niên xã thường xuyên đến thăm hỏi, dọn dẹp nhà cửa, đi chợ, nấu cơm và cùng ăn với mẹ. Chị Đặng Thị Hương, Phó chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Bí thư Đoàn xã Thanh Thủy, chia sẻ: “Thấu hiểu những mất mát của mẹ liệt sĩ, tuổi trẻ địa phương mong muốn mẹ an vui tuổi già. Con của mẹ đã ngã xuống bảo vệ quê hương để chúng tôi được sống trong hòa bình, vì thế, tuổi trẻ sống đẹp là phải biết tri ân thế hệ đi trước”.

Theo ông Phùng Viết Vinh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Thanh Thủy, chăm lo người có công, gia đình chính sách và gìn giữ, phát huy giá trị các “địa chỉ đỏ” luôn được cấp ủy, chính quyền địa phương quan tâm. Cùng với thăm hỏi, chăm sóc gia đình chính sách, địa phương phối hợp chỉnh trang các điểm tưởng niệm, phục vụ CCB, thân nhân liệt sĩ và nhân dân về nguồn; đồng thời tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ. Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương tiếp tục phối hợp, cung cấp thông tin, hỗ trợ lực lượng làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập HCLS, góp phần đưa những người còn nằm lại trở về.

Niềm hy vọng mới đang được thắp lên từ Chiến dịch 500 ngày đêm. Điều ấy thêm một lần nữa khẳng định, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS không chỉ nhằm giải quyết những vấn đề còn lại sau chiến tranh mà thể hiện đạo lý, trách nhiệm và lòng biết ơn của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc. Qua đó, giá trị của hòa bình, độc lập càng được các thế hệ hôm nay trân trọng, khắc ghi.