Hành trình nặng nghĩa tri ân

Những dấu chân thầm lặng trên đất bạn

Chiến tranh đã lùi xa, các nhân chứng lịch sử cũng ngày một già yếu và lần lượt ra đi theo quy luật khắc nghiệt của tự nhiên. Địa bàn tỉnh Mondulkiri-một trong những “túi bom, chảo lửa” ác liệt năm xưa của Vương quốc Campuchia nay đã dần "thay da đổi thịt" với hệ thống điện, đường, trường, trạm, khu dân cư, nhà máy, xí nghiệp, nông trường, đồn điền mọc lên san sát. Chính vì vậy, Đội K51 luôn phải chạy đua với thời gian để tìm kiếm, quy tập, đón các anh hùng liệt sĩ về với quê hương.

Việc quy tập, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ để giám định ADN xác định danh tính được Đội K51 tiến hành cẩn trọng, khoa học.

Mùa khô 2025-2026, ngoài 20 tổ, đội thực hiện nhiệm vụ thu thập thông tin, tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở những bản làng, phum sóc nhỏ nằm dọc tuyến biên giới Việt Nam-Campuchia của tỉnh Mondulkiri, 3 mũi chủ công do Thượng tá Nguyễn Văn Từ, Đội trưởng; Đại tá Đỗ Văn Thiệu, Chính trị viên; Thượng tá Võ Thành Thân, Phó đội trưởng trực tiếp chỉ huy tiếp tục đẩy mạnh công tác tìm kiếm tại những khu vực trọng điểm ở các huyện: Kaev Seima, Ou Reang, Pechr Chenda, Kaoh Nheaek, Sen Monorom. Hành trang trong mỗi chuyến đi của các anh, ngoài những lá cờ Tổ quốc, hương, đèn, cuốc, xẻng, tư trang, thực phẩm, chính là đạo lý cao đẹp “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ người trồng cây” và ý chí, quyết tâm cháy bỏng sẽ đón được nhiều anh hùng liệt sĩ trở về.

Đội K51 tích cực tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Mondulkiri (Vương quốc Campuchia). Ảnh: AN KHANG

Được cán bộ, chiến sĩ Đội K51 tuyên truyền, vận động, quá trình sinh hoạt, lao động sản xuất, đi rừng, gặp những ụ đất, hố sụt lún, phần mộ có dấu hiệu trùng khớp với đặc điểm mai táng, chôn cất của bộ đội, chuyên gia Việt Nam trong những năm chiến tranh, người dân nước bạn đều chủ động cung cấp thông tin để đơn vị cử người đến xác minh. Với những nguồn tin chưa chắc chắn, khu vực nghi có mộ ở xa, Đội sẽ liên hệ nhờ chính quyền và người dân sở tại đến tận nơi quay phim, chụp ảnh hiện trường, để đơn vị rà soát, kiểm chứng trước, khi có cơ sở mới tiếp tục cử người đến xác minh, tìm kiếm.

Trong 6 tháng mùa khô, đơn vị đã tiếp nhận, xác minh 506 nguồn tin, khảo sát đào tìm tại 118 khu vực và quy tập được 27 hài cốt liệt sĩ. Trong đó, phần mộ thứ 27 được đơn vị quy tập trước khi rút quân về nước chỉ vài ngày. Theo Thiếu tá QNCN Vi Xuân Thành, đội viên Đội K51, cuối tháng 5-2026, từ tin báo của quần chúng nhân dân, tổ quy tập do anh phụ trách chính thức triển khai công tác tìm kiếm tại khu vực suối Đắk Đam, huyện Pechr Chenda. Thế nhưng, sau 12 ngày liên tục đào bới, các chiến sĩ vẫn không tìm thấy bất cứ một manh mối nhỏ nào liên quan đến phần mộ liệt sĩ.

Ngày thứ 13, trước khi bổ nhát cuốc đầu tiên, anh Thành thắp nén hương thơm, thành tâm khấn nguyện: “Chúng cháu là cán bộ, chiến sĩ Đội K51 vượt đường xa đến đây tìm kiếm, quy tập, đón các bác, các chú về với quê hương. Mong các bác, các chú phù hộ độ trì để chúng cháu hoàn thành nhiệm vụ”. Thế rồi, như một phép màu, chỉ nửa giờ sau, các anh đã tìm được một số mảnh xương, vỏ đạn, cúc áo nằm rải rác dưới một gốc cây cổ thụ. “Các đồng chí ơi, bác ấy đây rồi!”-giữa không gian trầm mặc linh thiêng, giọng anh Thành như nghẹn lại vì xúc động.

Cán bộ, chiến sĩ Đội K51 băng rừng, lội suối tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Thượng tá Nguyễn Văn Từ cho biết: “Các địa điểm tìm kiếm, khai quật thường nằm biệt lập trong rừng sâu, cách xa khu dân cư, vì vậy, quá trình thực hiện nhiệm vụ, chúng tôi thường phải dựng lều bạt, căng võng, ăn ở sinh hoạt ngay tại hiện trường. Tuy đã chủ động phát quang, phun thuốc, đeo bao tay, đi ủng để phòng vệ, song hầu như ngày nào chúng tôi cũng bị muỗi, vắt, ruồi vàng, kiến lửa tấn công. Mùa khô, trời nắng như đổ lửa, phải làm việc suốt nhiều giờ khiến ai cũng thấm mệt, lấm lem, song mỗi ca nước sạch đều được chúng tôi tiết kiệm, dè sẻn để có thể bám trụ thật lâu ở trong rừng. Vất vả đến đâu chúng tôi cũng có thể vượt qua, chỉ mong sao sau mỗi chuyến đi, các tổ lại tìm kiếm được những phần mộ mới”.

Hôm cấp ủy, chính quyền tỉnh Đắk Lắk tổ chức đón các anh hùng liệt sĩ hồi hương, khi cả đoàn vừa qua Cửa khẩu Bu Prăng (Lâm Đồng), Đại tá Đỗ Văn Thiệu quay sang nói với đồng chí lái xe: “Cậu ra sau thùng kéo bạt và cho xe chạy chậm lại một chút để các bác, các chú được nhìn ngắm quê hương, đất nước mình sau những năm dài biền biệt xa cách”.

Tiếp tục hành trình 500 ngày đêm thần tốc

Những năm trước, sau khi hoàn thành nhiệm vụ trên đất bạn trở về, cán bộ, chiến sĩ Đội K51 sẽ được cấp trên luân phiên giải quyết cho nghỉ phép, nghỉ tranh thủ về thăm gia đình. Nhưng năm nay, để đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, vừa về đến Việt Nam, cả đơn vị lại hăng hái lên đường cùng các lực lượng tích cực tìm mộ, tìm tên cho các anh hùng liệt sĩ. Từ kinh nghiệm thực tế trong hành trình nặng nghĩa tri ân trên đất bạn, quá trình thực hiện nhiệm vụ tại 102 xã, phường của Đắk Lắk, các anh tích cực tuyên truyền, hướng dẫn, giúp lực lượng chức năng sở tại nâng cao khả năng tiếp cận, khai thác, xác minh nguồn tin về những phần mộ liệt sĩ.

Đội K51 phối hợp với chính quyền xã Cư Prao tìm kiếm, quy tập được một hài cốt liệt sĩ trên địa bàn.

Ngày 1-7, nhận được tin báo ở thôn 14, xã Krông Bông, có một người dân trong quá trình làm rẫy đã tình cờ phát hiện một số mảnh tăng, di vật nghi là của liệt sĩ, Đội K51 chủ động liên hệ, phối hợp cùng cấp ủy, chính quyền, lực lượng vũ trang địa phương đến hiện trường xác minh, tìm kiếm và quy tập được 1 hài cốt liệt sĩ cùng bao tử sĩ, ăng ten máy thông tin, dây dép cao su... Vừa qua, nhờ sự hỗ trợ, giúp đỡ tận tình, trách nhiệm của ông Sô Hỗn, 96 tuổi, người dân tộc Chăm H’roi, trú tại thôn Phước Tân, xã Tây Sơn, Đội tiếp tục đào bới, cất bốc được 2 hài cốt liệt sĩ.

Theo lời kể của ông Sô Hỗn, giai đoạn 1968-1969, mỗi ngày có hàng chục thương binh, bệnh binh nặng của ta từ các nơi được đồng đội chuyển về điều trị tại Bệnh xá Trúc Bạch nằm trên dãy núi Hòn Ông. Những ca bệnh nặng không qua khỏi đều được bộ đội và người dân địa phương chôn cất bên dòng suối Cà Lúi, cách bệnh xá không xa. Hòa bình lập lại, nhiều phần mộ liệt sĩ đã được địa phương, gia đình cất bốc, hồi hương, song cũng có trường hợp do đạn bom cày xới, nước lũ cuốn trôi, địa hình, địa vật thay đổi nên đến nay vẫn chưa thể tìm thấy.

Cuối năm 2020, trong lúc chặt keo trên dãy núi Cư Prao, một người dân tình cờ phát hiện có một số mảnh xương cùng nhiều di vật nghi của liệt sĩ nằm lộ thiên nên đã báo tin cho lực lượng chức năng. Tuy nhiên, do nguồn tin thu thập được chưa đầy đủ, chưa đủ cơ sở kết luận, nên địa phương tạm thời đưa bộ hài cốt về an táng tại nghĩa trang nhân dân buôn Pa, xã Cư Prao. Ngày 10-7-2026, sau khi nghiên cứu hồ sơ lưu trữ, tổ chức khảo sát, tìm kiếm tại khu vực phát hiện hài cốt và khai quật phần mộ đã an táng từ 6 năm trước, Đội K51 xác định đây là hài cốt liệt sĩ. Với những cách làm đồng bộ, khoa học và hiệu quả, những ngày qua, Đội K51 đã phối hợp cùng các lực lượng tìm kiếm, quy tập được 6 hài cốt liệt sĩ.

Hiện nay, đơn vị đang đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập trên địa bàn các xã Ia Rvê, Ia Lốp, Ea Bung, Buôn Đôn, Tuy An Bắc, Tuy An Tây, Phú Hòa 1, Phú Hòa 2, Đắk Liêng và các địa phương khác trong toàn tỉnh. Việc ghi chép hồ sơ, lấy mẫu hài cốt để giám định ADN xác định danh tính liệt sĩ được tiến hành cẩn trọng, theo đúng quy định, hướng dẫn của cấp trên.

Thấm nhuần đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, Đội K51 vẫn ngày ngày chạy đua với thời gian để quy tập, cất bốc, tìm tên cho các anh hùng liệt sĩ đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp quốc tế cao cả, vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân. Thêm một liệt sĩ được tìm thấy, thêm một người con ưu tú được trở về với quê hương, đó là ước nguyện, mục tiêu cao nhất mà cán bộ, chiến sĩ Đội K51 luôn hướng đến trên hành trình nặng nghĩa tri ân.