Đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (HCLS): Nhiệm vụ chính trị đặc biệt cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị

Tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính HCLS còn thiếu thông tin không chỉ là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng mà còn là trách nhiệm, nghĩa vụ thiêng liêng, là đạo lý, là tình cảm sâu nặng của Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhân dân ta, cũng là tình cảm đặc biệt của thế hệ hôm nay đối với các anh hùng liệt sĩ đã hiến dâng trọn đời mình cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Xác định ý nghĩa sâu sắc đó, trong thời gian qua, thực hiện chỉ đạo của Ban chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS (Ban chỉ đạo 515 quốc gia), nhất là triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, các cơ quan, đơn vị đã rất nỗ lực, chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Căn cứ vào kế hoạch của Ban chỉ đạo quốc gia, Bộ Tổng Tham mưu phối hợp với Tổng cục Chính trị tham mưu cho lãnh đạo Bộ Quốc phòng ban hành và triển khai các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện công tác tìm kiếm, quy tập, tổ chức lấy mẫu, bàn giao mẫu HCLS và xác định danh tính liệt sĩ. Hệ thống văn bản ban hành kịp thời, đồng bộ, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, triển khai tới các cơ quan, đơn vị trong toàn quân, bảo đảm đúng tiến độ, hiệu quả thiết thực. Chỉ đạo các cơ quan, đơn vị quán triệt, triển khai thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm.

Đội K72, Bộ CHQS TP Đồng Nai quy tập hài cốt liệt sĩ tại Campuchia. Ảnh: BIỆN CƯỜNG

Với tinh thần khẩn trương, quyết liệt, Cục Quân lực (Bộ Tổng Tham mưu) đã kịp thời tham mưu đề xuất với thủ trưởng Bộ Tổng Tham mưu, lãnh đạo Bộ Quốc phòng quyết định thành lập, kiện toàn các đội tìm kiếm, quy tập HCLS; đồng thời hướng dẫn các địa phương, đơn vị thường xuyên bảo đảm quân số, vật tư, trang bị kỹ thuật, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các đội tìm kiếm, quy tập HCLS hoàn thành tốt nhiệm vụ. Hướng dẫn, đôn đốc các đơn vị điều chuyển quân số trong nội bộ bảo đảm đúng, đủ biên chế, tuyển chọn những sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, hạ sĩ quan, binh sĩ có phẩm chất đạo đức tốt, tinh thần trách nhiệm cao, chuyên môn giỏi, biên chế vào đội quy tập HCLS. Đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng Bộ Quốc phòng, Văn phòng Ban chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS bảo đảm đầy đủ trang thiết bị cho Ban chỉ đạo các cấp và các đội tìm kiếm, quy tập HCLS. Trang bị, phương tiện của các đội tìm kiếm, quy tập tiếp tục được bổ sung, cấp mới, thay dần trang bị, phương tiện cũ, giúp công tác tìm kiếm, quy tập được thuận lợi và đạt hiệu quả thiết thực, an toàn.

Trên cơ sở thực trạng các đội tìm kiếm, quy tập HCLS hiện có và đề nghị của các đơn vị, Cục Quân lực đã tham mưu cho Bộ Tổng Tham mưu trình Thường vụ Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng về việc tổ chức lại và thành lập các đội tìm kiếm, quy tập HCLS (lâm thời) thuộc các đơn vị. Đến nay, toàn quân có 32 đội tìm kiếm, quy tập HCLS.

Các lực lượng tiến hành lấy mẫu hài cốt liệt sĩ để giám định ADN ở Nghĩa trang Liệt sĩ Hương Vân (phường Hương Trà, TP Huế). Ảnh: HOÀNG TRUNG

Cùng với đó, công tác giải mã phiên hiệu, ký hiệu đơn vị phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập HCLS cũng được triển khai đồng bộ, tích cực. Từ tháng 1 đến tháng 7-2026, Cục Quân lực đã giải mã phiên hiệu, ký hiệu đơn vị 27 trường hợp (trong đó phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập mộ liệt sĩ 9 trường hợp).

Để đáp ứng yêu cầu công tác tìm kiếm, quy tập HCLS khi thay đổi địa giới hành chính, Cục Tác chiến (Bộ Tổng Tham mưu) đã kịp thời chuyển đổi cơ sở dữ liệu và phần mềm quản lý hệ thống thông tin bản đồ tìm kiếm, quy tập HCLS theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Hiện tại đã thực hiện được 2.742 xã/3.321 xã (82%), 32/34 tỉnh, thành phố (94%). Phối hợp tổ chức xây dựng hướng dẫn xác minh, kết luận địa bàn, lập bản đồ tìm kiếm, quy tập HCLS đợt 2 cho các cơ quan, đơn vị. Thẩm định các hồ sơ nghiên cứu định vị vị trí khu vực chôn cất liệt sĩ tập thể. Trong đó có hồ sơ các liệt sĩ Trung đoàn 24(A)/B3 hy sinh trong trận Mậu Thân ngày 2-2-1968, an táng tại khu vực rãnh thoát nước dọc Quốc lộ 14 cũ (nay là đường Trường Chinh, phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi); hồ sơ các rãnh mộ liệt sĩ trận Mậu Thân hy sinh cuối tháng 1, đầu tháng 2-1968, an táng tại khu vực nghĩa địa Chí Hòa-Chợ Quán ngày 12-2-1968 (nay là công viên Lê Thị Riêng, đường Cách mạng Tháng 8, phường Hòa Hưng, TP Hồ Chí Minh)... Tham gia xác minh thông tin liệt sĩ, mộ liệt sĩ theo các văn bản đề nghị của Cục Chính sách-Xã hội (Tổng cục Chính trị). Phối hợp với Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước (Bộ Nội vụ) và Trung tâm Lưu trữ Bộ Quốc phòng (Văn phòng Bộ Quốc phòng) tiếp tục thu thập, xử lý, phân tích thông tin, nghiên cứu lập hồ sơ ban đầu, tập trung vào những trận đánh lớn, các mộ chôn cất tập thể.

Lễ an táng hài cốt liệt sĩ quy tập tại Campuchia đưa về nước đợt 2, giai đoạn XXV (mùa khô 2025 - 2026). Ảnh: LƯƠNG ANH

Công tác tổ chức lấy mẫu HCLS chưa xác định được thông tin trong các nghĩa trang liệt sĩ để giám định ADN được đẩy mạnh với quyết tâm chính trị cao nhất. Ban chỉ đạo 515 các quân khu, các tỉnh, thành phố rà soát, tổng hợp số liệu nghĩa trang liệt sĩ, mộ liệt sĩ; xây dựng kế hoạch, thành lập các tổ, đội lấy mẫu HCLS và công tác bảo đảm tổ chức lấy mẫu HCLS. Đến nay, 100% Ban chỉ đạo 515 cấp quân khu, cấp tỉnh xây dựng kế hoạch, tổ chức khảo sát thực trạng nghĩa trang liệt sĩ, mộ liệt sĩ trên địa bàn; xây dựng, triển khai kế hoạch tổ chức lấy mẫu HCLS. Đã thành lập 297 tổ, đội lấy mẫu, quân số hơn 3.600 người. Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội hoàn thành và đưa vào sử dụng phần mềm quản lý thông tin mẫu HCLS.

Cùng với đó, công tác rà phá bom, mìn, vật nổ được tiến hành tại các vùng lõi trọng điểm, nhất là các địa bàn trên Quân khu 2. Các lực lượng tập trung đẩy nhanh tiến độ thực hiện nhiệm vụ, bảo đảm đúng quy trình kỹ thuật, tuyệt đối an toàn về người, phương tiện và trang bị; tăng cường ứng dụng khoa học-công nghệ, nâng cao chất lượng khảo sát, rà phá, xử lý bom, mìn, vật nổ còn sót lại sau chiến tranh, góp phần tạo quỹ đất sạch phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập HCLS và hoạt động dân sinh. Đến nay, dự án thành phần 1 (Quân khu 1) đã thi công 2.115/5.780ha, đạt 36,6%. Dự án thành phần 2 (Quân khu 2) thi công 3.082/11.700ha, đạt 26,3%. Dự án thành phần 3 (Quảng Ninh, Quân khu 3) thi công 3.230/10.985ha, đạt 29,4%.

Kết quả đạt được mới chỉ là bước đầu. Trên thực tế, quá trình triển khai nhiệm vụ còn nhiều khó khăn, ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ hoàn thành các mục tiêu đề ra. Trong đó, khó khăn nhất là thiếu thông tin về nơi hy sinh, nơi an táng ban đầu của liệt sĩ, mộ liệt sĩ. Do chiến tranh diễn ra ác liệt, kéo dài, hoàn cảnh hy sinh rất đa dạng, nhân chứng biết về thông tin ngày càng ít, nhiều đơn vị, địa phương đã giải thể, sáp nhập, chia tách hoặc chuyển đổi loại hình tổ chức, nhiệm vụ. Công tác quản lý, đăng ký, bàn giao hồ sơ danh sách liệt sĩ, sơ đồ mộ chí, hồ sơ quy tập thiếu chặt chẽ. Địa hình, địa vật thay đổi, nhiều nơi còn sót lại bom, mìn, vật nổ. Nhiều mẫu HCLS qua thời gian dài bị phân hủy nặng, khó giám định ADN.

Thực tế đó thôi thúc các lực lượng càng phải quyết tâm đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính HCLS. Thời gian tới, nhiệm vụ còn rất nặng nề. Khối lượng công việc lớn, phạm vi rộng, yêu cầu cao, trong khi nhiều địa phương còn khó khăn về lực lượng, phương tiện, kinh phí và điều kiện bảo đảm. Vì vậy, các cơ quan, đơn vị cần tập trung thực hiện tốt một số nội dung:

Trước hết, Ban chỉ đạo 515 các cấp tiếp tục quán triệt sâu sắc mục đích, ý nghĩa, tầm quan trọng của nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập, lấy mẫu, giám định ADN để xác định danh tính HCLS; xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt, là mệnh lệnh từ trái tim, thể hiện sự tri ân các anh hùng liệt sĩ. Tiếp tục chỉ đạo đẩy mạnh các hoạt động tìm kiếm, quy tập HCLS ở trong và ngoài nước, trọng tâm địa bàn trong nước, các khu vực, địa bàn còn nhiều thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, nhất là thông tin mộ liệt sĩ tập thể.

Các cơ quan, đơn vị trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS chủ động báo cáo điều chỉnh, điều động nội bộ để kiện toàn quân số đối với các đội tìm kiếm, quy tập, tổ chức các lực lượng tăng cường bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ được giao. Cục Quân lực tham mưu với thủ trưởng Bộ Tổng Tham mưu, lãnh đạo Bộ Quốc phòng quyết định thành lập lâm thời các đội tìm kiếm, quy tập theo đề nghị của các cơ quan, đơn vị để hoàn thành nhiệm vụ. Hướng dẫn các cơ quan, đơn vị tập trung rà soát điều chỉnh nội bộ bảo đảm các trang bị, phương tiện cho lực lượng tìm kiếm, quy tập. Hoàn thành trong năm 2026 việc rà phá bom, mìn, vật nổ để tìm kiếm, quy tập HCLS, nhất là tại những địa bàn trọng điểm, vùng lõi như Vị Xuyên (tỉnh Tuyên Quang), tỉnh Lào Cai, tỉnh Lạng Sơn.

Hoàn thành cập nhật, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu bản đồ tìm kiếm, quy tập HCLS theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp và tổ chức tập huấn, hướng dẫn sử dụng, bàn giao hệ thống phần mềm quản lý hệ thống thông tin bản đồ tìm kiếm, quy tập HCLS cho các cơ quan, đơn vị. Cục Tác chiến phối hợp với Cục Chính sách-Xã hội hoàn thành xây dựng hướng dẫn và tổ chức tập huấn, xác minh, kết luận địa bàn, lập bản đồ tìm kiếm, quy tập HCLS đợt 2 cho các cơ quan, đơn vị. Tích cực, đẩy mạnh khai thác hiệu quả những thông tin về bộ đội Việt Nam mất tin, mất tích trong chiến tranh từ các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước. Tổ chức các cuộc hội thảo khoa học xác minh, kết luận thông tin về mộ liệt sĩ tập thể.

Các cựu chiến binh dâng hương tưởng niệm tại nhà quàn của Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ CHQS tỉnh Tuyên Quang. Ảnh: VŨ DUY

Triển khai trên diện rộng việc tổ chức lấy mẫu, bàn giao mẫu HCLS đối với các mộ chưa xác định được thông tin trong các nghĩa trang liệt sĩ. Quá trình thực hiện theo đúng quy trình, bảo đảm đầy đủ các bước từ chuẩn bị hồ sơ, xác định vị trí phần mộ, khai quật, lấy mẫu, niêm phong, lập mã định danh, cập nhật dữ liệu số hóa đến bảo quản, vận chuyển và bàn giao mẫu cho đơn vị giám định ADN. Thực hiện đồng bộ việc số hóa thông tin. Các lực lượng chức năng cập nhật đầy đủ dữ liệu liên quan đến phần mộ liệt sĩ, vị trí khai quật, quá trình lấy mẫu, niêm phong, bảo quản và bàn giao mẫu.

Nghiên cứu, số hóa các thông tin, dữ liệu, tài liệu (thông tin, báo cáo tin tức trận đánh, thống kê tổn thất, không ảnh, bản đồ giai đoạn trước năm 1975) hiện lưu trữ, quản lý tại các kho của Cục Tác chiến, Trung tâm Lưu trữ Bộ Quốc phòng, Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước. Đẩy nhanh công tác thiết kế và xây dựng phần mềm quản lý ngân hàng thông tin, dữ liệu các hồ sơ; nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác tra cứu, phân tích thông tin.

Công tác tìm kiếm, quy tập, lấy mẫu sinh phẩm và giám định ADN để xác định danh tính liệt sĩ còn thiếu thông tin là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị và sự chung tay của toàn xã hội. Với quyết tâm cao nhất, bằng trách nhiệm, tình cảm và lòng biết ơn sâu nặng đối với các anh hùng liệt sĩ, các cơ quan, đơn vị, địa phương cần phát huy tinh thần đoàn kết, vượt qua mọi khó khăn, huy động mọi nguồn lực, đẩy mạnh công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS còn thiếu thông tin. Mỗi HCLS được tìm kiếm, quy tập, mỗi phần mộ liệt sĩ được xác định danh tính và trở về quê hương, gia đình sẽ góp phần xoa dịu nỗi đau chiến tranh, làm sáng ngời truyền thống tri ân, nhân văn, nghĩa tình của dân tộc và trách nhiệm của Đảng, Nhà nước, nhân dân, Quân đội đối với những người đã anh dũng hy sinh vì Tổ quốc.