Cuộc chạy đua với dấu vết của thời gian

Thời gian gần đây, thông tin các đội quy tập liên tiếp tìm thấy hài cốt liệt sĩ (HCLS) tại nhiều địa phương trong nước cũng như trên địa bàn Lào, Campuchia nhận được sự quan tâm lớn. Sau mỗi bản tin ngắn về một vị trí được phát hiện, một phần mộ được khai quật hay một mẫu sinh phẩm được thu thập là hành trình bền bỉ, thầm lặng của hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ và lực lượng chuyên môn.

Đó cũng là những bước tiến cụ thể của Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS còn thiếu thông tin. Sau hơn 4 tháng triển khai, chiến dịch đã quy tập gần 1.400 HCLS; hàng chục nghìn mẫu hài cốt và mẫu sinh phẩm của thân nhân được thu thập để phục vụ giám định ADN.

Mỗi con số không đơn thuần phản ánh khối lượng công việc, mà còn mang theo hy vọng về một cuộc trở về sau nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ chờ đợi.

Tìm kiếm và xác định danh tính liệt sĩ là nhiệm vụ đặc biệt khó khăn. Nhiều thập kỷ đã trôi qua khiến địa hình, địa vật thay đổi; dấu tích chiến trường bị thời gian và quá trình phát triển kinh tế - xã hội làm biến dạng. Nhiều nhân chứng đã cao tuổi, trí nhớ mai một, trong khi hồ sơ liên quan có thể nằm rải rác tại nhiều cơ quan, đơn vị và địa phương.

Thông tin về liệt sĩ cũng tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau: Hồ sơ giấy, bản đồ, nhật ký chiến đấu, tài liệu lưu trữ, sơ đồ mộ chí, kỷ vật hoặc ký ức của đồng đội và người dân. Có những dữ liệu chỉ là một dòng ghi chép, tên gọi của một địa danh cũ hay một chi tiết được truyền lại qua nhiều thế hệ. Khi chưa được số hóa, chuẩn hóa và kết nối, những mảnh thông tin ấy rất khó đối chiếu trên quy mô lớn.

Trong khi đó, hành trình từ tiếp nhận nguồn tin đến xác định danh tính một liệt sĩ trải qua nhiều công đoạn và có sự tham gia của nhiều lực lượng: Khảo sát địa bàn, xác minh nhân chứng, khai quật, lấy mẫu, quản lý hài cốt, giám định ADN, đối sánh dữ liệu thân nhân và hoàn thiện hồ sơ. Chỉ một mắt xích bị thiếu hoặc cập nhật chậm cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ tiến độ.

Nhóm giải pháp hỗ trợ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của Viettel. 

Được Bộ Quốc phòng tin tưởng giao nhiệm vụ, Tập đoàn Viettel đã xây dựng hệ sinh thái nền tảng số nhằm số hóa quy trình nghiệp vụ, liên thông dữ liệu và hỗ trợ các cơ quan chuyên môn ra quyết định trên cơ sở thông tin chính xác, kịp thời.

Các giải pháp được thiết kế theo hai mục tiêu lớn: Hỗ trợ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và hỗ trợ xác định danh tính liệt sĩ. Ở nhóm nhiệm vụ đầu tiên, Viettel triển khai 7 giải pháp, bao phủ từ tiếp nhận nguồn tin trong cộng đồng, quản lý và điều hành chiến dịch, số hóa hồ sơ, quản lý thông tin mộ liệt sĩ đến theo dõi tiến độ tìm kiếm, quy tập.

Hai tổng đài 18008022 và 0965.001222 cùng 15 điện thoại viên chuyên trách được tổ chức để tiếp nhận thông tin từ người dân. Theo dữ liệu bước đầu, các tổng đài đã tiếp nhận hơn 10.000 lượt thông tin, trong đó có hàng nghìn nguồn tin phục vụ tìm kiếm liệt sĩ và hàng trăm thông tin liên quan đến thân nhân. Fanpage và kênh Tiktok của chiến dịch cũng đạt gần 24 triệu lượt hiển thị, qua đó tiếp nhận thêm các nguồn tin do cộng đồng cung cấp để xác minh.

Đáng chú ý, hệ thống quản lý và báo cáo tiến độ giúp số liệu từ các địa phương được cập nhật, tổng hợp theo thời gian thực. Qua hệ thống, cơ quan chỉ đạo có thể theo dõi số hài cốt được tìm kiếm, quy tập, diện tích rà phá bom mìn, số mẫu hài cốt được khai quật, số mẫu chuyển đi giám định ADN và nhiều chỉ số nghiệp vụ khác.

Trong một chiến dịch trải rộng trên toàn quốc, dữ liệu thời gian thực giúp giảm bớt những báo cáo rời rạc, hạn chế độ trễ thông tin và tạo cơ sở để điều phối nguồn lực đúng nơi, đúng thời điểm. Công nghệ không thay thế những bước chân của cán bộ, chiến sĩ trên thực địa, nhưng có thể giúp các bước chân ấy đi đúng hướng hơn và rút ngắn hành trình tìm kiếm.

“Giá trị lớn nhất của công nghệ trong Chiến dịch 500 ngày đêm không nằm ở số lượng phần mềm được triển khai, mà ở khả năng kết nối dữ liệu, hỗ trợ các lực lượng phối hợp hiệu quả hơn và tạo thêm cơ sở khoa học cho công tác tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ", lãnh đạo Tổng công ty Giải pháp Doanh nghiệp Viettel (Viettel Solutions) trực thuộc Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) - đơn vị được giao phát triển hệ sinh thái nền tảng số phục vụ chiến dịch, chia sẻ.

Từ một phần mộ chưa tên đến cơ sở dữ liệu ADN

Nếu việc tìm kiếm và quy tập giúp đưa HCLS về các nghĩa trang, thì xác định danh tính là bước quan trọng để người đã khuất thực sự được trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình mình.

Để phục vụ mục tiêu đó, Viettel xây dựng quy trình số toàn trình, từ quản lý thông tin trong quá trình khai quật, lấy mẫu, lưu trữ đến hình thành cơ sở dữ liệu ADN HCLS, sẵn sàng đối sánh với dữ liệu ADN thân nhân.

Hệ thống quản lý thông tin mẫu HCLS đã được triển khai tại 34 tỉnh, thành phố, cấp tài khoản cho cán bộ thực hiện số hóa. Hàng chục nghìn phần mộ đã được quản lý trên hệ thống; các mẫu đủ điều kiện lấy ADN, mẫu đã chuyển đi giám định và mẫu chưa đủ điều kiện được phân loại rõ ràng.

Song song với đó, hệ thống quản lý, lưu trữ hồ sơ ADN và cơ sở dữ liệu ADN HCLS được xây dựng để quản lý toàn bộ vòng đời dữ liệu, từ lấy mẫu, lưu trữ, giám định đến đối sánh với cơ sở dữ liệu ADN thân nhân. Đây là nền tảng quan trọng để quá trình xác định danh tính được thực hiện khoa học, chặt chẽ và chính xác hơn.

Giá trị của hệ thống không chỉ nằm ở khả năng lưu trữ một lượng lớn thông tin. Khi dữ liệu lịch sử, địa lý, hồ sơ quân nhân, thông tin phần mộ và dữ liệu ADN được kết nối, mỗi chi tiết nhỏ đều có thể trở thành đầu mối cho một cuộc đối sánh.

Một ký hiệu trong hồ sơ cũ có thể được liên hệ với địa điểm khai quật. Một mẫu ADN có thể tìm thấy sự tương đồng với dữ liệu của thân nhân. Một nguồn tin từ người dân có thể bổ sung mắt xích còn thiếu trong hồ sơ kéo dài hàng chục năm.

“Chúng tôi mong rằng mỗi nền tảng số sẽ góp thêm một cơ hội để các liệt sĩ sớm được trở về với tên tuổi, quê hương và gia đình mình, lãnh đạo Viettel cho biết.

Xã Bát Xát, tỉnh Lào Cai tổ chức Lễ viếng, truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ, tháng 6-2026. Ảnh minh họa: qdnd.vn 

Khi mỗi dòng dữ liệu là một số phận

Để xây dựng các nền tảng cho chiến dịch, đội ngũ kỹ sư Viettel phải tiếp cận một quy trình nghiệp vụ rất chuyên ngành, trải dài từ hiện trường quy tập đến phòng xét nghiệm ADN và các cơ quan quản lý. Họ phải dành nhiều thời gian nghiên cứu, học hỏi, làm việc cùng cán bộ nghiệp vụ để hệ thống vừa bảo đảm yêu cầu kỹ thuật, vừa sát với thực tế sử dụng.

Áp lực tiến độ cũng rất lớn. Có phần mềm được hoàn thành chỉ trong 20 ngày. Để đáp ứng yêu cầu cấp bách của chiến dịch, Viettel huy động nguồn lực, tổ chức làm việc liên tục và cử nhân sự phối hợp với Ban Chỉ đạo 515 tại các địa phương để số hóa hồ sơ, hướng dẫn sử dụng, cập nhật dữ liệu.

Tuy nhiên, điều khiến nhiệm vụ này trở nên khác biệt không chỉ là độ phức tạp hay thời gian triển khai. Trong những dự án công nghệ thông thường, dữ liệu có thể đại diện cho một giao dịch, một quy trình hay một chỉ số vận hành. Còn trong chiến dịch này, phía sau mỗi dòng dữ liệu có thể là câu chuyện về một người lính và sự mong đợi của một gia đình suốt nhiều năm qua.

Nhận thức được ý nghĩa đó, đội ngũ triển khai coi nhiệm vụ này là một “mệnh lệnh từ trái tim”. Phần việc của mỗi người, dù là hoàn thiện một trường dữ liệu, chuẩn hóa một quy trình hay xử lý một lỗi phần mềm, đều có thể góp phần vào hành trình lớn hơn: Đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với đúng tên tuổi và quê hương.

Để sự chờ đợi được đáp lại

Chiến dịch vẫn đang tiếp tục. Phía trước còn rất nhiều địa bàn phải khảo sát, hàng vạn hồ sơ cần kiểm chứng và nhiều phần mộ chưa xác định được danh tính. Nhưng với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự bền bỉ của các lực lượng tìm kiếm và sự hỗ trợ của khoa học, công nghệ, những mảnh thông tin tưởng như đã thất lạc đang dần được kết nối.

500 ngày đêm là một mốc thời gian cụ thể, nhưng hành trình tri ân không được đo bằng ngày tháng. Hành trình ấy được đo bằng từng người lính được tìm thấy, từng danh tính được trả lại và từng cuộc chờ đợi được đáp đền.

Đó cũng là cách thế hệ hôm nay gìn giữ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”: Bằng tất cả trách nhiệm, tình cảm và những năng lực tốt nhất mà mình có.