Nấm mộ bên đường

Theo thông tin người dân, chúng tôi tìm về xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An, nơi có ngôi mộ chung của hai “liệt sĩ” được an táng bên đường. Cơn mưa bất chợt khiến cảnh vật thêm ảm đạm, lòng người cũng chùng xuống. Nằm bên đường vào nghĩa trang là ngôi mộ được làm bằng đá, trên bia khắc hai cái tên vỏn vẹn: MINH - ĐƯỢC. Cỏ dại đã mọc trùm lên phần mộ.

Phần mộ mang tên liệt sĩ “MINH - ĐƯỢC” được an táng bên đường vào nghĩa trang xã Quỳnh Minh, huyện Quỳnh Lưu cũ, nay là xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An.

Anh Hồ Cảnh Lưu, người thường xuyên chăm sóc phần mộ, chia sẻ: “Sau khi cất bốc 2 hài cốt liệt sĩ cùng với bác của tôi về, vì không có đủ thông tin nên không được an táng vào nghĩa trang liệt sĩ địa phương, gia đình tôi đành an táng các bác ở đây. Còn hài cốt của bác tôi thì gia đình an táng vào nghĩa trang của dòng họ”.

Giữa khuôn viên nghĩa trang địa phương được phân ô theo dòng họ, nhiều phần mộ được con cháu đầu tư xây dựng khang trang, thì ngôi mộ chung của 2 liệt sĩ lại chỉ khiêm tốn nép mình bên lối đi, cây dại phủ kín. Sự đối lập ấy khiến không ít người chạnh lòng.

Giấy báo tử liệt sĩ Hồ Cảnh Vĩnh do gia đình cung cấp.

Anh Hồ Thế Hưng và anh Hồ Cảnh Lưu, những người cháu của liệt sĩ Hồ Cảnh Vĩnh, kể lại rằng, để có được những nấm mộ hôm nay, gia đình đã trải qua một hành trình dài tìm kiếm: Liệt sĩ Hồ Cảnh Vĩnh nhập ngũ ngày 4-7-1969, đến 26-4-1970 thì hy sinh. Gia đình nhận giấy báo tử từ mặt trận phía Nam. Nhưng mãi đến năm 2012, một đồng đội cũ của bác Vĩnh tên là Nguyễn Đình Hào (cùng quê Nghệ An) cung cấp thông tin rằng bác Vĩnh hy sinh và được chôn tại Quảng Trị. Từ thông tin đó, gia đình xin giấy giới thiệu của địa phương rồi cùng ông Hào vào Quảng Trị tìm mộ.

 
Tờ cung cấp thông tin, của cựu chiến binh Hoàng Hữu Nam.  

Anh Hưng và ông Hào vào gặp Chủ tịch xã Mò Ó (huyện Đakrông cũ). Sau đó, họ tìm gặp một người liên lạc cũ của đơn vị đang sống tại xã Mò Ó để tìm thêm thông tin. Ông Hào chợt nhớ đến ông Hoàng Hữu Nam, nguyên đại đội trưởng của đơn vị sống tại TP Đông Hà (cũ), và đề nghị anh Hưng cùng đến gặp. Cuộc gặp ấy trở thành một dấu mốc quan trọng trong hành trình tìm mộ. Ông Nam đưa cuốn nhật ký của mình ra và kể lại trận vượt sông năm xưa. Theo lời ông, chiều hôm đó khi bộ đội đang vượt sông, bị máy bay trinh sát địch phát hiện gọi trực thăng, pháo binh bắn phá vào đội hình. Sau đó, ông đồng ý dẫn gia đình đến thực địa. Dù đã 80 tuổi, trí nhớ của ông Nam vẫn rất tốt. Ông đã chỉ rõ nơi bộ đội vượt sông, vị trí bãi đá và những dấu hiệu địa hình từng tồn tại.

Khi đồng chí Bí thư Đảng ủy và người liên lạc đưa mọi người ra sông Ba Lòng, ông Nam nhìn sang phía đối diện và nói: Nếu đúng vị trí này thì phía bên kia phải có 3 gốc cổ thụ rất lớn. Mọi người kiểm tra và quả đúng như lời ông nói. Ông Nam dặn gia đình khi đào thì bắt đầu từ mép nước, cách khoảng 15-20m. Vì lúc đó đơn vị an táng gấp để tiếp tục vượt sông, ông chỉ nhớ các hài cốt được chôn cách nhau khoảng 50-60cm và “Tôi chỉ nhớ là chôn Vĩnh ở giữa”.

Để sớm đưa liệt sĩ Vĩnh về quê, gia đình thuê thêm 4 người dân địa phương, đào tìm dưới trời nắng chang chang Quảng Trị. Anh Hưng và mọi người đào gần 1 buổi thì phát hiện một dải đất thâm đen, dài theo hình người. Trong dải đất có những mảnh xương đã mủn, đen óng. Làm theo chỉ dẫn của ông Nam, mọi người tiếp tục đào cách vị trí đầu tiên khoảng 60cm thì lại gặp một dải đất thâm đen tương tự, cũng có mủn xương. Đào tiếp xuống lại gặp một dải đất khác và sau đó thêm một vị trí nữa và đã tìm thấy được 4 bộ hài cốt.

Sau đó, anh ra thị trấn Đakrông cách 12km dự kiến mua 4 cái tiểu về an táng nhưng không có tiểu, anh đành mua 4 lá cờ Tổ quốc về gói các hài cốt lại và an táng tạm 4 hài cốt tại chỗ cũ.

Anh Hưng cũng cẩn thận nhặt những mẩu xương bỏ vào một cái lọ thuỷ tinh để xác định ADN. Khi về đến nghĩa trang liệt sĩ, gia đình trình bày và gửi tạm các mẫu hài cốt tại đây chờ xác định ADN. Khi ấy, gia đình suy nghĩ mọi việc sẽ được giải quyết nhanh nên chỉ đắp mộ tạm và đánh dấu vị trí.

Nhưng từ đó, câu chuyện kéo dài. Từ năm 2012 đến năm 2014, gia đình nhiều lần vào Quảng Trị nhưng không giải quyết ổn thoả. Đến lần thứ 4, gia đình quyết định đưa các hài cốt về quê.

     Thân nhân gia đình liệt sĩ Hồ Cảnh Vĩnh đang chăm sóc phần mộ liệt sĩ “MINH - ĐƯỢC” an táng trên lối vào nghĩa trang địa phương.

Khi trở lại, khu vực chôn các hài cốt đã trở thành ruộng hoa màu của người dân. May mắn, chiếc cọc đánh dấu vẫn còn, dù đã bị mối mọt ăn gần hết. Khi đào lên, gia đình vẫn thấy hài cốt được gói nguyên vẹn trong cờ, nhưng chỉ còn 3 bộ hài cốt. Theo người nhà của liệt sĩ Hồ Cảnh Vĩnh nhận định: Có thể do vị trí an tàng gần sông nên mưa lũ cuốn hoặc người dây cày xới đất đai để canh tác vô tình làm mất một bộ hài cốt. Gia đình thắp hương, khấn nguyện: "Kính thưa các bác liệt sĩ, do ở đây địa hình biến đổi nên chúng cháu xin phép được đưa tất cả các bác về quê hương Quỳnh Lưu, Nghệ An rồi sẽ sau tiếp tục tìm kiếm, xác định thông tin để đưa các bác về quê quán sau...".

Ba bộ hài cốt còn lại được đưa về. Theo lời anh Hưng, trong quá trình xác định đâu là hài cốt của bác Vĩnh, gia đình dựa vào lời kể của ông Nam.

Khi đưa hài cốt về gia đình đã thông báo với địa phương và mong muốn được an táng các hài cốt vào Nghĩa trang Liệt sĩ. Tuy nhiên, địa phương không nhất trí vì cho rằng chưa đủ giấy tờ theo quy định. Gia đình sau đó tổ chức an táng hài cốt liệt sĩ Vĩnh vào nghĩa trang dòng họ. Hai hài cốt liệt sĩ còn lại được an táng bên lối đi vào nghĩa trang này. Từ đó, ngôi mộ với hai cái tên “MINH - ĐƯỢC” nằm ở bên đường.

Chưa đủ thông tin về liệt sĩ

Trong hành trình tìm kiếm, gia đình còn có một tài liệu quan trọng do cựu chiến binh Hoàng Hữu Nam cung cấp ngày 12-9-2012: Ngày 26-4-1970, ông Nam chỉ huy đơn vị là Đại đội 19 và bộ phận thông tin, cơ yếu từ Cam Lộ cơ động đến Bến Nổi để vượt thác Ba Rầu trên sông Ba Lòng. 13 giờ 30 phút ngày 26-4-1970, bộ đội vượt sông, mỗi lần 2 người. Đã có 10 người vượt được sang bờ Nam. Một số người còn đang vượt sông thì bị máy bay địch phát hiện, đánh phá từ 13 giờ 30 phút đến 17 giờ 30 phút. Sau đợt oanh tạc, 4 hy sinh, 3 bị thương. Máy bay trực thăng hạ xuống bắt sống một đồng chí. Đến 18 giờ cùng ngày, ông Nam chỉ huy số bộ đội còn lại thu quân, đưa 4 đồng đội hy sinh mai táng tại thác Ba Rầu, gần bờ sông (địa điểm này nay thuộc thôn Đồng Phú, xã Hướng Hiệp). Chôn cất xong, 20 giờ cùng ngày, ông Nam chỉ huy đơn vị tiếp tục vượt sông. Trong bản cung cấp thông tin, ông Nam khẳng định: “Ngày 24-7-2012 tôi đã chỉ nơi mai táng 4 liệt sĩ để gia đình cất bốc là hoàn toàn đúng thực tế khi mai táng. Tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm trước sự việc nêu trên”.

    Phóng viên đang trao đổi thông tin với thân nhân mộ liệt sĩ Hồ Cảnh Vĩnh. 

Những thông tin ấy là một trong những căn cứ quan trọng mà gia đình có được. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa đủ để xác định đầy đủ danh tính, quê quán và đơn vị của các liệt sĩ. Chúng tôi lần theo địa chỉ của cựu chiến binh Hoàng Hữu Nam trú tại phường Đông Hà, tỉnh Quảng Trị... Nhưng ông đã qua đời, chúng tôi chỉ gặp được con trai là Hoàng Hữu Hải. Anh Hải cho biết, sau khi ông Nam qua đời, theo phong tục địa phương, mọi giấy tờ, tài liệu cá nhân của cha anh đã đốt hết. Không bỏ cuộc, chúng tôi tìm đến cơ quan chính sách Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị để tra cứu tài liệu. Mất cả tuần tìm kiếm, những thông tin thu được vẫn không có gì mới ngoài các tài liệu do CCB Hoàng Hữu Nam và người nhà cung cấp. Chúng tôi tiếp tục tìm đến Phòng Quân lực và Phòng Chính sách, Quân khu 4, nhận được những thông tin như sau: Từ giấy báo tử của liệt sĩ Hồ Cảnh Vĩnh, đơn vị của liệt sĩ có phiên hiệu đơn vị là 5764. Sau khi được giải mã thì đơn vị này thuộc d27, e31; mật danh: Sông Hồng; địa điểm đóng quân: Cam Lộ, Quảng Trị. Nhưng khi tra cứu danh sách liệt sĩ của đơn vị lại chưa có tên của các liệt sĩ. Chúng tôi tiếp tục liên lạc với Hội CCB tỉnh Quảng Trị để tìm thêm thông tin nhưng đến nay vẫn chưa có thêm manh mối. 

     Cán bộ phòng Chính sách Quân khu 4 nhiệt tình tìm kiếm thông tin liệt sĩ. 

Làm sao tìm được gia đình của 2 liệt sĩ để đưa các bác về quê? Nếu điều kiện kinh tế họ khó khăn, gia đình anh Lưu sẵn sàng hỗ trợ mọi kinh phí đưa về, không yêu cầu bất cứ điều gì. Cùng với đó là mong muốn hài cốt các liệt sĩ được đưa vào an táng tại các nghĩa trang liệt sĩ, để các bác được nằm bên đồng đội!.

Hy vọng khi bài viết được đăng tải, sẽ có những cựu chiến binh biết thông tin và cung cấp thêm manh mối; đồng thời các cơ quan chức năng tìm ra hướng giải quyết, để những cái tên liệt sĩ  “MINH - ĐƯỢC” không bị dần lãng quên bên con đường phủ đầy cỏ dại, ngậm ngùi...