Tri ân từ những di ảnh phục dựng

Cuộc đoàn viên xúc động qua những bức chân dung

Tại Chương trình tọa đàm-cầu truyền hình “Tìm lại tên Anh” vừa được tổ chức, trong không gian trầm mặc ở điểm cầu công viên Lê Thị Riêng, Thiếu tướng Vũ Văn Điền, Tư lệnh Bộ tư lệnh TP Hồ Chí Minh và Thiếu tướng Tạ Văn Đẹp, Phó giám đốc Công an TP Hồ Chí Minh đã trao bức chân dung phục dựng của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên tặng bà Nguyễn Thị Lệ cùng gia đình. Bà Lệ ôm chặt tấm ảnh vào lòng, đôi tay run run lần theo từng đường nét trên gương mặt người chồng chưa kịp tổ chức lễ cưới. Nước mắt người phụ nữ gần 80 tuổi, được nhiều người ví như “nàng Tô Thị” thời hiện đại, lặng lẽ rơi trên khuôn kính. Khoảnh khắc ấy được truyền hình trực tiếp, gây xúc động mạnh đối với khán giả cả nước.

Từ khi nhận giấy báo tử, những gì người thân có để tưởng nhớ liệt sĩ Huỳnh Văn Quên là tấm bằng Tổ quốc ghi công được đặt trang trọng trên bàn thờ thay cho di ảnh. Năm tháng trôi qua, người thân vẫn luôn day dứt vì chưa có một bức chân dung để được nhìn thấy gương mặt liệt sĩ mỗi khi hương khói. Chị Huỳnh Thị Mộng Tuyền, cháu gái bà Lệ chia sẻ: “Tấm ảnh phục dựng đã giúp bà tôi và cả gia đình cảm nhận cuộc đoàn viên đang đến gần. Từ nay, trên bàn thờ đã có một gương mặt để bà nhìn ngắm, trò chuyện mỗi ngày”.

Hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27-7-1947 / 27-7-2026), Bộ tư lệnh thành phố phối hợp với Công an thành phố đang khẩn trương tổ chức phục dựng di ảnh liệt sĩ trên địa bàn theo ước nguyện của thân nhân. Mỗi bức chân dung hoàn thành như một cuộc trở về, đánh thức những ký ức tưởng chừng đã bị thời gian phủ mờ.

Đại diện Bộ tư lệnh TP Hồ Chí Minh và Công an TP Hồ Chí Minh trao bức chân dung liệt sĩ Huỳnh Văn Quên tặng bà Nguyễn Thị Lệ cùng gia đình.

Tại chương trình gặp mặt thân nhân liệt sĩ, vợ thương binh nặng, đặc biệt nặng và trao di ảnh liệt sĩ phục dựng, hình ảnh bà Đỗ Thị Ân, 83 tuổi, mái tóc bạc trắng, tay chống gậy, đôi mắt đỏ hoe khiến cả hội trường lặng đi. Bà kể về lá thư cuối cùng của chồng là liệt sĩ Lương Đình Canh, viết bên bờ sông Nhật Lệ khi đơn vị đang hành quân vào chiến trường miền Nam. Trong thư, ông dặn nếu sinh con trai thì đặt tên Lương Đình Chiến, với mong ước chiến tranh sớm kết thúc; nếu là con gái thì đặt tên Lương Thị Cẩm Thơ, bởi ông yêu thơ và thích ngâm thơ. Năm 1968, người lính trẻ hy sinh trên đường hành quân. Gần 60 năm trôi qua, gương mặt người chồng chỉ còn hiện hữu trong ký ức của bà Ân. Khi được trao tận tay bức chân dung phục dựng, bà Ân bật khóc: “Rất giống, rất đẹp. Vậy là tôi đã mãn nguyện rồi”.

Giữ gìn ký ức bằng lòng tri ân

Trên bục phát biểu, đồng chí Văn Thị Bạch Tuyết, Phó bí thư Thành ủy TP Hồ Chí Minh, nhiều lần nghẹn ngào khi nhắc đến những câu chuyện về sự hy sinh, mất mát của vợ liệt sĩ, vợ thương binh. Lịch sử mãi khắc ghi những người đã trực tiếp chiến đấu, anh dũng hy sinh nơi chiến trường; đồng thời luôn dành sự trân trọng đặc biệt đối với những người âm thầm ở hậu phương, lặng lẽ gánh vác mọi gian lao, mất mát để người lính yên tâm chiến đấu. Đồng chí khẳng định, Đảng, Nhà nước và nhân dân, trong đó có Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP Hồ Chí Minh, luôn xác định chăm lo người có công vừa là trách nhiệm chính trị, vừa là đạo lý và cũng là “mệnh lệnh từ trái tim”.

Giá trị đặc biệt của những bức ảnh còn được thể hiện qua câu chuyện tại Nghĩa trang Liệt sĩ Đức Hòa, xã Hậu Nghĩa, tỉnh Tây Ninh. Trong quá trình lấy mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN, lực lượng chức năng phát hiện trong phần mộ một liệt sĩ chưa xác định được danh tính có bức ảnh nghi là ảnh gia đình. Sau thời gian dài nằm dưới lòng đất, bức ảnh đã hư hỏng nặng, các gương mặt chỉ còn hiện lên mờ nhạt. Sau khi ứng dụng công nghệ phục dựng, Ban chỉ đạo 515 tỉnh Tây Ninh đã công bố rộng rãi bức ảnh, đề nghị các tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin liên quan. Bởi tấm ảnh từng được người lính nâng niu mang theo bên mình có thể trở thành cầu nối giúp xác định tên tuổi, quê hương và đưa liệt sĩ trở về trong vòng tay gia đình.

Đằng sau mỗi bức chân dung phục dựng ấy là những ngày làm việc miệt mài, thận trọng của Teamlee-đơn vị phối hợp với Bộ tư lệnh thành phố và Công an thành phố để phục dựng di ảnh liệt sĩ miễn phí. Nhóm hiện có 17 thành viên đến từ nhiều địa phương, làm những ngành nghề khác nhau nhưng cùng gặp nhau ở lòng biết ơn sâu sắc đối với các anh hùng liệt sĩ. Từ năm 2021 đến nay, nhóm đã phục dựng gần 10.000 di ảnh liệt sĩ trên cả nước. Toàn bộ kinh phí phục dựng, in ảnh, đóng khung và trao tặng đều do các thành viên tự nguyện đóng góp. Theo anh Phạm Văn Tuấn, thành viên Teamlee, phục dựng di ảnh không đơn giản là làm rõ một bức ảnh cũ hoặc tô thêm màu sắc bằng công nghệ. Trước hết, các thành viên tiếp nhận ảnh gốc cùng những thông tin liên quan; kiểm tra mức độ hư hỏng; nhận diện khuôn mặt, mái tóc, ánh mắt, quân phục và những đặc điểm riêng của liệt sĩ. Từng vết xước, mảng ố, khu vực mất nét đều được xử lý cẩn trọng.

“Khó khăn nhất là những liệt sĩ không còn ảnh gốc. Khi ấy, nhóm phải tìm ảnh của người thân có đường nét tương đồng, kết hợp với lời kể của gia đình về dáng khuôn mặt, đôi mắt, sống mũi, mái tóc và thần thái để phác dựng chân dung. Yêu cầu cao nhất không phải làm cho bức ảnh thật đẹp mà phải tái hiện hình ảnh liệt sĩ gần nhất với ký ức còn lưu giữ trong lòng người thân”, anh Tuấn chia sẻ.

Một bức chân dung được phục dựng không thể làm thời gian quay trở lại, nhưng qua những di ảnh ấy, các liệt sĩ như được trở về trong vòng tay gia đình, giữa niềm thương nhớ và lòng tri ân thành kính của quê hương, đất nước. TP Hồ Chí Minh cùng nhiều địa phương trên cả nước đang tiếp tục phục dựng, trao tặng di ảnh liệt sĩ, góp phần xoa dịu nỗi đau của thân nhân, gìn giữ ký ức thiêng liêng và trao truyền đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” cho các thế hệ mai sau.