El Nino gây nguy cơ hạn hán ở Việt Nam?

Nhiều hồ thủy lợi mực nước thấp

Theo Cục Khí tượng thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), hiện nay, xác suất xuất hiện El Nino với cường độ rất mạnh là khoảng 60-65%, có diễn biến tương tự El Nino năm 2023 và có cường độ tương đương sự kiện El Nino thời điểm 2015-2016, đồng thời có thể nằm trong nhóm các đợt El Nino mạnh nhất kể từ năm 1950.

Bà Đặng Thanh Mai, Phó cục trưởng Cục Khí tượng thủy văn cho biết: Việt Nam có nguy cơ đối mặt với nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, số đợt không khí lạnh giảm, lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng, đặc biệt tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong các tháng cuối năm 2026, đầu năm 2027.

Cùng với đó, theo ông Ngô Mạnh Hà, Phó cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Việt Nam có nguồn nước mặt tương đối dồi dào với 3.450 sông, suối với tổng lượng dòng chảy hằng năm khoảng 844 tỷ m³. Mặc dù nguồn nước mặt tương đối lớn nhưng nguồn nước này chủ yếu phụ thuộc lượng nước từ nước ngoài chảy vào Việt Nam qua các sông chiếm khoảng 60% tổng lượng nước trung bình hằng năm.

Nguồn nước dưới đất (nước ngọt ngầm) với khoảng 69 tỷ m³/năm và trữ lượng nước có thể khai thác khoảng 22 tỷ m³/năm, tập trung chủ yếu ở Đồng bằng Bắc Bộ, Đồng bằng Nam Bộ và Tây Nguyên. Đây là nguồn nước có ý nghĩa dự phòng trong thời kỳ nguồn nước mặt suy giảm. Thế nhưng theo các chuyên gia về thủy lợi, nguồn nước ngầm quý giá này cần khai thác hợp lý để bảo đảm an toàn, bền vững.

Hồ thủy lợi Sông Cái, tỉnh Khánh Hòa. Ảnh: NGỌC LAN

Theo Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường): Mực nước các hồ chứa thủy lợi ở khu vực miền núi phía Bắc hiện đạt 86-100% dung tích thiết kế, cao hơn so với trung bình nhiều năm. Mực nước các hồ chứa ở khu vực trung du và Đồng bằng Bắc Bộ đạt khoảng 92-99% dung tích thiết kế; cao hơn so với trung bình nhiều năm. Các hồ thủy lợi khu vực Bắc Trung Bộ mực nước hiện đạt 53-99% dung tích thiết kế, cao hơn 9% so với trung bình nhiều năm. Khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, các hồ thủy lợi hiện chỉ đạt 44% dung tích thiết kế. Khu vực Tây Nguyên, mực nước bình quân các hồ thủy lợi đạt 74% dung tích thiết kế. Khu vực Đông Nam Bộ, mực nước các hồ thủy lợi đạt khoảng 60% dung tích thiết kế.

Chủ động ứng phó để giảm thiệt hại

Như vậy, nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn xảy ra trong thời gian tới, đặc biệt từ tháng 2 đến tháng 6-2027 tại nước ta là rất cao. Thế nhưng Việt Nam đã có kinh nghiệm ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn qua nhiều năm, điển hình là việc ứng phó với các đợt hạn hán lớn thời điểm 2015-2016, 2019-2020. Nhờ vậy, chúng ta đã giảm tối đa những thiệt hại về kinh tế cũng như những tác động tiêu cực tới cuộc sống của người dân từ loại hình thiên tai này. Nguyên nhân đến từ việc chúng ta dự báo chính xác từ sớm, từ xa, kịp thời đưa ra các giải pháp ứng phó phù hợp. Lấy ví dụ việc chuyển đổi cây trồng, mùa vụ để thích ứng, tại Đồng bằng sông Cửu Long, các địa phương đã điều chỉnh lịch thời vụ gieo trồng, xuống giống lúa để tránh hạn hán, xâm nhập mặn, giảm tối đa thiệt hại. Về nguồn nước ngọt phục vụ đời sống, các đợt cao điểm hạn hán, xâm nhập mặn, các đơn vị Quân đội đã huy động nhân lực và phương tiện, đặc biệt là tàu, thuyền vận chuyển, cung cấp cho người dân ở khu vực ven biển.

Dự báo của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn quốc gia về hiện tượng El Nino mạnh sẽ xảy ra, đặc biệt là các tháng cuối năm 2026, đầu năm 2027, kèm theo lượng mưa sụt giảm khiến mực nước các hồ chứa ở mức thấp, nguy cơ hạn hán có thể xảy ra, nhất là đối với khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên. Ở Đồng bằng sông Cửu Long, nguy cơ xâm nhập mặn lấn sâu vào các lưu vực sông như sông Tiền, sông Hậu, sông Vàm Cỏ...

Trước tình hình trên, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi đã đề ra nhiều giải pháp ứng phó với nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn cho các địa phương và nông dân như: Khuyến cáo chuyển đổi mùa vụ, cây trồng nhằm thích ứng với nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, xâm nhập mặn; phát hành sổ tay hướng dẫn nông dân trồng trọt, canh tác... Riêng đối với cây lúa ở vùng ven biển các tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long được ngành thủy lợi khuyến cáo giảm vụ, điều chỉnh lịch thời vụ để tránh xâm nhập mặn. Cùng với đó là các giải pháp khuyến cáo nông dân chủ động tích trữ nước trong ao, kênh, mương nội đồng nhằm bảo đảm nguồn nước cho những loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao (sầu riêng, chôm chôm, nhãn...), áp dụng biện pháp tưới tiết kiệm nước...

Trao đổi với phóng viên Báo Quân đội nhân dân, ông Nguyễn Hồng Khanh, Phó cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi lạc quan nhìn nhận: Chúng ta đã dự báo từ sớm về hiện tượng El Nino và nguy cơ cao thiếu hụt nguồn nước gây hạn hán, xâm nhập mặn trong các tháng cuối năm 2026, đầu năm 2027. Đặc biệt là sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sự theo dõi thường xuyên, liên tục của các đơn vị trực thuộc bộ, gồm: Cục Khí tượng thủy văn, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật... cũng như chính quyền các địa phương. Đó là cơ sở để tin rằng chúng ta có thể vượt qua đợt El Nino gây hạn hán, xâm nhập mặn này, giảm tối đa thiệt hại.