Gỡ rào cản cho sáng kiến từ cơ sở

Cụ thể, dự thảo luật quy định công dân cư trú tại thôn, tổ dân phố có sáng kiến, đề xuất đóng góp cho địa phương và được ít nhất là 10% tổng số hộ gia đình tại thôn, tổ dân phố đồng thuận thì gửi đề xuất đến trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố để đưa ra cộng đồng dân cư bàn và quyết định nếu không trái với quy định của pháp luật, phù hợp với thuần phong mỹ tục và đạo đức xã hội. Bên cạnh đó, công dân có sáng kiến chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của số lượng và danh sách hộ gia đình đồng thuận. 

Nhiều đại biểu băn khoăn quy định này có thể tạo thành rào cản hành chính, không khuyến khích người dân đổi mới sáng tạo, đóng góp sáng kiến khi phải chịu áp lực đi vận động. Thực tế cho thấy, băn khoăn của nhiều đại biểu Quốc hội là có cơ sở. Việc một người dân có sáng kiến phải tự gõ cửa từng nhà để xin chữ ký của hàng chục, thậm chí hàng trăm hộ gia đình đồng ý với sáng kiến của mình là điều không khả thi.

Đại biểu Nguyễn Duy Tiến (đoàn Tây Ninh) trăn trở khi một mặt khuyến khích nhân dân đề xuất sáng kiến, mặt khác lại bắt người dân phải tự đi thu thập ý kiến, chữ ký của 10% số hộ dân. Việc vận động ngay trong hàng xóm đã khó, chưa nói đến việc đi vận động 10% dân cư trong khu phố. Ví dụ một tổ dân phố có 1.200 hộ dân thì 10% đã là 120 hộ. Do đó, quy định này hoàn toàn không khả thi. Đại biểu Nguyễn Duy Tiến đề nghị không để cá nhân có sáng kiến phải tự đi thu thập ý kiến, chữ ký các hộ dân trong tổ dân phố, mà giao trách nhiệm cho ban công tác mặt trận ở thôn, tổ dân phố tiếp nhận sáng kiến, sau đó tổ chức lấy ý kiến nhân dân. Theo đại biểu, hiện nay, việc ứng dụng công nghệ thông tin rất phát triển nên cơ quan chức năng hoàn toàn có thể sử dụng công nghệ để lấy ý kiến nhân dân một cách thuận tiện.

Cùng trăn trở về hiệu quả thực thi, nhiều đại biểu cho rằng khi tổ trưởng tổ dân phố hoặc trưởng ban công tác mặt trận ở tổ dân phố thấy sáng kiến đó chắc chắn có lợi cho người dân, nếu chưa thể thực hiện đồng loạt thì có thể quyết định cho thực hiện thí điểm. Còn nếu cứ phải mang ra lấy ý kiến liên tục thì rất khó triển khai.

Ở góc độ đời sống, đổi mới sáng tạo bắt đầu bằng những việc bình dị xuất phát từ nhu cầu thực tiễn hằng ngày của người dân. Quy mô có thể không lớn nhưng những sáng kiến từ cơ sở hoàn toàn có thể mang lại nhiều lợi ích, cải thiện trực tiếp chất lượng sống của khu dân cư, tổ dân phố. Vì vậy, nếu không có một cơ chế tiếp nhận cởi mở, khuyến khích và bảo vệ người hiến kế thì nguồn lực trí tuệ trong nhân dân sẽ dần bị hạn chế bởi tâm lý e ngại “vác tù và hàng tổng”.

Từ góc độ xây dựng pháp luật, không nên đẩy gánh nặng thủ tục hành chính và áp lực vận động dư luận sang người dân, biến quyền tham gia hiến kế thành một nghĩa vụ phức tạp. Khi các rào cản về thủ tục được gỡ bỏ, kết hợp cùng những công cụ số thuận tiện, tinh thần đổi mới sáng tạo trong cộng đồng sẽ được khuyến khích, từ đó trở thành nguồn lực thúc đẩy kinh tế-xã hội phát triển.