Thêm điểm tựa cho tuổi già

Mô hình “sáng đi, chiều về”

Một buổi sáng tại Điểm Y tế Thạch Bàn, Trạm Y tế phường Long Biên (TP Hà Nội), không khí khá nhộn nhịp. Người cao tuổi lần lượt được nhân viên y tế kiểm tra các chỉ số sức khỏe, hướng dẫn vận động, phục hồi chức năng; sau đó cùng trò chuyện, tham gia các hoạt động tập thể. Với nhiều người, đây không chỉ là nơi được chăm sóc sức khỏe (CSSK) mà còn là không gian để gặp gỡ, giao lưu, thay vì ở nhà một mình khi con cháu đi làm.

Đây là mô hình CSSK ban ngày dành cho người cao tuổi được triển khai tại Điểm Y tế Thạch Bàn. Với hình thức “sáng đi, chiều về”, người cao tuổi đến cơ sở vào ban ngày để được theo dõi sức khỏe, hỗ trợ quản lý bệnh mạn tính, phục hồi chức năng, tập luyện, giao lưu, ăn uống, nghỉ ngơi; cuối ngày trở về với gia đình. Cách tổ chức này phù hợp với những người cao tuổi vẫn có khả năng sinh hoạt tại nhà nhưng cần được hỗ trợ trong khoảng thời gian con cháu đi làm.

Người cao tuổi được chăm sóc tại Điểm Y tế Thạch Bàn, Trạm Y tế phường Long Biên (TP Hà Nội). Ảnh: LINH HÙNG

Bác sĩ Nguyễn Văn Hùng, phụ trách Điểm Y tế Thạch Bàn cho biết, mô hình được triển khai đến nay đã tiếp nhận 20 người cao tuổi. Việc tổ chức các hoạt động ngay tại cơ sở y tế giúp người cao tuổi vừa được theo dõi sức khỏe, vừa có môi trường vận động, giao tiếp, hạn chế cảm giác đơn độc khi phải ở nhà một mình. “Mức phí chủ yếu được xác định trên cơ sở các chi phí thực tế phát sinh trong quá trình chăm sóc, theo nguyên tắc bù đắp chi phí. Việc tận dụng cơ sở vật chất, trang thiết bị, nhân lực y tế sẵn có đã góp phần giảm chi phí cho người sử dụng”, bác sĩ Nguyễn Văn Hùng cho biết.

Đa dạng mô hình, nâng cao chất lượng chăm sóc

Từ một điểm y tế cơ sở, mô hình cho thấy cách tiếp cận linh hoạt trong CSSK người cao tuổi. Dịch vụ chuyên môn được đưa đến gần nơi sinh sống, trong khi người cao tuổi không phải rời khỏi môi trường gia đình quen thuộc. Đây cũng là cách tận dụng hiệu quả cơ sở vật chất y tế sẵn có, đồng thời giảm bớt áp lực chăm sóc đối với các gia đình trong những giờ làm việc. Theo kết quả Điều tra dân số và nhà ở giữa kỳ năm 2024 của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, cả nước có 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Cùng với quá trình già hóa dân số, nhu cầu CSSK, hỗ trợ sinh hoạt, nâng cao đời sống tinh thần cho người cao tuổi dự báo tiếp tục gia tăng. Trong đó, sự tham gia của hệ thống cơ sở công lập, với lợi thế về nhân lực, cơ sở vật chất và mạng lưới y tế cơ sở, đang mở ra hướng đi đáng chú ý.

PGS, TS Phạm Lê Tuấn, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế cho rằng, trong bối cảnh già hóa dân số nhanh, cần phát triển đa dạng các mô hình chăm sóc người cao tuổi, từ chăm sóc ban ngày tại cộng đồng, chăm sóc tại trạm y tế xã, phường đến chăm sóc tại nhà, thay vì chỉ tập trung vào mô hình dưỡng lão nội trú. Cách tiếp cận này vừa đáp ứng nhu cầu thực tế, vừa phù hợp với đặc điểm văn hóa gia đình Việt Nam, trong đó con cháu vẫn giữ vai trò quan trọng trong chăm sóc, phụng dưỡng ông bà, cha mẹ. Các cơ sở chuyên môn sẽ hỗ trợ gia đình ở những phần việc cần kiến thức y tế, phục hồi chức năng hoặc chăm sóc thường xuyên. Cũng theo PGS, TS Phạm Lê Tuấn, mục tiêu cần hướng tới không phải là dịch vụ “giá rẻ” mà là mức chi phí hợp lý đi đôi với chất lượng, an toàn. Cùng với việc củng cố hệ thống chăm sóc công lập, cần nghiên cứu cơ chế đặt hàng dịch vụ công, hỗ trợ một phần kinh phí đối với người cao tuổi có thu nhập trung bình, thấp; đồng thời khuyến khích xã hội hóa để hình thành nhiều mô hình phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Hà Nội đang cho thấy một cách tiếp cận chủ động, nhân văn và có tầm nhìn dài hạn trong chăm sóc người cao tuổi. Nghị quyết số 80/2026/NQ-HĐND ngày 15-7-2026 của HĐND TP Hà Nội xác định một số chính sách mới về phát triển dịch vụ chăm sóc, phục vụ người cao tuổi. Hà Nội xác định ưu tiên đầu tư phát triển hệ thống cơ sở công lập chăm sóc, phục vụ người cao tuổi; cho phép xem xét sử dụng quỹ nhà, đất, trụ sở công dôi dư và đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, đào tạo nhân lực phục vụ chăm sóc người cao tuổi.

Già hóa dân số không chỉ là câu chuyện của ngành y tế hay của từng gia đình. Khi Nhà nước, cộng đồng và gia đình cùng chia sẻ trách nhiệm, người cao tuổi sẽ có thêm những lựa chọn phù hợp với sức khỏe, điều kiện kinh tế và nhu cầu sinh hoạt. Phát triển các mô hình chăm sóc công lập gần dân, linh hoạt và có mức chi phí hợp lý vì thế là hướng cần được quan tâm để từng bước đáp ứng nhu cầu chăm sóc người cao tuổi trong những năm tới.