TS SƠN THANH TÙNG, giảng viên Khoa Địa lý-Đô thị, Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh:

Chủ động dành không gian cho nước trong quy hoạch đô thị

Tình trạng ngập nước tại TP Hồ Chí Minh là hệ quả của nhiều nguyên nhân cộng hưởng. Hệ thống thoát nước chưa đáp ứng được áp lực từ những trận mưa lớn; quá trình bê tông hóa làm giảm khả năng thấm nước của đất; trong khi ao hồ, kênh rạch và những vùng trũng có chức năng điều tiết nước tự nhiên đang bị thu hẹp. Bên cạnh đó, sụt lún nền đất và triều cường càng làm gia tăng nguy cơ ngập tại nhiều khu vực.

Để khắc phục tình trạng trên, thành phố nên điều chỉnh hướng phát triển ưu tiên mở rộng đô thị về phía Bắc và Tây Bắc-nơi có địa hình nền đất cao và ổn định, đồng thời kiểm soát mật độ xây dựng tại các vùng trũng có chức năng điều tiết nước tự nhiên. Ngoài ra, cần thay đổi tư duy tiếp cận từ “chống ngập” sang “sống chung với nước”, chủ động dành không gian cho nước ngay từ khâu lập quy hoạch (bắt buộc tỷ lệ mặt nước và hồ điều tiết tối thiểu cho mỗi dự án); thiết kế các công trình xanh có thể thấm và trữ nước. Bên cạnh đó, kiểm soát bê tông hóa; nghiêm cấm và buộc khôi phục kênh rạch, ao hồ bị san lấp; dự án nào lấp mặt nước phải bù bằng hồ điều tiết tương đương trước khi được bàn giao; cập nhật tiêu chuẩn thiết kế thoát nước theo kịch bản mưa cực đoan mới. Khuyến khích tạo ra các khoảng không gian thoát nước tự nhiên trong thành phố

Chiến sĩ dân quân xã Hiệp Phước, TP Hồ Chí Minh giúp người dân di chuyển qua đoạn đường ngập nước. Ảnh: THU HÀ 

Ngoài ra, nhằm hạn chế tình trạng sụt lún nền đất-một trong những nguyên nhân gây ra ngập lụt, thành phố cần tăng cường kiểm soát hoạt động khai thác nước ngầm, mở rộng mạng lưới cấp nước sạch, từng bước loại bỏ sự phụ thuộc vào giếng khoan và xử lý triệt để các giếng khai thác không phép. Quy hoạch và quản lý khai thác thoát nước phải được thực hiện theo lưu vực, thay vì chỉ giới hạn trong địa giới hành chính. Việc quy hoạch, đầu tư và vận hành hệ thống thoát nước, công trình ngăn triều, hồ điều tiết cần được phối hợp thống nhất. Thành phố cần nghiên cứu cơ chế điều phối đủ thẩm quyền để hạn chế tình trạng đầu tư manh mún, xử lý từng điểm ngập nhưng chưa giải quyết được những nguyên nhân có tính hệ thống.

Ông PHẠM QUỐC HUY, Phó trưởng phòng Hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng TP Hồ Chí Minh:

Đẩy nhanh tiến độ các công trình chống ngập

Sở Xây dựng đã tham mưu UBND thành phố ban hành kế hoạch thoát nước, chống ngập năm 2026 và kế hoạch giải quyết ngập nước giai đoạn 2026-2030, với các giải pháp cấp bách và căn cơ. Trước mắt, thành phố tăng cường duy tu, nạo vét, thanh thải vật cản, phát huy năng lực hệ thống thoát nước; xử lý các điểm tắc nghẽn do thi công dự án. Đồng thời, duy trì lực lượng trực mưa, vớt rác tại miệng thu nước, sử dụng bơm ứng cứu, điều tiết giao thông, bảo đảm an toàn tại các điểm ngập.

Về lâu dài, thành phố xây dựng phương án phát triển hạ tầng thủy lợi thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm; phối hợp với tỉnh Tây Ninh, TP Đồng Nai trong vận hành hồ chứa, chia sẻ dữ liệu thủy văn và điều tiết dòng chảy, giảm áp lực cho hạ lưu. Hệ thống quan trắc, cảnh báo sớm được nâng cấp, kết hợp ứng dụng công nghệ số để vận hành công trình theo thời gian thực.

Về công trình, trọng tâm là hoàn thành dự án giải quyết ngập do triều giai đoạn 1 trong tháng 11-2026, hình thành tuyến kiểm soát triều khép kín, hỗ trợ thoát nước khi mưa kết hợp triều cường. Thành phố đẩy nhanh các dự án kênh Xuyên Tâm, Tham Lương-Bến Cát-Rạch Nước Lên, Văn Thánh, Kênh Đôi; xử lý những điểm nghẽn do sụt lún, thu hẹp tiết diện, bồi lắng hoặc cửa xả bị triều chặn dòng.

Các công trình chống sạt lở bán đảo Thanh Đa, đoạn 2, 3, 4 dự kiến hoàn thành trong năm 2026. Tại TP Thủ Đức trước đây, dự án xây dựng mới cống Rạch Cầu Ngang và cải tạo hệ thống thoát nước khu vực chợ Thủ Đức dự kiến hoàn thành trong giai đoạn 2025-2026, góp phần cải thiện khả năng tiêu thoát nước tại những khu vực thường xuyên ngập.