Để giải quyết dứt điểm tình trạng một số doanh nghiệp chậm đóng, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN kéo dài, cơ quan BHXH Việt Nam không chỉ tăng cường rà soát, kiểm tra, đôn đốc thu hồi nợ mà còn chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng nhằm xử lý nghiêm các vi phạm. Đặc biệt, việc triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội cho phép Viện Kiểm sát Nhân dân (VKSND) Tối cao khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương đã mở ra cơ chế pháp lý mạnh mẽ, tạo bước ngoặt trong việc thu hồi tiền nợ bảo hiểm và bảo vệ lợi ích chính đáng của người lao động (NLĐ).

Theo cơ chế này, cơ quan BHXH chủ động rà soát, phân loại các đơn vị vi phạm, cung cấp thông tin, hồ sơ liên quan và phối hợp với VKSND trong quá trình đôn đốc, xác minh, làm việc với doanh nghiệp. Đối với trường hợp đủ điều kiện nhưng không khắc phục vi phạm, VKSND xem xét thực hiện quyền khởi kiện theo thẩm quyền. Qua đó, việc xử lý vi phạm không chỉ dừng ở đôn đốc, kiểm tra mà được tăng cường bằng các biện pháp pháp lý phù hợp nhằm thu hồi tiền chậm đóng, trốn đóng và bảo vệ quyền lợi NLĐ.

Quang cảnh phiên tòa khởi kiện vụ án dân sự công ích, theo đề nghị của BHXH cơ sở Ứng Hòa. 

Vụ Công ty MD tại xã Ứng Thiên, TP Hà Nội là trường hợp điển hình trong quá trình triển khai cơ chế phối hợp này. Công ty hiện kê khai đóng BHXH cho 5 lao động nhưng có tình trạng chậm, trốn đóng kéo dài, ảnh hưởng đến quyền lợi NLĐ. Sau khi BHXH cơ sở Ứng Hòa chuyển thông tin vi phạm và VKSND khu vực 12-Hà Nội tham gia làm việc, Công ty đã khắc phục một phần số tiền chậm đóng trong tháng 5 và tháng 6-2026. Tính đến tháng 8-2026, số tiền Công ty còn phải thanh toán theo hồ sơ là 158 triệu đồng.

Theo Luật BHXH năm 2024, cơ quan BHXH không có thẩm quyền khởi kiện. Vì vậy, BHXH cơ sở Ứng Hòa, với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đã đề nghị VKSND khu vực 12 thực hiện quyền khởi kiện dân sự công ích theo Nghị quyết số 205/2025/QH15. VKSND khu vực 12 với vai trò nguyên đơn đã khởi kiện, đề nghị tòa án buộc Công ty MD thực hiện nghĩa vụ nộp tiền BHXH. Tòa án nhân dân khu vực 12-Hà Nội đã thụ lý vụ án và quyết định đưa vụ án ra xét xử ngày 7-9-2026 theo Quyết định số 164/2026/QĐXXST-DS ngày 27-8-2026.

Tính đến hết tháng 8-2026, toàn hệ thống BHXH Việt Nam đã ban hành quyết định kiểm tra tại 6.694 đơn vị, gồm 5.920 đơn vị sử dụng lao động, 421 cơ sở khám bệnh, chữa bệnh BHYT, 188 đơn vị thuộc hệ thống BHXH và 165 tổ chức hỗ trợ phát triển đối tượng, chi trả chế độ.

Trường hợp xử lý vi phạm tại Công ty MD đã minh chứng rõ nét cho vai trò chủ động, quyết liệt của cơ quan BHXH trong việc phát hiện vi phạm và phối hợp liên ngành bằng công cụ pháp lý tối ưu. Thông qua các biện pháp thanh tra, kiểm tra và phối hợp chặt chẽ với VKSND, BHXH Việt Nam khẳng định cam kết kiên quyết bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của NLĐ, đồng thời nâng cao hiệu lực, hiệu quả thi hành chính sách, pháp luật về BHXH, BHYT và BHTN trên phạm vi cả nước.