Bài 4: Giải "bài toán" giảm nghèo bền vững (Tiếp theo và hết)

Để thực hiện nhiệm vụ này, Hà Giang đã có nhiều giải pháp đồng bộ, phù hợp với đặc thù một tỉnh vùng núi cao, biên giới. Tuy nhiên, giảm nghèo bền vững vẫn luôn là bài toán khó đối với địa phương còn rất nhiều khó khăn như Hà Giang...

Thoát nghèo nhờ hướng đi phù hợp

Chúng tôi tìm đến nhà anh Đặng Văn Thừa, ở thôn Đồng Tâm, xã Yên Thành, huyện Quang Bình. Trước đây, gia đình anh Thừa thuộc diện hộ nghèo. Năm 2015, sau khi học hết THPT, Đặng Văn Thừa đi làm thuê cho một công ty ở tỉnh Bắc Giang. Do thường xuyên phải xa nhà, đồng lương không đủ để phụ giúp bố mẹ nuôi các em ăn học nên chỉ sau một thời gian ngắn, anh Thừa quyết định nghỉ việc ở công ty, về quê phát triển kinh tế. “Khi mới về quê, tôi chưa biết sẽ phải làm gì, làm như nào bởi chưa có kinh nghiệm về chăn nuôi, trồng trọt, thiếu vốn để phát triển sản xuất. Nhờ được chính quyền địa phương và đoàn thanh niên xã định hướng, tạo điều kiện thuận lợi để vay vốn, được tham gia các lớp bồi dưỡng về kỹ thuật chăn nuôi, tôi quyết định đầu tư xây dựng trang trại nuôi gà. Thời gian đầu, do chưa có kinh nghiệm nên gà không đạt trọng lượng hoặc chết do dịch bệnh. Không nản chí, tôi tiếp tục mua 300 con gà giống, quyết tâm tìm tòi, học hỏi để nuôi tiếp và đã thành công...”. Đến nay, trang trại của anh Đặng Văn Thừa thường xuyên có gần 1.000 con gà, 300 con ngan, vịt. Ngoài ra, anh còn nuôi hàng chục con dê, đào ao nuôi cá... Nhờ cần cù lao động, năm 2020, gia đình Đặng Văn Thừa đã thoát nghèo.

Mô hình nuôi gà phát triển kinh tế của gia đình anh Đặng Văn Thừa, thôn Đồng Tâm, xã Yên Thành, huyện Quang Bình. Ảnh: ĐỨC THỊNH

Theo đồng chí Nguyễn Văn Tám, Phó trưởng phòng Lao động-Thương binh và Xã hội (LĐ,TB&XH) huyện Quang Bình, gia đình anh Đặng Văn Thừa là một trong hàng trăm hộ đã thoát nghèo nhờ tìm được mô hình phát triển kinh tế phù hợp. Những năm gần đây, bình quân mỗi năm huyện giảm được 4% hộ nghèo. Đến cuối năm 2021, tỷ lệ hộ nghèo giảm còn 19,7%, tỷ lệ hộ cận nghèo giảm còn 11,9%. "Để giúp đồng bào, nhất là bà con người DTTS phát triển kinh tế, từng bước xóa đói giảm nghèo, huyện Quang Bình tập trung vào việc triển khai, nhân rộng các mô hình chăn nuôi; đào tạo nghề, giới thiệu việc làm; hỗ trợ vốn, hỗ trợ sản xuất đa dạng sinh kế cho người dân; thúc đẩy phát triển du lịch...", đồng chí Nguyễn Văn Tám cho biết.

Từ năm 2017 đến 2020, huyện Quang Bình đã triển khai, từng bước nhân rộng được 10 mô hình nuôi thỏ, dê, bò, gà đen, nuôi lợn sinh sản cho hàng trăm hộ gia đình. Từ đầu năm 2022 đến nay, huyện tiếp tục triển khai 2 mô hình: Mô hình nuôi lợn đen tại xã Tân Nam, mô hình nuôi gà ở xã Nà Khương... Thực hiện mô hình, các hộ dân được hỗ trợ con giống, kỹ thuật chăn nuôi, sau 36 tháng sẽ hoàn trả 30% con giống để luân chuyển hỗ trợ các gia đình nghèo khác. Điều đáng mừng là tất cả mô hình này đều phát huy hiệu quả, hầu hết các hộ đều thoát nghèo chỉ sau một năm tham gia. Nhiều hộ không chỉ thoát nghèo mà còn tiếp tục mở rộng chăn nuôi.

Như tại xã Bản Rịa, có những hộ sau khi tham gia mô hình đã phát triển đàn lợn, đàn dê lên hàng trăm con, thoát nghèo bền vững. Cùng với xây dựng, nhân rộng các mô hình giảm nghèo, huyện Quang Bình còn có nhiều cách làm, mô hình sáng tạo khác như hỗ trợ hộ nghèo dựa trên kết quả lao động để động viên, khích lệ bà con nỗ lực vươn lên; hỗ trợ 50% giá cá giống cho người dân có phương án nuôi thủy sản được cơ quan chức năng thẩm định đủ điều kiện; hỗ trợ nuôi lợn luân chuyển cho hộ nghèo ảnh hưởng bởi dịch tả lợn châu Phi... Chỉ tính riêng giai đoạn 2016-2020, huyện Quang Bình triển khai 29 dự án hỗ trợ sản xuất, đa dạng sinh kế cho đồng bào DTTS với tổng vốn hơn 4,7 tỷ đồng.

Bên cạnh triển khai những mô hình, cách làm phù hợp tạo sinh kế tại chỗ cho người dân, các địa phương của Hà Giang, nhất là các huyện vùng cao núi đá, do đất đai canh tác không nhiều, khí hậu khắc nghiệt ảnh hưởng đến chăn nuôi, trồng trọt, không có khu công nghiệp nên đã lựa chọn một hướng đi khá hiệu quả nhằm xóa đói giảm nghèo, đó là tăng cường xuất khẩu lao động và đưa lao động đi làm việc ngoại tỉnh. Theo đó, những năm qua, Trung tâm dịch vụ việc làm (Sở LĐ,TB&XH tỉnh Hà Giang) đã lựa chọn, phối hợp với nhiều công ty, doanh nghiệp ngoài tỉnh tổ chức các hội chợ việc làm, hội nghị tư vấn, giới thiệu việc làm để tuyên truyền, định hướng người dân tham gia xuất khẩu lao động và đi làm việc ngoại tỉnh. 

Cùng với đó, các huyện cũng chủ động thành lập các đoàn đi khảo sát, tiếp cận thị trường lao động tại nhiều địa phương trên cả nước để ký kết cung ứng lao động. Nhiều địa phương còn có những chính sách thiết thực nhằm động viên, hỗ trợ người lao động đi làm việc ngoại tỉnh, như huyện Quang Bình, trong giai đoạn 2021-2025 sẽ hỗ trợ lao động thuộc diện hộ nghèo, có hợp đồng lao động ngoại tỉnh 15kg gạo/người/tháng... Nhờ đó, thời gian qua, nhiều lao động đã được giải quyết việc làm, điển hình như huyện Quản Bạ, năm 2021 đã đưa được 18 người đi xuất khẩu lao động, 1.469 người đi làm việc ngoại tỉnh; 6 tháng đầu năm 2022, con số này lần lượt là 24 và 1.511 người. Trong 9 tháng năm 2022, toàn tỉnh Hà Giang đã giải quyết việc làm cho 18.665 lao động, chủ yếu là đồng bào DTTS (đạt 108,5% kế hoạch năm, tăng 45,8% so với cùng kỳ). Trong đó, lao động làm việc làm tại địa phương là 4.664 người; lao động đi làm việc ngoại tỉnh là 13.861 người, xuất khẩu lao động là 140 người.

Làm gì để giảm nghèo bền vững?

Trao đổi với chúng tôi, đồng chí Nguyễn Thu Hường, Phó trưởng phòng Chính sách-Lao động-Việc làm (Sở LĐ,TB&XH tỉnh Hà Giang) cho biết, những năm qua, công cuộc xóa đói giảm nghèo của tỉnh đã đạt được những kết quả tích cực. Giai đoạn 2016-2021, bằng việc đẩy mạnh thực hiện chính sách hỗ trợ vốn, tạo sinh kế, đào tạo nghề cho lao động nông thôn, xuất khẩu lao động, đưa lao động đi làm việc ngoại tỉnh... tỷ lệ hộ nghèo đã giảm từ 43,65% (năm 2016) xuống còn 18,54% (cuối năm 2021). Thu nhập bình quân đầu người năm 2021 đạt 23,63 triệu đồng, trong đó thu nhập bình quân của hộ nghèo đạt 9,5 triệu đồng/người/năm. Thời gian tới, tỉnh Hà Giang sẽ tiếp tục thực hiện các mục tiêu giảm nghèo đa chiều, bao trùm, bền vững, hạn chế thấp nhất tình trạng tái nghèo và phát sinh nghèo mới, hỗ trợ người nghèo, hộ nghèo vượt lên mức sống tối thiểu, tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản theo chuẩn nghèo đa chiều quốc gia...

Mặc dù đã đạt được những kết quả đáng khích lệ nhưng công tác xóa đói giảm nghèo, giảm nghèo bền vững ở Hà Giang vẫn đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức. Đó là khoảng cách chênh lệch về trình độ phát triển giữa vùng đồng bào DTTS và miền núi với khu vực đô thị còn khá lớn; tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo trong đồng bào DTTS, vùng sâu, vùng xa còn cao (theo chuẩn nghèo mới áp dụng cho giai đoạn 2022-2025, tỷ lệ hộ nghèo cuối năm 2021 ở Hà Giang là 42,08%; hộ nghèo người DTTS chiếm 98,94% tổng số hộ nghèo toàn tỉnh); chất lượng nguồn nhân lực vùng đồng bào DTTS và miền núi cũng còn thấp...

Trong khi đó, mặc dù kết cấu hạ tầng vùng đồng bào DTTS và miền núi đã được quan tâm đầu tư nhưng nhìn chung vẫn còn thiếu đồng bộ, chưa bảo đảm, nhất là hạ tầng giao thông; khả năng áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất của đồng bào các DTTS còn thấp; sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún, chưa hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung... Theo đại diện lãnh đạo UBND tỉnh Hà Giang, thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025, tỉnh Hà Giang phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế vùng DTTS bình quân hơn 8%/năm; thu nhập bình quân đầu người vùng DTTS đạt 55 triệu đồng trở lên; phấn đấu giảm 29/127 xã nghèo, đặc biệt khó khăn; tỷ lệ hộ nghèo vùng DTTS giảm bình quân hơn 4% mỗi năm...

Đại diện Phòng Lao động-Thương binh và Xã hội huyện Bắc Quang trao tiền hỗ trợ sinh kế cho người dân xã Hữu Sản.  Ảnh: TUỆ ĐĂNG

Để hoàn thành các mục tiêu giảm nghèo, tỉnh Hà Giang cần tập trung thực hiện hiệu quả các dự án thành phần trong Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025; tiếp tục khai thác, phát huy tối đa tiềm năng, nguồn lực để phát triển nông, lâm nghiệp, đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện từng vùng; thực hiện tốt công tác khuyến nông, khuyến lâm, chuyển giao kiến thức, kỹ năng, áp dụng khoa học kỹ thuật nhằm nâng cao trình độ, năng lực sản xuất cho đồng bào các DTTS; đầu tư xây dựng, nhân rộng các mô hình sản xuất có hiệu quả; hỗ trợ xây dựng các tổ kinh tế hợp tác, hợp tác xã để giúp người dân liên kết sản xuất, kinh doanh theo chuỗi giá trị; quan tâm đào tạo nghề, sắp xếp việc làm cho người lao động gắn với chuyển dịch cơ cấu lao động, cơ cấu việc làm; hỗ trợ đào tạo, nâng cao trình độ cho lao động đi làm việc ở nước ngoài...

Tỉnh Hà Giang cũng đề nghị Trung ương nghiên cứu bổ sung một số chính sách mang tính đặc thù đối với các huyện nghèo khu vực biên giới của tỉnh; có chính sách phát triển rừng phù hợp để tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân 4 huyện vùng cao nguyên đá phát triển, bảo vệ rừng; chính sách thu hút các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực sản xuất, kinh doanh nông lâm nghiệp, dược liệu, du lịch, dịch vụ có khả năng tạo việc làm tại chỗ cho lao động nông thôn các huyện nghèo biên giới...

TRUNG KIÊN - ĐỨC THỊNH