Bài 3: Phát huy hiệu quả các công trình "điện, đường, trường, trạm"

Điều này đã tạo ra diện mạo mới cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) và miền núi, góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân.

Đầu tư hạ tầng, cuộc sống đổi thay 

Cán Tỷ là xã còn nhiều khó khăn của huyện Quản Bạ. Từ trung tâm xã Cán Tỷ, chúng tôi phải vượt qua đoạn đường hơn 20km vắt qua những sườn núi, trong đó có 5km nối từ trục đường chính, khá cheo leo với những đoạn cua quanh co, khúc khuỷu mới đến được thôn Lùng Vái. Thôn Lùng Vái hiện có 107 hộ dân với gần 640 nhân khẩu sống rải rác trên các sườn núi. Bà con ở đây cho biết, từ khi đoạn đường 5km nối từ trục đường chính đến thôn được mở rộng, đổ bê tông, ô tô có thể đi được thì cuộc sống, sinh hoạt đã thay đổi hoàn toàn. Trước đây, khi chưa được mở rộng, con đường này chỉ là một lối mòn đầy sỏi đá, bà con chỉ có thể đi bộ chứ không thể sử dụng xe gắn máy, ô tô lại càng không. 

Niềm vui của người dân thôn Đồng Tiến, xã Yên Thành, huyện Quang Bình bên nhà văn hóa mới được xây dựng. Ảnh: ĐỨC THỊNH

Đồng chí Hạng Mí Ngọc, Phó chủ tịch UBND xã Cán Tỷ nhớ lại: “Khi chưa có đường bê tông, đời sống của người dân Lùng Vái rất khó khăn vì muốn ra khỏi thôn, bà con chỉ có thể đi bộ trên con đường độc đạo. Khổ nhất là mỗi khi có con lợn, con trâu muốn bán cũng không thể dắt ra chợ mà buộc phải mổ tại nhà rồi gùi thịt xuống chợ. Đường sá rất khó khăn, đi nửa ngày mới đến chợ nên chất lượng thịt giảm sút, vì thế bà con phải bán với giá thấp. Tháng 3-2017, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, dự án mở rộng, nâng cấp tuyến đường này được triển khai và hiệu quả mang lại là hết sức tích cực”. Anh Cháng Mý Sình ở thôn Lùng Vái bày tỏ niềm vui khi nói về con đường: “Gia đình tôi có hơn 1ha trồng ngô, đậu, rau trên triền núi. Trước đây, mỗi khi đến mùa vụ, việc thu hoạch đã khó khăn, việc bán sản phẩm lại càng vất vả hơn bởi phải gùi hàng hóa hàng chục ki-lô-mét về trung tâm xã mới có người mua. Hiện nay, chúng tôi rất phấn khởi vì xe ô tô đã có thể đến tận nhà để thu mua nông sản, trâu, bò... Cuộc sống thay đổi, nhiều gia đình đã mua sắm được ti vi, xe máy...”.

Không chỉ có đường mới, từ năm 2011, khi dự án đầu tư xây dựng công trình hồ treo chứa nước sinh hoạt tập trung tại thôn Lùng Vái với dung tích 8.000m3 hoàn thành thì vấn đề thiếu nước sinh hoạt của người dân-vốn diễn ra thường xuyên ở nơi vùng cao núi đá này, đã được giải quyết. Đồng chí Cháng Mý Tỉnh, Bí thư chi bộ thôn Lùng Vái cho biết: “Từ năm 2011 trở về trước, gia đình tôi cũng như các hộ dân khác trong thôn phải vào rừng hứng từng can nước hoặc theo đường mòn xuống xã gùi nước về sử dụng. Đường đi vô cùng khó khăn, nhiều hôm phải bỏ cả việc lên nương, cả ngày chỉ đi lấy nước. Tuy nhiên, khi hồ treo hoàn thành thì những khó khăn này đã được khắc phục”. Công trình hồ treo chứa nước sinh hoạt đi vào hoạt động đã phát huy hiệu quả, phục vụ đầy đủ nhu cầu nước sinh hoạt của bà con. Những gia đình có điều kiện đã đầu tư máy bơm, ống dẫn nước để bơm nước từ bể lọc về tận nhà, những gia đình chưa có điều kiện cũng chỉ phải đi bộ vài trăm mét là có thể lấy nước. Để giữ gìn, bảo vệ nguồn nước quý, người dân thôn Lùng Vái đã thành lập tổ quản lý, vận hành hồ treo, có quy chế sử dụng rõ ràng.

Cũng như huyện Quản Bạ, ở hầu hết các địa phương trên địa bàn tỉnh Hà Giang, hệ thống các công trình “điện, đường, trường, trạm” đều đã và đang được đầu tư cơ bản, nhiều công trình phát huy hiệu quả tích cực. Khảo sát tại huyện Quang Bình, điều không khó nhận ra là tại các xã, thôn, bản đều có những công trình dân sinh như trạm y tế, nhà văn hóa, đường bê tông... phục vụ nhân dân. Nhà văn hóa thôn Đồng Tiến, xã Yên Thành, huyện Quang Bình do sử dụng lâu năm đã xuống cấp. Năm 2021, được sự quan tâm của Nhà nước, nhà văn hóa được xây mới, trở thành địa điểm diễn ra các hoạt động sinh hoạt cộng đồng, văn hóa văn nghệ, thể thao... đáp ứng niềm mong mỏi của người dân nơi đây. Ông Thào Hồng Dung, Trưởng thôn Đồng Tiến cho biết: “Thôn Đồng Tiến có hơn 80% dân số là người dân tộc Pà Thẻn. Trước đây, nhà văn hóa nhỏ hẹp, chật chội, khi họp thôn, người dân không đủ chỗ ngồi. Hiện nay, nhà văn hóa được xây mới khang trang, có đầy đủ hệ thống điện, quạt máy, nhà vệ sinh... nên người dân rất phấn khởi”.

Song song với các chương trình, đề án đầu tư cho vùng đồng bào DTTS và miền núi của Trung ương, thời gian qua, Hà Giang cũng đã chủ động có những chính sách đặc thù nhằm thúc đẩy đầu tư hạ tầng, nhất là ở các vùng khó khăn. Điển hình như năm 2017, UBND tỉnh Hà Giang ban hành Quyết định số 114/QĐ-UBND phê duyệt Đề án "Một triệu tấn xi măng đầu tư hạ tầng nông thôn, giai đoạn 2017-2020". Theo đó, đề án xác định giai đoạn 2017-2020 sẽ huy động, hỗ trợ một triệu tấn xi măng làm đường bê tông, với mục tiêu đến năm 2020 có ít nhất 25% số xã trên địa bàn tỉnh đạt tiêu chí giao thông trong bộ tiêu chí nông thôn mới. Quá trình triển khai, tỉnh huy động nội lực, lồng ghép với các nguồn lực từ Trung ương. Kết quả, toàn tỉnh đã làm được hơn 1.900km đường bê tông các loại...

Theo đồng chí Đặng Đình Nhiêu, Phó trưởng ban Dân tộc tỉnh Hà Giang, Hà Giang có 1.353/2.071 thôn, 127/193 xã thuộc diện nghèo, đặc biệt khó khăn, gần 90% dân số là đồng bào DTTS. Những năm qua, nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, hạ tầng cơ sở khu vực đồng bào DTTS và miền núi, nhất là địa bàn đặc biệt khó khăn đã được đầu tư cơ bản, từng bước đồng bộ, đã góp phần quan trọng thay đổi diện mạo nông thôn, miền núi, tạo cơ sở để phát triển kinh tế-xã hội, cải thiện đáng kể đời sống nhân dân.

Vẫn còn những công trình dang dở

Là tỉnh nghèo nhưng nhờ sự quan tâm của Trung ương, sự nỗ lực của cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương, những năm qua, Hà Giang đã triển khai nhiều công trình "điện, đường, trường, trạm" mang lại hiệu quả thiết thực. Tuy nhiên, trên thực tế không phải công trình nào cũng phát huy hiệu quả như kỳ vọng. Giai đoạn 2016-2020, toàn tỉnh Hà Giang đã đầu tư xây dựng, nâng cấp 122 công trình cấp nước sinh hoạt nông thôn tập trung, trong đó, các ngành của tỉnh làm chủ đầu tư 52 công trình, UBND cấp huyện làm chủ đầu tư 70 công trình, thế nhưng, một số công trình mới đưa vào sử dụng đã xuống cấp, hư hỏng, hoạt động kém hiệu quả, như: Công trình hồ treo Páo Cờ Tùng, xã Phú Lũng (Yên Minh) mới thi công xong đã có hiện tượng rạn nứt đáy, phải sửa chữa, khắc phục; công trình hồ treo xã Xín Cái (Mèo Vạc) mới tu sửa, hoàn thành đưa vào sử dụng tháng 3-2020 nhưng đã có nhiều vết rạn nứt; công trình cấp nước xã Trung Thịnh (Xín Mần) hoàn thành nhưng không thể sử dụng do không có nguồn nước... Các địa phương có nhiều công trình cấp nước sinh hoạt bị hư hỏng, hoạt động kém hiệu quả là: Bắc Quang (34 công trình), Hoàng Su Phì (48 công trình), Đồng Văn (20 công trình) và Quang Bình (60 công trình)...

Dự án đường bê tông từ xóm 1 đi đội 2 thôn Minh Hạ, xã Tân Lập, huyện Bắc Quang phải dừng thi công để chờ vốn. Ảnh: TUỆ ĐĂNG

Không chỉ công trình cấp nước sinh hoạt xuống cấp, kém hiệu quả, còn có tình trạng một số dự án điện, đường chậm tiến độ hoặc mặc dù đã hoàn thành nhưng vẫn chưa thể đưa vào sử dụng. Như tại huyện Bắc Quang, năm 2020, để giúp người dân xóm 1, thôn Minh Hạ, xã Tân Lập có điện lưới, chính quyền địa phương đã triển khai công trình đường dây 0,4kV. Sau hơn một năm triển khai, cuối năm 2021, công trình hoàn thành với tổng vốn đầu tư hơn 1,1 tỷ đồng. Sau khi hoàn thành, các sở, ban, ngành liên quan đã tiến hành nghiệm thu, nhưng không hiểu lý do tại sao, đến nay công trình vẫn chưa được đưa vào vận hành? Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Thanh Liêm, Phó giám đốc Ban quản lý dự án huyện Bắc Quang cho biết: “Đầu năm 2021, thực hiện Quyết định số 2086/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án hỗ trợ phát triển kinh tế-xã hội các DTTS rất ít người giai đoạn 2016-2025, huyện Bắc Quang triển khai 3 dự án làm đường bê tông, gồm: Dự án đường bê tông từ cầu treo đi hội trường thôn Minh Thượng, xã Tân Lập; dự án đường bê tông từ xóm 1 đi đội 2 thôn Minh Hạ, xã Tân Lập và dự án đường bê tông từ cầu thôn Đoàn Kết đi thôn Trung Sơn, xã Hữu Sản với tổng mức đầu tư hơn 9 tỷ đồng. Tuy nhiên, sau khi tiến hành đấu thầu và triển khai thi công thì bất ngờ có quyết định thu hồi phần vốn chưa giải ngân với lý do số vốn trước đây là do tỉnh tạm ứng, nay phải chờ trên bố trí vốn rồi mới có thể tiếp tục triển khai”. Việc thu hồi vốn khiến cả 3 dự án đến nay vẫn dang dở, phải “đắp chiếu” chờ vốn.

Đẩy nhanh tiến độ thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia

Một khó khăn, vướng mắc ở nhiều địa phương của tỉnh Hà Giang, ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện các chính sách dân tộc, trong đó có việc đầu tư các công trình "điện, đường, trường, trạm" hiện nay là mặc dù tỉnh rất cố gắng nhưng do nhiều nguyên nhân, tiến độ thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG), trong đó có Chương trình MTQG phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2030, giai đoạn 1 từ năm 2021 đến năm 2025 còn rất chậm. Đến thời điểm cuối tháng 9-2022, trong tổng số 10 dự án thành phần của Chương trình MTQG phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi, một số dự án vẫn chưa được giao vốn, có dự án tuy đã được giao vốn giai đoạn 2021-2025 và giao chi tiết năm 2022 nhưng do vướng nhiều thủ tục, quy trình nên thực tế vẫn chưa thể giải ngân, trong khi chỉ còn 3 tháng nữa là hết năm 2022, theo quy định, nếu không giải ngân, vốn sẽ bị thu hồi... Các bộ, ngành, cơ quan chức năng cần khẩn trương ban hành các văn bản hướng dẫn, cắt giảm những thủ tục không cần thiết, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các chương trình MTQG; nghiên cứu cho phép kéo dài, chuyển nguồn vốn chưa giải ngân trong năm 2022 sang những năm tiếp theo; quan tâm, tạo điều kiện giúp đỡ, bổ sung nguồn vốn giai đoạn 2021-2025 cho tỉnh Hà Giang để đầu tư các công trình thiết yếu phục vụ đồng bào các DTTS, nhất là ở các xã đặc biệt khó khăn. 

 (còn nữa)

TRUNG KIÊN - ĐỨC THỊNH