Nguyễn Văn Hồng sinh ra trong một gia đình nghèo ở Hà Tĩnh. Đầu năm 1965, ông cùng các đoàn quân vượt Trường Sơn vào chiến trường miền Nam, chính thức bước vào cuộc chiến đấu kéo dài suốt 20 năm chống Mỹ, cứu nước. Từ người chiến sĩ trinh sát, công binh, trưởng thành từ những chiến trường khốc liệt, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều cương vị chỉ huy đến cấp trung đoàn.

Đất nước vừa thống nhất chưa lâu, chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam lại nổ ra. Một lần nữa, Nguyễn Văn Hồng lên đường ra mặt trận, cùng đồng đội chiến đấu bảo vệ Tổ quốc, giúp nước bạn Campuchia chống chế độ diệt chủng Pôn-Pốt. Năm 1983, ở tuổi 38, ông là một trong những sư đoàn trưởng trẻ nhất mang quân hàm đại tá.

Sau khi Quân tình nguyện Việt Nam rút về nước, Nguyễn Văn Hồng tiếp tục được tin tưởng giao giữ nhiều cương vị: Phó hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân 2, rồi Phó tư lệnh, Tham mưu trưởng Quân đoàn 4. Năm 1995, ông nghỉ hưu, bắt đầu một hành trình khác, đó là bước vào văn học bằng vốn sống dày dặn của một người lính từng đi qua trận mạc.

Đại tá, nhà văn Nguyễn Văn Hồng. 

Viết với ông, trước hết là một cách trả món nợ ân tình với quá khứ, với những người đã nằm lại và với chính mình. Hồi ký “Những năm tháng không quên” là tác phẩm đầu tay ra mắt năm 2000 đánh dấu sự xuất hiện của một cây bút viết về chiến tranh với giọng điệu riêng: Điềm tĩnh nhưng đầy ám ảnh.

Từ đó đến nay, Nguyễn Văn Hồng liên tục cho ra mắt nhiều tác phẩm có giá trị, phản ánh tinh thần bất khuất và khát vọng hòa bình của người Việt Nam như: Cuộc chiến tranh bắt buộc (được dịch sang tiếng Anh và phát hành trên toàn thế giới), Giữa hai trận tuyến, Nghĩa tình đồng đội, Đất kim cương, Chiến trường khốc liệt, Những bông hoa bất tử, Thăm thẳm biên cương, Đường 19, Mặt trận Đông Bắc...

Trang bìa tiểu thuyết Pailin thời máu lửa. 

Năm 2021, ông cho ra đời cuốn tiểu thuyết Pailin thời máu lửa, tái hiện giai đoạn lịch sử chính quyền Khmer Đỏ thực hiện chính sách thù địch chống Việt Nam và tàn sát dân Campuchia. Tác giả đã khắc họa cuộc chiến đấu vô cùng quyết liệt của một trung đoàn Quân tình nguyện Việt Nam đứng chân trên địa bàn Pailin để bảo vệ mục tiêu then chốt phía Tây tỉnh Battambang (Campuchia). Tác phẩm đã đoạt Giải thưởng văn học sông Mekong năm 2021 và cũng được dịch sang tiếng Anh.

Văn phong của nhà văn Nguyễn Văn Hồng mộc mạc, chặt chẽ, giàu chi tiết đời lính, nhưng luôn giữ khoảng lặng cần thiết để người đọc tự suy ngẫm. Nhân vật trong tác phẩm của ông là những con người rất “đời”, biết sợ hãi, biết yếu mềm, nhưng vẫn vượt lên để hoàn thành nghĩa vụ với Tổ quốc.

Đại tá, nhà văn Nguyễn Văn Hồng gặp lại một cựu chiến binh trên nước bạn Campuchia. Ảnh NVCC  

Nhà văn Trầm Hương, Phó chủ tịch Hội Nhà văn TP Hồ Chí Minh cho rằng: Tác phẩm của Nguyễn Văn Hồng trung thực và sống động bởi các sự kiện trong tác phẩm mà chính tác giả là người trong cuộc, đồng thời cũng là nhân vật trong câu chuyện. Tác phẩm của ông rừng rực không khí mặt trận, chân thực đến trần trụi, không che giấu mất mát, đau thương, nhưng vượt lên trên tất cả là khát khao sống mãnh liệt, là lòng yêu nước cháy bỏng của người lính cầm súng chiến đấu vì độc lập, tự do của dân tộc.

Ở tuổi xưa nay hiếm, Đại tá, nhà văn Nguyễn Văn Hồng vẫn lặng lẽ viết, lặng lẽ in sách bằng chính đồng lương hưu của mình để trao tặng bạn đọc, đồng đội và các đơn vị quân đội, như một cách tiếp tục cống hiến trong hòa bình. Những trang sách được trao đi không nhằm tìm kiếm lợi nhuận, mà để lưu giữ ký ức chiến tranh, tri ân những người đã hy sinh vì hòa bình, độc lập, tự do.

Nguyễn Văn Hồng tại chiến trường Campuchia trong chiến dịch mùa khô 1981 - 1982. 

Đại tá, nhà văn Nguyễn Văn Hồng xúc động chia sẻ: “Tôi đã hiến dâng hết tuổi trẻ trong hai cuộc chiến tranh và chưa bao giờ ân hận với niềm tin, lẽ sống của mình. Qua những trang viết, tôi muốn gửi một thông điệp từ trái tim mình: Hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng máu xương và trách nhiệm của mỗi thế hệ là phải biết trân trọng, giữ gìn và tiếp nối".