QĐND -  Kể từ khi những cư dân đầu tiên của làng hoa Quảng Bá (Hà Nội) mang hạt giống gieo lên mảnh đất Đà Lạt (Lâm Đồng) đến nay, nghề trồng hoa trên thành phố cao nguyên này đã có lịch sử ba phần tư thế kỷ. Với đức tính cần cù và sự sáng tạo, các thế hệ nông dân Đà Lạt đã biến vùng đất hoang vu, lạnh lẽo một thời trở thành "thành phố ngàn hoa" nức tiếng trong và ngoài nước.

Dấu ấn tiền nhân

Buổi sáng, khi phố phường vẫn ngủ vùi thì tại vườn hoa của cụ Ngô Thị Luận ở làng hoa Hà Đông, TP Đà Lạt (Lâm Đồng) đã rộn ràng tiếng nói, tiếng cười. Cụ Luận năm nay đã 85 tuổi nhưng vẫn ra vườn giúp con cháu nhặt lá, tỉa nụ cho những luống hoa cúc, cẩm chướng để kịp bán vào dịp Tết. Cách đây 76 năm, cô bé Luận cùng với bố mẹ rời xa ngôi làng Quảng Bá, huyện Hoàng Long, tỉnh Hà Đông (nay thuộc quận Tây Hồ, Hà Nội) để vào Đà Lạt. Hành lý mang theo chỉ có bọc quần áo rách, một ít hạt giống rau và hoa. Thời gian đã lùi xa nhưng ấn tượng về những ngày đầu lập nghiệp trên vùng đất mới vẫn vẹn nguyên trong ký ức. Với tâm trạng bồi hồi, cụ Luận nói:

- Sau chiến tranh thế giới lần thứ nhất, người Pháp lên Đà Lạt sinh sống ngày càng đông kéo theo nhu cầu về các loại rau, hoa ôn đới tăng vọt. Toàn quyền Đông Dương Jules Brevie lệnh cho Tổng đốc Hà Đông là Hoàng Trọng Phu đưa dân từ các làng có kinh nghiệm về trồng rau, hoa ở Hà Đông vào Đà Lạt để phục vụ nhu cầu người Pháp. Đầu năm 1937, tốp cư dân đầu tiên của làng Quảng Bá gồm có 5 gia đình (35 người) đặt chân tới Đà Lạt, sau đó là dân các làng Xuân Tảo, Nghi Tàm, Nhật Tân, Ngọc Hà, Vạn Phúc… Tại đây, mọi người được chính quyền bố trí vào một khu thung lũng ở phía bắc thị xã, đến tháng 5-1938, ấp Hà Đông chính thức được thành lập.

Còn cụ Ngô Văn Ngôn, năm nay 89 tuổi, một trong những người đầu tiên của làng hoa Hà Đông hiện ở đường Nguyễn Công Trứ, phường 8, TP Đà Lạt, nhớ lại:

Làng hoa Đà Lạt vào Xuân.

- Năm 1937, tôi cùng gia đình vào Đà Lạt. Hành trình Hà Nội-Đà Lạt bằng tàu hỏa mất một tuần. Trước khi lên Đà Lạt, chúng tôi phải dừng dưới chân đèo Đran để tiêm chủng và phun thuốc phòng ngừa dịch bệnh. Đà Lạt khi ấy rất lạnh và hoang vắng, mỗi buổi chiều, từng đàn nai, lợn rừng xuống suối uống nước, ban đêm hổ báo thường xuyên về bắt trộm gà, lợn. Có lần tôi còn giết được một con báo gấm khi nó vào chuồng bắt gà.

Trên vùng đất mới, mọi người bắt đầu công cuộc khai hoang vỡ đất. Những bàn tay cần mẫn phát dọn từng gốc cây, nhặt từng ngọn cỏ để gieo những hạt giống đầu tiên. Khi thấy những luống cúc, lay ơn bắt đầu bén rễ và phát triển xanh tốt, ai cũng mừng. Nhưng niềm vui chẳng được bao lâu. Mùa đông năm ấy, những mảnh vườn bị tuyết phủ trắng xóa. Do chưa có kinh nghiệm nên mọi người vội vã xách nước “rửa” tuyết cho hoa và thế là cả vườn hoa rũ ra rồi chết. Cuộc sống khó khăn, đói rét, bệnh tật hành hạ, nhiều người không trụ nổi đành gạt nước mắt bỏ về quê. Tuy nhiên, một số vẫn ở lại quyết tâm gây dựng cuộc sống. Với bản tính cần cù cùng với kinh nghiệm rút ra từ vụ hoa đầu, đến vụ thứ hai, những vườn hoa bắt đầu khoe sắc, tỏa hương rồi theo gánh của các bà, các chị lên chợ Đà Lạt, xuôi về Sài Gòn.

Sau ấp Hà Đông, chính quyền Đà Lạt tiếp tục chiêu mộ dân cư từ các địa phương như Hà Nam, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Huế, Nghệ Tĩnh... sau đó lập ra các ấp Nghệ Tĩnh, Vạn Thành, Đa Thiện, Thái Phiên chuyên về sản xuất hoa và các loại rau ôn đới.

Thành phố ngàn hoa hôm nay

Từ một làng hoa nhỏ bé, đến nay TP Đà Lạt đã trở thành trung tâm sản xuất hoa lớn nhất cả nước với diện tích 4.200ha, sản lượng đạt 1,2 tỷ cành/năm, Công ty Dalat Hasfarm hiện là doanh nghiệp trồng và xuất khẩu khoa lớn nhất khu vực Đông Nam Á. Từ trên đồi cao nhìn về các làng hoa hôm nay là những dãy nhà kính san sát, mênh mông, nhấp nhô như sóng biển. Buổi tối, khi hệ thống đèn được bật sáng, các khu vườn bỗng trở nên rực rỡ, lung linh như những dải ngân hà.

Nghề trồng hoa tại Đà Lạt đang phát triển theo mô hình nông nghiệp công nghệ cao. Hoa được trồng trong nhà kính có hệ thống đèn chiếu sáng, thông gió, cấp nước, phân bón tự động. Giống được sản xuất bằng công nghệ nuôi cấy mô. Nhiều gia đình còn lắp máy quạt, đồng hồ đo nhiệt độ, độ ẩm và camera tự động để thuận tiện cho việc theo dõi và chăm sóc hoa. Nhiều công đoạn trong quá trình sản xuất đã được cơ giới hóa, tự động hóa. Với sự phong phú về chủng loại, mẫu mã và chất lượng vượt trội, hoa Đà Lạt đã chiếm lĩnh thị trường trong nước và được xuất khẩu tới nhiều nước trên thế giới. Hiện nay, trung bình 1ha đất trồng hoa có thể mang lại lợi nhuận từ 2 đến 2,5 tỷ đồng/năm. Nghề trồng hoa giải quyết việc làm cho hàng chục nghìn lao động, giúp nhiều gia đình có cuộc sống sung túc, đồng thời thúc đẩy ngành du lịch Đà Lạt phát triển.

Bên cạnh hiệu quả kinh tế, hoa Đà Lạt đã trở thành biểu tượng văn hóa, góp phần tạo nên tên tuổi và sức hấp dẫn cho Đà Lạt. Hình ảnh về một thành phố ngàn hoa bốn mùa khoe sắc thắm và những lễ hội hoa rực rỡ sắc màu tại Đà Lạt luôn để lại những ấn tượng khó quên trong lòng du khách.

Bài và ảnh: VŨ ĐÌNH ĐÔNG