Tìm hiểu về thực trạng sử dụng AI của sinh viên ngành báo chí tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, chúng tôi ghi nhận là bên cạnh những lợi ích, AI cũng mang đến cho các nhà báo tương lai những bài học về sự cẩn trọng, tính trung thực và trách nhiệm với từng con chữ.

Trở về phòng trọ sau khi đi phỏng vấn nhân vật, Nguyễn Ngọc Vi, sinh viên năm thứ tư, đặt chiếc máy ghi âm xuống bàn rồi bật máy tính. Thay vì mở loa, nghe từng đoạn và gõ lại thủ công như trước, Vi tải tệp âm thanh lên một ứng dụng AI. Chưa đầy 10 phút sau, cuộc trò chuyện kéo dài hơn một giờ đồng hồ đã được chuyển thành văn bản hoàn chỉnh, kèm theo những gợi ý ban đầu về hướng khai thác nội dung. “Có những chi tiết mình vô tình bỏ qua nhưng AI lại gợi mở thành hướng khai thác thú vị. Thậm chí nếu cung cấp đủ dữ liệu, công cụ này còn có thể đề xuất dàn ý để mình tham khảo khi viết”, Vi cho biết. 

Sinh viên báo chí tìm hiểu công cụ trí tuệ nhân tạo. 

Từ đề xuất ý tưởng, tìm kiếm thông tin, xử lý tư liệu đến biên tập bài viết, AI đang xuất hiện ngày càng nhiều trong hành trình học nghề của sinh viên báo chí. Tuy nhiên, nếu thiếu sự tỉnh táo, người dùng rất dễ rơi vào cái bẫy do công nghệ tạo ra. Sau nhiều ngày theo đuổi đề tài chân dung nhân vật, sinh viên Trương Mỹ Uyên tập hợp toàn bộ nội dung phỏng vấn, ghi chép thực tế rồi đưa vào AI để xem khả năng viết bài của công cụ này. Chỉ ít phút sau, hiện lên màn hình là bài viết hơn 1.500 chữ với bố cục rõ ràng, mạch lạc, thậm chí phần mở đầu còn được triển khai khá hấp dẫn. “Tuy nhiên, khi đọc kỹ hơn, tôi nhận ra AI đã tự bổ sung một số chi tiết mà nhân vật chưa từng nhắc đến. Có những đoạn miêu tả cảm xúc hoàn toàn không xuất hiện trong bản ghi âm hoặc ghi chép của tôi. Điều đáng nói là những nội dung ấy được viết rất tự nhiên nên nếu không kiểm tra lại, tôi dễ dàng bỏ qua”, Uyên chia sẻ.

Sinh viên Trần Phương Thảo cũng từng có bài học đáng nhớ với AI. Khi hoàn thiện bài viết về một cựu chiến binh nhiều năm đi tìm hài cốt đồng đội, Thảo thử dùng AI để biên tập lại một số đoạn nhằm giúp bài viết gọn hơn. “AI có thể hỗ trợ tốt trong việc xử lý ngôn ngữ và sắp xếp thông tin. Tuy nhiên, những chi tiết giàu cảm xúc từ quá trình tiếp xúc với nhân vật lại nằm ngoài khả năng nắm bắt của công nghệ. Trong bản gốc, tôi có viết về khoảnh khắc bác cựu chiến binh đứng lặng rất lâu trước tấm bia liệt sĩ. Chi tiết ấy giàu cảm xúc nhưng đã bị AI lược bỏ khi biên tập”, Thảo kể.

Các sinh viên chúng tôi hỏi chuyện đều cho biết, trong quá trình đào tạo sinh viên báo chí, giảng viên thường không cấm hay hạn chế sinh viên sử dụng AI, mà nhấn mạnh vào việc sử dụng nó đúng cách. Thạc sĩ Trần Ngọc Thái Sơn, giảng viên Viện Báo chí-Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho biết: “Sinh viên chỉ nên sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, không được lệ thuộc mà phải tự chủ tư duy; đồng thời cần chủ động kiểm chứng thông tin, tôn trọng bản quyền, bảo mật dữ liệu cá nhân và giữ vững bản sắc, trách nhiệm nghề nghiệp của mình. Với những người đang tập làm báo, mỗi lựa chọn nhỏ trong cách dùng AI hôm nay cũng chính là cách họ dần định hình bản lĩnh nghề nghiệp trong tương lai".