Tôi cũng có những cuốn sách như thế!

Chúng đã đồng hành cùng tôi qua những năm tháng học trò, từ những buổi sáng vội vàng soạn sách đến những chiều ngồi bên bàn học, cặm cụi chép lại lời cô giảng. Tôi vẫn giữ chúng lại, dù chẳng biết bao giờ mình sẽ mở ra lần nữa. Có lẽ bởi tôi không nỡ bỏ đi những dấu vết của một thời đã qua, khi có những điều ngày bé tôi từng tin rằng chỉ cần học thuộc là sẽ nhớ mãi. Giờ đây, những trang giấy đã ngả màu, bên lề vẫn còn những nét bút chì nguệch ngoạc của cô học trò năm nào, từng hí hoáy gạch chân những câu cô giáo dặn: “Cái này quan trọng”. Có trang giấy đã nhàu đi, góc sách vẫn hằn những nếp gấp cũ sau bao lần lật giở. Và cũng có những trang, chỉ cần nhìn thấy tên tác phẩm thôi, một khoảng trời tuổi nhỏ đã lặng lẽ mở ra.

Ngày ấy, học môn Ngữ văn chúng tôi cần nhớ tên tác giả, nhớ tên tác phẩm, thuộc những câu thơ, tập phân tích một nhân vật. Tôi từng nghĩ những con chữ ấy rồi sẽ nằm lại năm học cũ. Nhưng hóa ra có những điều càng tưởng đã quên, càng âm thầm ở lại. Thời gian càng trôi, tôi càng tìm thấy trong những câu chữ năm nào ý nghĩa mới, hoặc là đến lúc này tôi mới hiểu ra, như thể mỗi bước trưởng thành lại giúp tôi hiểu thêm một điều mà ngày bé mình từng bỏ ngỏ.

Tôi gặp Dế Mèn từ những năm tháng còn là một đứa trẻ chỉ biết phân biệt đúng và sai bằng những điều giản đơn. Trong mắt tôi khi ấy, Dế Mèn là một chú dế khỏe mạnh, đẹp mã nhưng kiêu căng. Tôi nhớ Dế Choắt, nhớ cái chết của Dế Choắt, nhớ cả lời cô giáo dặn sau câu chuyện rằng không nên tự cao, rằng trước khi làm điều gì cũng phải nghĩ đến hậu quả.

Giáo viên giảng bài cho học sinh trong giờ học Ngữ văn tại Trường THCS A Hải Hậu, xã Hải Hậu, tỉnh Ninh Bình. Ảnh: MINH THU

Ngày ấy, tôi nghe rồi quên, có chăng cũng chỉ học thuộc lời cô giảng để trả bài, chứ chưa thực sự hiểu hết những điều câu chuyện muốn gửi gắm. Cho đến những năm tháng lớn lên, có đôi lần tôi cũng vì một phút nóng giận mà buông ra một câu khiến người thân buồn, vì cái tôi của mình mà vô tình làm người bên cạnh tổn thương. Những lúc ấy, chẳng hiểu sao hình ảnh Dế Mèn lại trở về. Có lẽ Dế Mèn không chỉ dạy tôi rằng đừng kiêu căng, Dế Mèn dạy tôi biết suy nghĩ nhiều hơn về những điều mình có thể gây ra cho người khác. Bởi đôi khi một câu nói với ta nhẹ như gió thoảng, nhưng có thể trở thành vết thương, một nỗi đau âm ỉ kéo dài.

Ngày gió mùa trở lại, tôi chợt nhớ đến một “bếp lửa ấp iu nồng đượm”, hình ảnh tưởng đã nằm yên trong trang sách bỗng bập bùng cháy lên giữa những hồi ức xa xôi.

Tôi đã từng chẳng hiểu tại sao một bếp lửa, một làn khói, một người bà lại có thể trở thành cả một miền thương nhớ. Tôi chỉ biết đó là bài thơ về tình bà cháu, biết những câu thơ cần học thuộc, biết những hình ảnh cần phân tích.

Nhưng càng lớn, tôi càng nhận ra những điều ở gần mình nhất lại thường là những điều ta dễ quên nhất. Là bữa cơm mẹ nấu vẫn còn nghi ngút khói, là tiếng ba hỏi han sau một ngày dài, là giọng bà chậm rãi gọi tên mình từ cuối căn nhà. Hay đó là một cuộc điện thoại hỏi “bao giờ con về?” mà đôi khi ta trả lời qua loa, bởi cứ nghĩ ngày mai vẫn còn có thể nghe lại.

Cho đến một ngày trở về, tôi chợt thấy tóc mẹ đã lấm tấm bạc, thấy một chiếc ghế quen thuộc bỗng để trống, thấy mâm cơm vẫn đủ món, chỉ thiếu đi một người. Khi ấy, tôi mới hiểu vì sao người ta có thể nhớ một làn khói bếp đến thế.

Có lẽ những trang sách, những bài học đã lớn lên cùng tôi theo một cách rất lặng thầm. Năm tháng đi qua, tôi dần nhận ra những điều từng đọc, từng học vẫn luôn hiện diện trong cách tôi nhìn nhận cuộc sống, thấu hiểu người khác và trân trọng những điều bình dị quanh mình.

Thời gian trôi đi, những trang giấy có lẽ đã ngả thêm một màu vàng của năm tháng. Những nét mực ngày nào rồi sẽ mờ nhòe đi. Chỉ có những câu chuyện vẫn nằm đó, im lặng và bền bỉ, chờ một người đọc khác mình của ngày hôm qua.

Ngày ấy, khi đọc những bài trong sách Ngữ văn, tôi cứ ngỡ chỉ cần hiểu câu chuyện, nhớ bài học là đã hiểu được tác phẩm. Còn bây giờ, tôi hiểu rằng có những trang sách phải đọc bằng tuổi thơ, nhưng cũng có những trang sách phải đợi đến khi ta đi qua một vài mùa của đời người mới thật sự đọc được. Và có lẽ, đôi khi, chính người đọc cũng được lớn lên từ những trang sách tuổi thơ.