Khác với nhiều lễ hội khác ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ được tổ chức hằng năm mỗi độ Tết đến, xuân về, lễ hội truyền thống làng Khê Tang được tổ chức 2 năm/lần theo năm chẵn vào rằm tháng Hai âm lịch. Không chỉ là dịp để người dân tưởng nhớ các bậc tiền nhân mà còn là cơ hội để những người con xa quê trở về. Và trong dịp lễ hội, người dân làng Khê Tang làm cỗ mời bạn bè chung vui, cùng sum họp ở di tích đình và chùa Khê Tang để ôn lại truyền thống đánh giặc, giữ nước của cha ông.
 |
Quang cảnh đình thượng Khê Tang trong quần thể di tích đình và chùa Khê Tang.
|
Trong không gian cổ kính của di tích đình và chùa Khê Tang, câu chuyện về vùng đất hai lần góp sức chống giặc ngoại xâm lại được các bậc cao niên nhắc nhớ, như một mạch nguồn lịch sử âm thầm chảy trong đời sống. Theo thần phả, đình và chùa Khê Tang được xây dựng vào thế kỷ 13. Đình thượng và đình hạ Khê Tang thờ Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và Linh Thông Hòa thượng Đại vương Trần Thông, hai nhân vật lịch sử có mối gắn bó sâu sắc với vùng đất này. Thuở nhỏ, Trần Quốc Tuấn được đưa về chùa Thắng Nghiêm ở trang Khúc Thủy bên cạnh làng Khê Tang, sống trong sự đùm bọc, chở che của nhân dân. Khi quân Mông-Nguyên xâm lược, ông đích thân trở về làng, cho lập đồn sở, tổ chức luyện binh. Hưởng ứng lời hiệu triệu, nhân dân hai làng Khê Tang và Khúc Thủy có 248 người đầu quân. Thắng giặc thái bình, Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn xin với Vua Trần cho hai làng Khê Tang và Khúc Thủy được miễn tạp dịch và được phong là Hộ nhị lang, hàm ý vùng đất được bảo vệ, che chở.
Đến đầu thế kỷ 15, Khê Tang một lần nữa trở thành vùng đất anh hùng gắn với Hòa thượng Trần Thông-vị danh tướng trong cuộc khởi nghĩa Trần Ngỗi (1407-1409) chống giặc Minh xâm lược. Khi ông dấy binh, nhân dân làng Khê Tang và Khúc Thủy tiếp tục hưởng ứng, có hơn 500 người tham gia nghĩa binh. Dù cuộc khởi nghĩa không thành công nhưng dấu ấn về tinh thần yêu nước, ý chí không khuất phục trước ngoại bang của người dân nơi đây vẫn được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
 |
| Đình thượng Khê Tang trong quần thể di tích đình và chùa Khê Tang thờ Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn và Linh Thông Hòa thượng Đại vương Trần Thông. |
Chính những câu chuyện về hai lần góp sức chống giặc ngoại xâm đã tạo nên niềm tự hào riêng của người dân Khê Tang. Bà Nguyễn Thị Kim Loan, thành viên Ban tổ chức Lễ hội truyền thống làng Khê Tang năm 2026 chia sẻ: "Mỗi mùa lễ hội, dân làng phấn khởi tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, góp phần tôn vinh công lao của các bậc tiền nhân và giáo dục tới giới trẻ về hào khí Khê Tang. Những câu chuyện về truyền thống đánh giặc giữ nước của làng Khê Tang không chỉ được lưu giữ trong thần phả, di tích mà còn được truyền lại trong mỗi gia đình, trở thành một phần ký ức và niềm tự hào của cộng đồng. Bởi vậy, mỗi người con làng Khê Tang luôn chung sức bảo tồn, phát huy di tích đình và chùa Khê Tang, đồng thời ra sức xây dựng quê hương giàu đẹp".
Trải qua nhiều thế kỷ, dưới tác động của thời gian, thiên tai và những biến động lịch sử, di tích đình và chùa Khê Tang đã nhiều lần được tu sửa. Tuy nhiên, di tích vẫn bảo lưu được những giá trị kiến trúc, nghệ thuật đặc sắc của hai triều đại Lê Trung Hưng và Nguyễn. Đáng chú ý, tòa đại bái đình, cả về kiến trúc lẫn nghệ thuật trang trí, còn giữ được những nét nguyên vẹn từ năm Chính Hòa thứ 19 (1698). Bước vào không gian đại bái, bên cạnh những hình tượng trang trí quen thuộc như long, ly, quy, phượng, du khách còn có dịp chiêm ngưỡng những mảng chạm khắc mang đậm hơi thở đời sống dân gian như múa rồng, cưỡi lân. Với những giá trị to lớn về kiến trúc, nghệ thuật và lịch sử, đình và chùa Khê Tang được xếp hạng là Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia năm 1986.