Hơn nửa đời người gắn bó với đan lát Cơ Tu, ông Lim vẫn miệt mài giữ lấy những vật dụng quen thuộc của núi rừng như một cách gìn giữ ký ức văn hóa của dân tộc mình. “Nghề đan lát này tôi thấy từ khi còn nhỏ. Ông tôi, cha tôi, các ông già trong làng đan, bọn trẻ mình cứ thế bắt chước học theo thôi. Đàn ông thì ai cũng phải biết đan cái gùi, cái nia, cái nong và đủ thứ vật dụng khác. Toàn là thứ thiết yếu cho cuộc sống của mình”, ông Lim chia sẻ.

 Nghệ nhân người Cơ Tu Hồ Xuân Lim.

Với ông, mỗi chiếc gùi, chiếc rổ không đơn thuần là vật dụng sinh hoạt mà là kết tinh của tri thức bản địa và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ. Nguyên liệu phải được chọn lựa cẩn trọng, tre phải đủ tuổi để dẻo mà không giòn, không mọt. Còn mây phải vừa độ để dễ uốn mà vẫn bảo đảm độ bền. Chỉ cần nhìn, sờ hay bẻ thử, người thợ lành nghề đã có thể nhận ra đâu là vật liệu phù hợp. Ông Lim bảo rằng muốn làm ra sản phẩm đúng “chất” Cơ Tu thì phải tĩnh tâm, tay làm, mắt đo, đầu nhớ từng đường nan.

Tre sau khi chẻ, vót, tước thành nan sẽ được hong lửa đến khi đạt độ dẻo mới đem đan. Công đoạn lên khung và tạo dáng gùi là khó nhất, bởi chỉ cần lệch một chút là cả sản phẩm sẽ hỏng. “Sai một li là gùi méo, mà méo là mất hồn”, ông Lim cho biết.

Trong nhà sàn, bên bếp lửa, nghệ nhân Hồ Xuân Lim tỉ mỉ luồn từng nan tre.

Có chiếc gùi hoàn thành trong vài tuần, nhưng cũng có sản phẩm phải mất cả tháng, tùy độ cầu kỳ của họa tiết và kết cấu.

Anh Nguyễn Đình Thông, học sinh của nghệ nhân Hồ Xuân Lim chia sẻ: “Điều quý nhất ở thầy Lim là sự hào sảng. Thầy không giữ bí quyết. Thầy bảo già rồi, biết gì truyền hết, để con cháu còn nhận ra cái gùi của người Cơ Tu. Giữa thầy và trò, đôi khi không cần nhiều lời. Chỉ có tiếng bếp lửa, tiếng dao chẻ, tiếng nan tre lách cách, những âm thanh nhỏ nhưng đủ để biết cần phải làm gì”.

Từ đôi bàn tay người nghệ nhân, những chiếc gùi tiếp tục theo chân người lên rẫy, xuống suối, treo trên vách nhà hay trở thành món quà dành cho khách phương xa. Với nghệ nhân Hồ Xuân Lim, giữ nghề cũng chính là giữ hồn tre, giữ nhịp thở của đại ngàn giữa dòng chảy hiện đại.