Trong căn nhà ấm cúng của NSƯT Chu Lượng, những bức tranh của 3 thế hệ treo cạnh nhau tựa một dòng chảy thiết tha của tình yêu nghệ thuật. Từ những bức vẽ đượm sắc màu văn hóa Việt, hành trình làm nghề và câu chuyện tiếp nối truyền thống nghệ thuật được chia sẻ với tất cả sự khiêm tốn, tự hào và xúc động.

 Nghệ sĩ Ưu tú Chu Lượng và họa sĩ Chu Nhật Quang.

Người khởi nguồn sáng tạo trong gia đình là NNND Chu Mạnh Chấn, sinh năm 1932 tại xã Chàng Sơn (nay là xã Tây Phương), TP Hà Nội. Ông có nhiều đóng góp cho nền thủ công mỹ nghệ Việt Nam, là người thầy của các nghệ nhân làng nghề ở miền Bắc. Tuổi thơ nghèo khó, cha mẹ mất sớm, nhưng sự say mê cái đẹp đã dẫn Chu Mạnh Chấn theo học nghề sơn mài khóa đầu tiên ở Trường Quốc gia Mỹ nghệ (nay là Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp). Từ đó, ông dành cả đời để dạy nhiều nghề truyền thống như: Sơn mài, điêu khắc, thêu, chạm bạc... và sáng tác tranh. Tranh sơn mài của ông chứa đựng cả một miền ký ức văn hóa Việt khi tái hiện kỳ công những khung cảnh làng quê Bắc Bộ mà hầu như không còn trong đời sống hiện đại: Những ngôi nhà cổ, cổng làng, chợ quê, lễ hội, phong tục... NNND Chu Mạnh Chấn thể hiện trong tranh những khoảnh khắc mà chính ông đã quan sát và sống trọn vẹn, như một cách khôi phục những vẻ đẹp đã bị lãng quên.

Nếu NNND Chu Mạnh Chấn nâng niu ký ức dân tộc qua tranh, thì con trai ông, NSƯT Chu Lượng (sinh năm 1960) lại chọn múa rối nước để lưu giữ, lan tỏa văn hóa Việt. NSƯT Chu Lượng gắn bó cả đời với Nhà hát Múa rối Thăng Long, từng giữ cương vị Giám đốc. Thập niên 1990, khi múa rối nước rơi vào cảnh ảm đạm, Chu Lượng lặn lội tìm về những làng nghề rối nước, học hỏi các bậc cao niên, phục dựng những trò diễn tưởng như đã thất truyền, rồi cùng đồng nghiệp biểu diễn để gây dựng lại khán giả. Không chỉ phục dựng, ông còn giúp rối nước trở thành một loại hình nghệ thuật đầy sức sống bằng cách sáng tạo những nhân vật, trò diễn mới để múa rối Việt Nam tỏa sáng ở sân khấu quốc tế. Sau hàng chục năm miệt mài cống hiến cho nghệ thuật, NSƯT Chu Lượng khẳng định: “Múa rối chứa đựng giá trị nhận thức, giáo dục, thẩm mỹ rất cao của người Việt. Đó là nghệ thuật của những tâm hồn trong sáng, lạc quan, kể những câu chuyện sống động về thiên nhiên, đất nước, con người”.

Thế hệ thứ ba là họa sĩ Chu Nhật Quang (sinh năm 1995). Sinh ra và lớn lên trong không gian nghệ thuật, với tài năng và nỗ lực học tập ở Mỹ và Australia, anh tiếp nối hành trình đầy tự hào của gia đình khi lưu giữ, truyền tải, quảng bá văn hóa Việt qua những tác phẩm sơn mài khổ lớn. Đặc biệt, tác phẩm sơn mài “Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập”, kích thước 2,4m x 7,2m, nặng 3 tấn, dát 50 lượng vàng của Chu Nhật Quang đã được chứng nhận kỷ lục Guinness thế giới với danh hiệu Bức tranh sơn mài liền khối lớn nhất. Nói về các sáng tác của mình, Chu Nhật Quang chia sẻ: “Nguồn cảm hứng cho tất cả tác phẩm của tôi luôn là quê hương, dân tộc và những giá trị văn hóa truyền thống. Từ đó, tôi kết hợp kiến thức mỹ thuật đương đại và các xu hướng mới nhất trong nghệ thuật để đưa vào tranh của mình”. Hiện tại, họa sĩ Chu Nhật Quang tiếp tục dồn sức cho những dự án, triển lãm tranh sơn mài; đầu tư vào dự án AI nhận biết sớm trẻ tự kỷ trong cộng đồng, mở lớp dạy vẽ cho trẻ tự kỷ, hỗ trợ trẻ em vùng cao...

Ba thế hệ, từ NNND Chu Mạnh Chấn đến NSƯT Chu Lượng rồi họa sĩ Chu Nhật Quang đã tạo nên một gia phả nghệ thuật gắn với những thành tựu đáng tự hào. Những nghệ sĩ mang nặng tình yêu với hồn cốt dân tộc như gia đình nghệ sĩ họ Chu đã, đang và sẽ tiếp tục đưa văn hóa Việt vươn xa.