Từ không gian trưng bày chuyên đề, các workshop trải nghiệm nghề thủ công truyền thống đến chương trình nghệ thuật “Di sản kết nối tinh hoa”, người dân và du khách có cơ hội khám phá di sản bằng nhiều hình thức tương tác, góp phần đưa bảo tàng trở thành điểm hẹn văn hóa gần gũi và sinh động.

Kết nối di sản bằng những trải nghiệm sống động

Khi những ánh đèn trong khuôn viên Bảo tàng TP Hồ Chí Minh dần sáng lên, dòng người cũng bắt đầu đổ về đông hơn. Những nhóm bạn trẻ, các gia đình và du khách thong thả bước qua cánh cửa bảo tàng để trải nghiệm một không gian văn hóa về đêm khác hẳn với vẻ tĩnh lặng thường ngày.

Hành trình khám phá của của du khách tham quan bắt đầu tại trưng bày chuyên đề “TP Hồ Chí Minh - 50 năm vinh dự, tự hào mang tên Bác”. Qua những hình ảnh, tư liệu và hiện vật được sắp đặt theo dòng thời gian, người xem nhìn lại chặng đường xây dựng, phát triển và hội nhập của thành phố trong 50 năm qua. Nhiều người dừng khá lâu trước từng bức ảnh để đọc thuyết minh, trao đổi với người đi cùng về những dấu mốc phát triển của thành phố.

Rời không gian trưng bày, bầu không khí trở nên sôi nổi hơn ở khu vực trải nghiệm nghề thủ công truyền thống qua hoạt động vẽ và trang trí trên gốm Lái Thiêu và nón lá. Trên những chiếc bàn dài, những nón lá trắng, sản phẩm gốm mộc mạc, bảng màu và cọ vẽ đã được chuẩn bị sẵn. Tiếng hướng dẫn của nghệ nhân xen lẫn tiếng cười nói khiến khu vực trở nên rộn ràng. Đáng chú ý, bên cạnh du khách trong nước, các hoạt động cũng được nhiều du khách nước ngoài đến tham gia.

Các em nhỏ hào hứng tham gia khu vực trải nghiệm trang trí nón lá.

Ở khu vực trang trí nón lá, mỗi người tự do sáng tạo theo ý tưởng của mình. Có người chọn vẽ hoa sen, có người điểm xuyết những họa tiết đơn giản, cũng có người phối nhiều gam màu để tạo nên chiếc nón mang dấu ấn riêng. Ngay bên cạnh, khu vực vẽ và trang trí gốm cũng thu hút đông người tham gia. Dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân, những sản phẩm gốm dần khoác lên mình từng lớp màu rực rỡ. Không có khuôn mẫu nào được đặt ra, vì thế mỗi sản phẩm hoàn thành đều độc bản. 

Bạn Nguyễn Hoàng Anh (sinh năm 2000, ở phường Chợ Lớn, TP Hồ Chí Minh) chia sẻ: “Việc kết hợp tham quan, thưởng thức nghệ thuật và trải nghiệm vẽ gốm, vẽ nón lá giúp tôi cảm nhận di sản gần gũi, sinh động hơn, thay vì chỉ dừng lại ở việc quan sát các hiện vật trưng bày”.

Khu vực vẽ và trang trí trên gốm Lái Thiêu thu hút nhiều du khách tham gia trải nghiệm.

Không chỉ tạo ra một món quà lưu niệm, các khu vực trải nghiệm cũng giúp người tham gia hiểu hơn về giá trị của nghề thủ công truyền thống thông qua chính quá trình trải nghiệm. Anh Huỳnh Hoàn Hảo, nghệ nhân gốm đến từ Nắng Ceramics (đơn vị kết hợp cùng Bảo tàng TP Hồ Chí Minh cho chuỗi workshop trải nghiệm vẽ và trang trí trên gốm Lái Thiêu), chia sẻ: “Chúng tôi mong muốn rằng người tham gia không chỉ mang về một sản phẩm do chính tay mình thực hiện mà còn hiểu thêm câu chuyện phía sau dòng gốm Lái Thiêu - Sông Bé, dòng gốm tiêu biểu của Nam Bộ và những giá trị mà nghề gốm truyền thống đã gìn giữ qua nhiều thế hệ”.

Những chiếc nón lá vừa khô màu hay những sản phẩm gốm còn vương mùi sơn mới theo chân người tham gia ra về như món quà mang dấu ấn cá nhân. Quan trọng hơn, sau mỗi nét cọ là một câu chuyện về nghề truyền thống được kể theo cách gần gũi, để di sản không còn nằm yên trong tủ kính mà hiện diện trong chính trải nghiệm của người xem.

Sân khấu nghệ thuật nối dài hành trình khám phá di sản

Nếu các phòng trưng bày kể câu chuyện của lịch sử và khu vực trải nghiệm mang đến không gian sáng tạo, thì chương trình nghệ thuật “Di sản kết nối tinh hoa” lại làm đầy hành trình khám phá văn hóa phương Nam qua những tiết mục nghệ thuật đặc sắc. Những hàng ghế tại sảnh tổ chức chương trình nghệ thuật nhanh chóng kín chỗ. Nhiều người chọn đứng phía sau để theo dõi toàn cảnh các tiết mục.

Ông Hoàng Tấn, Phụ trách Phòng Tổ chức biểu diễn, Nhà hát Kịch TP Hồ Chí Minh, đơn vị phối hợp tổ chức chương trình, bày tỏ: “Thông qua nghệ thuật, công chúng không chỉ tham quan, quan sát hiện vật mà còn có thể cảm nhận một bức tranh văn hóa di sản phương Nam đa sắc, trong đó nhiều loại hình nghệ thuật được kết nối, lồng ghép trong cùng một không gian trải nghiệm”.

Tiết mục tại chương trình nghệ thuật “Di sản kết nối tinh hoa".

Tiếng trống mở màn đưa khán giả bước vào không gian của nghệ thuật hát bội. Những lớp hóa trang cầu kỳ cùng từng động tác hình thể đặc trưng của nghệ thuật hát bội tạo nên bầu không khí vừa trang nghiêm vừa cuốn hút. Mỗi ánh mắt, mỗi bước chân của nghệ sĩ đều góp phần tái hiện một loại hình sân khấu đã gắn bó lâu đời với đời sống văn hóa Nam Bộ.

Không gian tiếp tục chuyển sang sắc màu của múa bóng rỗi, giới thiệu đến công chúng loại hình diễn xướng dân gian gắn với đời sống văn hóa, tín ngưỡng Nam Bộ đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể. Trong những bộ trang phục rực rỡ, nghệ nhân uyển chuyển thực hiện tiết mục múa xoay đĩa với kỹ thuật giữ thăng bằng điêu luyện. Tiếng trống, tiếng nhạc dân gian hòa cùng những chuyển động mềm mại tạo nên một tiết mục vừa giàu tính trình diễn, vừa mang đậm dấu ấn văn hóa tín ngưỡng Nam Bộ. Nhiều khán giả chăm chú theo dõi và không ngừng giơ điện thoại ghi lại những khoảnh khắc ấn tượng.

Khi những câu đờn ca tài tử cất lên, không gian như lắng lại. Âm thanh mộc mạc của các nhạc cụ truyền thống cùng chất giọng đậm chất Nam Bộ mang đến cảm giác gần gũi, sâu lắng. Giữa không gian bảo tàng, những giai điệu quen thuộc góp phần kết nối quá khứ với hiện tại bằng ngôn ngữ của âm nhạc.

Không chỉ vậy, phần trình diễn các bộ sưu tập áo dài và áo bà ba, giới thiệu vẻ đẹp của trang phục Việt trong một không gian giàu giá trị văn hóa cũng thu hút du khách. Không cần sân khấu lớn hay hiệu ứng cầu kỳ, chính sự kết hợp giữa trang phục truyền thống và kiến trúc của bảo tàng đã tạo nên một khung cảnh hài hòa, đậm bản sắc.

Chính sự kết hợp giữa lịch sử, nghệ thuật và trải nghiệm đã mang đến sức sống mới cho không gian bảo tàng. Bà Đoàn Thị Trang, Giám đốc Bảo tàng TP Hồ Chí Minh, chia sẻ: “Tuần lễ “Kết nối di sản” là bước thử nghiệm để phát triển sản phẩm văn hóa đêm, hướng tới đưa bảo tàng trở thành điểm hẹn văn hóa, nơi công chúng không chỉ tham quan hiện vật mà còn trực tiếp trải nghiệm và kết nối với di sản”.