Hội nghị nhằm đánh giá toàn diện hoạt động của mạng lưới bảo tàng giai đoạn 2021-2025 và đề xuất định hướng phát triển cho giai đoạn 2026 - 2030.

Phát biểu khai mạc hội nghị, đồng chí Nguyễn Minh Nhựt, Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh cho biết, thành phố hiện có 25 bảo tàng, gồm 14 bảo tàng công lập và 11 bảo tàng ngoài công lập. Trong số 18 bảo tàng hạng I quốc gia, TP Hồ Chí Minh có 7 đơn vị. Dù chịu tác động của đại dịch Covid-19, trong 5 năm qua hệ thống bảo tàng thành phố vẫn đón gần 13,5 triệu lượt khách, trong đó có gần 4 triệu lượt khách quốc tế.

Đồng chí Phạm Định Phong, Phó cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) phát biểu chỉ đạo. 

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, đồng chí Phạm Định Phong, Phó cục trưởng Cục Di sản văn hóa (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đánh giá, TP Hồ Chí Minh là địa phương có hoạt động bảo tàng năng động, đổi mới và tiếp cận nhanh với xu hướng phát triển bảo tàng hiện đại trên thế giới. Nhiều bảo tàng đã đẩy mạnh số hóa dữ liệu hiện vật, xây dựng trưng bày 3D/360, ứng dụng Audio Guide, trí tuệ nhân tạo (AI) và đổi mới hoạt động giáo dục di sản. Trong đó, Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh nhiều năm liền được du khách quốc tế đánh giá cao, nằm trong nhóm các bảo tàng hấp dẫn hàng đầu thế giới.

Ban tổ chức điều hành phần trình bày tham luận và thảo luận tại hội nghị. 

Tuy nhiên, để hội nhập sâu với xu hướng quốc tế, các bảo tàng cần chuyển mạnh tư duy từ “quản lý hiện vật” sang “phục vụ công chúng”, từ “giới thiệu thông tin” sang “kể chuyện di sản”, lấy trải nghiệm và tương tác cộng đồng làm trung tâm.

Tại hội nghị, nhiều đại biểu tập trung trao đổi các giải pháp đổi mới hoạt động bảo tàng, nhất là nâng cao chất lượng trưng bày, tăng khả năng tương tác với công chúng, ứng dụng công nghệ số và mở rộng khả năng tiếp cận khách quốc tế.

Theo TS Nguyễn Thị Hậu, Phó tổng thư ký Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, hệ thống bảo tàng thành phố vẫn còn những hạn chế như nội dung trưng bày trùng lặp, thiếu tính hấp dẫn và chưa có sự kết nối hiệu quả giữa các thiết chế văn hóa. TP Hồ Chí Minh cần xây dựng mạng lưới bảo tàng vùng theo mô hình đa trung tâm, kết hợp giữa bảo tàng truyền thống, không gian di sản cộng đồng và nền tảng số, hướng tới hình thành “thành phố bảo tàng sống”, góp phần bảo tồn bản sắc đô thị và thúc đẩy kinh tế sáng tạo.

Chuyên gia trao đổi ý kiến về thực trạng và định hướng phát triển hệ thống bảo tàng tại TP Hồ Chí Minh. 

Ở góc độ phát triển bảo tàng hiện đại, TS Nguyễn Thị Tú Anh (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) cho rằng, thành phố có nhiều lợi thế về nguồn tài nguyên lịch sử, lượng khách du lịch lớn và hệ thống thiết chế văn hóa đa dạng. Tuy nhiên, nhiều bảo tàng vẫn gặp khó khăn trong đổi mới trưng bày, chuyển đổi số và xây dựng mô hình hoạt động lấy công chúng làm trung tâm. Vì vậy, thành phố cần tăng quyền tự chủ cho các bảo tàng, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, mở rộng hợp tác quốc tế và gắn hoạt động bảo tàng với du lịch văn hóa, công nghiệp sáng tạo cùng các sáng kiến cộng đồng.

Phát biểu tổng kết hội nghị, đồng chí Trần Thế Thuận, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh cho biết, Ban tổ chức đã tiếp nhận 41 tham luận tập trung đánh giá thực trạng hoạt động bảo tàng, công tác bảo tồn, số hóa hiện vật, ứng dụng công nghệ và phát huy giá trị di sản. Các tham luận cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế về nội dung trưng bày, nguồn nhân lực, cơ sở vật chất, năng lực quản trị và khả năng kết nối công chúng của hệ thống bảo tàng hiện nay.

Thời gian tới, TP Hồ Chí Minh sẽ tập trung đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu về bảo quản, giám tuyển và công nghệ số; tăng cường liên kết giữa các bảo tàng trong nước và quốc tế; đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu di sản và nâng cao khả năng tiếp cận của công chúng. Thành phố cũng định hướng phát triển hệ thống bảo tàng theo hướng “chuyên nghiệp - hiện đại - bản sắc”, đưa bảo tàng trở thành không gian lưu giữ ký ức đô thị, giáo dục truyền thống, sáng tạo văn hóa và điểm đến hấp dẫn của du lịch thành phố.