Hương sắc cao nguyên giữa lòng Hà Nội

Rộn ràng chợ phiên vùng cao tại Thủ đô

Đến với chợ phiên, du khách bắt gặp những chiếc gùi tre, bao tải nhỏ và những sản vật được sắp thành từng gian. Có người mang vài cân gạo, mớ rau, nải chuối; có người đem theo dao, liềm, cuốc, xẻng, kiềng bếp. Một số gia đình còn đưa cả gà, ngan, lợn, bò, ngựa đến chợ. Những hình ảnh mộc mạc ấy gợi lại dáng chợ vùng cao, nơi người dân mang chính những thứ làm ra từ bản làng để trao đổi, mua bán và gặp gỡ.

Du khách trải nghiệm chợ phiên vùng cao với chủ đề “Cao nguyên mở hội”.

Đi giữa các gian hàng, màu sắc của thổ cẩm nổi bật thu hút ánh nhìn du khách. Những tấm vải, bộ váy áo, đồ dùng mang hoa văn truyền thống được bày cạnh nông sản tươi, nông sản khô, bánh truyền thống, miến, các loại gia vị núi rừng, thảo mộc, tinh dầu, thuốc Nam, trà xạ đen, cà gai leo... Người bán tại chợ phiên là đồng bào dân tộc trực tiếp mang sản phẩm từ địa phương đến giới thiệu.

Mỗi gian hàng vì thế không đơn thuần là một nơi mua bán. Sau một gói trà, bó thảo mộc hay món bánh là câu chuyện về đất, về mùa vụ và cách người dân sử dụng những sản vật quen thuộc trong đời sống. Du khách vừa xem hàng vừa nghe bà con giới thiệu cách trồng, thu hái, chế biến và sử dụng. Không khí mua bán vì thế xen lẫn với những cuộc trò chuyện đầy tò mò của khách tham quan.

Không gian chợ phiên còn giới thiệu nghề truyền thống của đồng bào Nùng sinh sống tại tỉnh Cao Bằng. Nghề làm hương được trình diễn ngay tại gian hàng, để du khách có thể tận mắt theo dõi từng công đoạn. Nghề rèn Phúc Sen cũng được giới thiệu như một phần quan trọng của không gian văn hóa vùng cao. Với lịch sử lâu đời, nghề rèn của đồng bào ở làng Phúc Sen đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và đến nay vẫn được gìn giữ trong đời sống cộng đồng.

Du khách trải nghiệm nghề thủ công truyền thống.

Tại sự kiện, nhiều du khách đến các khu trải nghiệm nghề thủ công truyền thống. Từ những nguyên liệu ban đầu, họ tự tay thực hiện từng công đoạn để tạo thành sản phẩm: Người học làm giấy bản; người kiên nhẫn luồn, đan những nan tre thành chiếc nón; người thử pha và se nguyên liệu để làm nên những nén hương.

Ở khu ẩm thực, các nghệ nhân giới thiệu cách chế biến những món ăn dân gian. Mùi thơm của món ăn, mùi thảo mộc và tiếng trò chuyện của thực khách quyện vào nhau, tạo nên cảm giác gần gũi như một góc chợ bản làng.

“Tôi cùng các con rất thích thú khi được tận tay làm giấy, làm nón. Những việc tưởng đơn giản nhưng khi tự làm mới thấy để có một sản phẩm truyền thống phải cần rất nhiều sự kiên nhẫn”, chị Nguyễn Vân Hà (sinh năm 1980, ở phường Hoàn Kiếm, Hà Nội) chia sẻ.

Từ những gian hàng, nghề thủ công đến khu ẩm thực, chợ phiên “Cao nguyên mở hội” tạo ra một không gian mà ở đó du khách không chỉ mua một món quà mang về mà còn có thể mang theo một câu chuyện về văn hóa vùng cao.

Ngân vang những thanh âm vùng cao

Không gian chợ tiếp tục được nối dài bằng âm thanh của dân ca, dân vũ và các tiết mục trình diễn truyền thống. Tiếng trống, tiếng khèn, tiếng nhị vang lên giữa những mái nhà tái hiện không gian các dân tộc, kéo người xem từ những gian hàng về phía sân khấu.

Các nghệ nhân thực hiện Nghi lễ Cầu mùa.

Một trong những hoạt động tạo dấu ấn là Nghi lễ Cầu mùa do các nghệ nhân xóm Cao Chương (xã Trà Lĩnh, tỉnh Cao Bằng) thực hiện tại “Ngôi nhà chung” 54 dân tộc. Không khí nghi lễ trở nên đặc biệt ngay từ nghi thức “sát ví”. Một thanh sắt được nung đỏ rồi thả vào nồi nước lá bưởi để thực hiện nghi thức tẩy uế. Khói và hơi nước bốc lên trong không gian, nghi thức “xin thén” xin quẻ âm dương cầu may cùng bài văn khấn cổ tái hiện nhịp điệu 12 tháng mùa màng được thực hiện. Những lời khấn cất lên trong nhịp điệu trang nghiêm, gửi gắm mong ước về một mùa màng thuận lợi, cuộc sống bình an.

Không khí ấy nhanh chóng chuyển sang sắc thái sôi động với múa Kỳ Lân mang đậm tinh thần thượng võ. Những động tác mạnh, dứt khoát của các nghệ nhân hòa cùng tiếng trống, khiến vòng người đứng xem ngày một đông hơn. Múa Chầu cũng được biểu diễn với những động tác múa rực rỡ thể hiện mong muốn xua đi điều không may, đón bình an.

Khi nghi lễ khép lại, nghệ nhân và du khách cùng thực hiện phần thụ lộc, quây quần thưởng thức các món ăn vùng cao. Khoảnh khắc mọi người ngồi lại bên nhau khiến nghi lễ không còn là một hoạt động trình diễn đơn thuần mà trở thành một cuộc gặp gỡ cộng đồng.

Tiết mục nghệ thuật tại sự kiện.

Các chương trình dân ca, dân vũ diễn ra tiếp nối không khí lễ hội. Người Nùng mang đến những câu hát Then và múa Sư tử mèo; người Dao giới thiệu múa chuông; người Mông có múa khèn, kéo nhị và dân ca. Sắc màu văn hóa được mở rộng với múa Lăm vông của đồng bào Lào, múa au eo và trình diễn nhạc cụ đao đao của người Khơ Mú, múa xòe của người Thái.

Từ một phiên chợ với những sản vật dân dã đến không gian rực rỡ của nghi lễ, tiếng hát và điệu múa, “Cao nguyên mở hội” đưa một phần đời sống văn hóa vùng cao đến gần hơn với công chúng Thủ đô. Sự kiện trở thành một điểm hẹn văn hóa trong chuỗi hoạt động “Vui Tết Độc lập” tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam.