Từ mây, tre dựng nên dáng hình

Tại TP Hồ Chí Minh, những cơ sở làm đầu lân tất bật hoàn thiện các đơn hàng trong dịp Trung thu. Có mặt tại cơ sở làm lân sư rồng Thuận Anh Hãng (phường Bình Trị Đông, TP Hồ Chí Minh), trong xưởng lấp đầy bởi mây, tre, giấy, vải màn, lông và các loại màu được chuẩn bị để tạo nên những chiếc đầu lân vừa bắt mắt, vừa đủ nhẹ và chắc cho các đội múa biểu diễn. Để hoàn thiện một sản phẩm, người thợ phải lần lượt qua nhiều công đoạn.

Người thợ tỉ mỉ chế tác chiếc đầu lân. 

Bộ khung là phần đầu tiên được thực hiện nhằm định hình dáng đầu lân. Những thanh mây, tre được vót và uốn theo độ cong khác nhau tạo thành phần đầu lân. Đây là công đoạn đòi hỏi sự kiên trì bởi mỗi thanh vật liệu đều phải được chỉnh nhiều lần mới nằm đúng vị trí.

Anh Bành Chí Hùng, chủ cơ sở làm lân sư rồng Thuận Anh Hãng, chia sẻ: “Khâu làm khung đòi hỏi người thợ phải đặc biệt chú ý đến tỷ lệ và vị trí của từng bộ phận, nhất là vị trí mắt, mũi để tạo sự cân đối cho đầu lân. Chỉ cần bộ khung bị lệch, những công đoạn phía sau dù được thực hiện kỹ đến đâu cũng khó tạo nên hình dáng như mong muốn”.

Phần khung được thực hiện công phu. 

Bộ khung sau khi hoàn thiện sẽ được phủ lên lớp vải màn. Người thợ cắt vải thành từng mảnh phù hợp với các phần cong rồi căng lên khung, quét keo để cố định. Lớp vải phải được chỉnh liên tục để ôm sát khung, không bị nhăn hoặc chùng ở những khoảng trống.

Khi phần vải đã ổn định, giấy xuyến được xé thành từng mảnh nhỏ để đắp lên bề mặt. Những ngón tay liên tục di chuyển, vừa đặt giấy, vừa miết theo đường cong, vừa quét keo để các lớp giấy kết dính với nhau. Công đoạn này không thể làm vội bởi chỉ một mảng giấy bị nhăn hoặc chưa kín cũng ảnh hưởng đến bề mặt chiếc đầu sau khi hoàn thiện.

Đắp xong giấy, đầu lân được đem phơi nắng khoảng một ngày. Từ bộ khung mảnh bằng mây tre, sản phẩm lúc này đã có dáng hoàn chỉnh, bề mặt cứng hơn và sẵn sàng bước sang những công đoạn tạo nên diện mạo đặc trưng.

Vẽ nên sắc thái oai vệ của linh vật

Khi lớp nền đã khô, người thợ bắt đầu trang trí đầu lân bằng những nét vẽ. Từ những đường viền lớn đến các chi tiết nhỏ quanh mắt, mũi và miệng được người thợ vẽ tay một cách chỉn chu. Cùng một bộ khung nhưng cách phối màu và hoa văn khác nhau có thể đem lại diện mạo hoàn toàn khác cho con lân.

Theo truyền thống, màu sắc và hoa văn góp phần thể hiện con lân mang vẻ hiền hay dữ. Các loại đầu lân thường được sản xuất theo ba loại là đầu lân Phật Sơn, đầu lân Hạc Sơn và đầu lân Phật Hạc. Bên cạnh đó, các cơ sở sản xuất cũng thực hiện những chiếc đầu lân có bảng màu đa dạng hơn để phục vụ nhu cầu biểu diễn, trang trí nghệ thuật theo yêu cầu riêng của khách hàng.

Anh Bành Chí Hùng chia sẻ: “Mỗi xưởng sẽ có những hoa văn riêng trong quá trình làm sản phẩm. Vậy nên, họa tiết ở lân do xưởng sáng tạo thêm để không trùng lặp với các nơi khác. Qua từng mẫu, người thợ cũng có thêm không gian để thể hiện dấu ấn và sự khéo léo của mình”.

Cuối cùng, từng lớp lông được gắn lên đầu lân. Tùy mẫu, các xưởng làm đầu lân tại TP Hồ Chí Minh sẽ sử dụng lông công nghiệp hoặc lông cừu. Lông công nghiệp cần được độn mút để tạo độ phồng; còn lông cừu nhập khẩu từ Trung Quốc có độ mịn và độ phồng tự nhiên, tạo cảm giác mềm mại và sang trọng hơn.

Người thợ gắn lông từng phần, chỉnh độ dày và hướng của các mảng lông để khuôn mặt không bị nặng nề. Những sợi lông nối tiếp nhau che dần lớp nền, tạo thành phần má, viền mặt và các chi tiết trang trí. Đây là công việc đòi hỏi sự đều tay bởi chỗ quá thưa sẽ làm lộ nền, còn chỗ quá dày khiến đầu lân nặng hơn.

Đầu lân phải đáp ứng đồng thời yêu cầu về hình thức và khả năng sử dụng. 

Khi hoàn thiện, đầu lân phải đáp ứng đồng thời yêu cầu về hình thức và khả năng sử dụng. Sản phẩm cần có thần sắc bắt mắt, miệng dữ mà tươi, nhưng trọng lượng phải nhẹ để người múa dễ điều khiển. Bộ khung cũng phải đủ bền chắc để chịu được những động tác, va chạm trong các màn biểu diễn và thi đấu.

Một chiếc đầu lân hoàn thiện sau khoảng 7 ngày là kết quả của nhiều công đoạn nối tiếp nhau, nhưng để làm được những sản phẩm đạt yêu cầu, người thợ cần nhiều hơn sự khéo tay. Kinh nghiệm giúp họ nhìn bộ khung và biết chỗ nào cần chỉnh, nhìn lớp giấy và nhận ra phần nào chưa phẳng, nhìn màu sắc để biết một đường nét đã đủ nổi bật hay chưa. Niềm đam mê giữ họ ở lại với công việc vốn phải dành ra nhiều thời gian và công sức.

Qua những mùa trăng tròn, từng chiếc đầu lân hoàn thành trong xưởng lại tiếp tục theo các đoàn múa đến nhiều sân chơi, lễ hội và cuộc thi. Phía sau những sản phẩm rực rỡ ấy là công sức của những người thợ vẫn ngày ngày gắn bó với mây, tre, giấy và màu vẽ, bền bỉ giữ lấy kỹ thuật của nghề và tìm cách làm mới sản phẩm theo nhu cầu hôm nay.