Đoàn Văn công Quân khu 3 "diễn giỏi, hát hay"

Tiếng hát giữa chiến hào

Ngày 20-11-1946, giữa những ngày đầu kháng chiến đầy gian khó, 22 chiến sĩ Đội Tuyên truyền văn hóa Chiến khu 3 đã sát cánh cùng cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 41 chiến đấu bảo vệ thành phố Hải Phòng. Vừa cầm súng chiến đấu, họ vừa hô vang khẩu hiệu, dùng lời ca, tiếng hát cổ vũ tinh thần quân và dân. Từ dấu mốc ấy, hành trình 80 năm của Đoàn Văn công Quân khu 3 được viết nên bằng lòng yêu nước, tinh thần cống hiến và khát vọng đưa nghệ thuật đến với bộ đội, nhân dân.

Cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên Đoàn Văn công Quân khu 3 đoạt Huy chương Vàng chương trình tham gia Hội diễn Nghệ thuật chuyên nghiệp toàn quân năm 2023. Ảnh: VĂN CÔNG

Trải qua nhiều lần thay đổi về tổ chức, biên chế và tên gọi, từ Đội Tuyên truyền văn hóa Chiến khu 3 đến Đoàn Văn công Quân khu 3 ngày nay, các thế hệ cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên, nhân viên của Đoàn luôn gắn bó với những chặng đường đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, sân khấu của những người nghệ sĩ-chiến sĩ có khi chỉ là bãi đất trống, chiến hào; ánh sáng là ngọn đuốc, ngọn đèn dầu; khán giả là nhân dân, là bộ đội và dân công hỏa tuyến vừa rời tay súng. Những lời ca, điệu múa được chắt lọc từ cuộc sống chiến đấu, phản ánh ý chí quật cường và niềm tin tất thắng của quân và dân. Bằng hình thức tuyên truyền phong phú, các đội tuyên truyền văn hóa của Chiến khu 2, 3 tích cực vận động nhân dân, lực lượng vũ trang tham gia kháng chiến, góp phần thực hiện nhiệm vụ diệt “giặc đói”, “giặc dốt”, “giặc ngoại xâm”, phá tề, trừ gian. Trong hoàn cảnh gian khổ, lời ca, tiếng hát không chỉ mang đến niềm vui, mà còn trở thành nguồn động viên tinh thần, góp phần đưa đường lối cách mạng của Đảng đến với bộ đội, nhân dân. Những người nghệ sĩ-chiến sĩ đã biến nghệ thuật thành sức mạnh tinh thần, góp phần cổ vũ quân và dân vượt qua thử thách, làm nên thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đỉnh cao là Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, địa bàn Quân khu 3 vừa là hậu phương lớn, vừa đảm nhiệm nhiệm vụ chi viện sức người, sức của cho các chiến trường. Hưởng ứng tinh thần “Tiếng hát át tiếng bom”, cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên của Đoàn không quản hiểm nguy, hành quân đến những địa bàn ác liệt, từ tuyến lửa Hàm Rồng (Thanh Hóa) đến Vĩnh Linh, Đường 9-Khe Sanh (Quảng Trị), biểu diễn phục vụ bộ đội và đồng bào. Trong một chuyến công tác đặc biệt, 3 nghệ sĩ của Đoàn đã anh dũng hy sinh khi thực hiện nhiệm vụ. Sự hy sinh ấy cùng những năm tháng bám trụ nơi chiến trường đã khắc sâu phẩm chất của người nghệ sĩ-chiến sĩ: Sẵn sàng cống hiến, đặt nhiệm vụ cách mạng lên trên hết, đem lời ca, tiếng hát tiếp thêm sức mạnh cho những người đang chiến đấu vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Trong giai đoạn này, Đoàn vinh dự biểu diễn phục vụ Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Đại hội thi đua 5 tốt tháng 4-1964. Bác Hồ đã dành lời khen “diễn giỏi, hát hay” cho các nghệ sĩ.

Giữ mạch nguồn văn hóa, lan tỏa phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ

Sau ngày đất nước thống nhất, Đoàn Văn công Quân khu 3 tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức hoạt động, phục vụ nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đặc biệt, việc duy trì hai loại hình sân khấu kịch và chèo đã tạo nên nét riêng của Đoàn thời kỳ ấy, vừa đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của bộ đội, nhân dân, vừa góp phần bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống của vùng Đồng bằng châu thổ sông Hồng.

Những năm qua, Đoàn đã xây dựng hàng nghìn chương trình nghệ thuật phục vụ các sự kiện chính trị trọng đại của Đảng, Nhà nước, Quân đội và địa phương; tham gia hoạt động đối ngoại quốc phòng, giao lưu nghệ thuật tại Trung Quốc, Lào, Campuchia. Đoàn còn phục vụ các đơn vị thuộc Quân khu 1, Quân khu 2, Quân chủng Hải quân; tổ chức gần 100 buổi biểu diễn phục vụ quân và dân huyện đảo Trường Sa, nhà giàn DK1 và tuyến biên giới phía Bắc. Mỗi chuyến công tác là dịp để các nghệ sĩ, diễn viên chia sẻ khó khăn, động viên cán bộ, chiến sĩ vững vàng nơi đầu sóng, ngọn gió, nơi biên cương Tổ quốc.

Không chỉ phục vụ bộ đội, nhân dân, Đoàn còn đảm nhiệm nhiều chương trình nghệ thuật quy mô lớn, góp phần tuyên truyền nhiệm vụ chính trị, giáo dục truyền thống và khơi dậy niềm tự hào về quê hương, đất nước, Quân đội, Quân khu. Những chương trình như “Quân khu 3 - Vang mãi bản hùng ca”, “Huyền thoại châu thổ”, “Quân khu 3 - Đi lên cùng đất nước”, “80 năm những mùa hoa chiến công”, “Tự hào Quân khu 3 anh hùng”, cùng các màn diễn ca nghệ thuật “Chung dòng sông Mẹ”, “Mạch nguồn người lính” đã để lại dấu ấn trong lòng khán giả. Qua từng chương trình, những giá trị lịch sử, văn hóa của vùng châu thổ sông Hồng, truyền thống vẻ vang của LLVT Quân khu 3 và phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ tiếp tục được bồi đắp, lan tỏa. Hoạt động biểu diễn cũng góp phần nâng cao đời sống văn hóa, tinh thần, xây dựng bản lĩnh chính trị, củng cố niềm tin và ý chí quyết tâm cho cán bộ, chiến sĩ.

Hành trình trưởng thành của Đoàn còn được ghi dấu bằng sự đóng góp của nhiều nghệ sĩ tài năng cho nền văn học, nghệ thuật nước nhà. Nhiều người từng gắn bó, trưởng thành từ môi trường nghệ thuật của Quân khu đã được trao tặng những giải thưởng cao quý, tiêu biểu như nhà soạn giả chèo Tào Mạt được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh; các nhạc sĩ Huy Thục, Đôn Truyền, Nguyễn An, Trương Ngọc Ninh, biên đạo múa Trần Hoàng Hải, Xuân Cống và ca sĩ Nhật Thuận được trao Giải thưởng Nhà nước về Văn học, nghệ thuật. Đến nay, Đoàn đã có 14 nghệ sĩ, diễn viên được phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân, Nghệ sĩ Ưu tú.

Với những đóng góp nổi bật, Đoàn nhiều lần được các cấp khen thưởng. Năm 2025, Đoàn được Chính phủ tặng Cờ thi đua xuất sắc trong Phong trào Thi đua Quyết thắng toàn quân. Ngày 4-7-2026, Chủ tịch nước quyết định tặng thưởng Đoàn Văn công Quân khu 3 Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba. 

Tám thập kỷ đã đi qua, song tinh thần của những chiến sĩ Đội Tuyên truyền văn hóa năm xưa vẫn được tiếp nối trong mỗi chương trình, mỗi chuyến công tác của Đoàn Văn công Quân khu 3. Truyền thống “Đoàn kết, sáng tạo, diễn giỏi, hát hay” không chỉ là niềm tự hào mà còn là động lực để các thế hệ nghệ sĩ-chiến sĩ không ngừng rèn luyện, nâng cao trình độ chuyên môn, giữ vững bản lĩnh chính trị, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao; tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, chủ động, sáng tạo, đưa nghệ thuật đến gần hơn với bộ đội và nhân dân, góp phần xây dựng LLVT Quân khu vững mạnh về chính trị, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, xứng đáng với niềm tin yêu của Đảng, Nhà nước, Quân đội và nhân dân.