Sau gần hai năm phát động quyên góp công đức xây dựng Đền thờ và Tháp chuông tại Ngã ba Đồng Lộc, Ban tổ chức cuộc vận động đã nhận được sự đóng góp hảo tâm của đông đảo các cơ quan, doanh nghiệp và người dân cả nước. Đúng vào Ngày kỷ niệm 78 năm thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, các công trình tri ân này chính thức được khởi công xây dựng.

Trước lễ khởi công xây dựng Tháp chuông và Đền thờ các anh hùng, liệt sĩ tại Ngã ba Đồng Lộc, chúng tôi đã có cuộc hành hương về thăm mảnh đất thiêng này. Trưởng Ban quản lý khu di tích Ngã ba Đồng Lộc Nguyễn Xuân Thắng dẫn chúng tôi lên đỉnh núi Mũi Mác-nơi được quy hoạch xây dựng Tháp chuông và Đền thờ các anh hùng, liệt sĩ. Anh Thắng cho biết: Trung bình mỗi năm, Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc đón tiếp hơn 80 nghìn lượt du khách. Để xây dựng nơi đây ngang tầm với giá trị lịch sử, trở thành một điểm đến trong hành trình của du khách khi về thăm Hà Tĩnh, trong ý tưởng thiết kế tư vấn đầu tư, Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc được chia thành ba phân khu, gồm: Khu đón tiếp và hành lễ, khu di tích chiến tranh và khu tưởng niệm. Tháp chuông và Đền thờ là những công trình mang ý nghĩa tâm linh nên gần 2 năm có chủ trương xây dựng, Ban chỉ đạo đã tiến hành nhiều việc chuẩn bị cho dự án, từ vận động quyên góp hảo tâm đến tổ chức thi phương án kiến trúc, trưng cầu ý kiến về chuông, tháp chuông, khu đền thờ.

Để tiếng chuông tri ân có thể ngân vang, ngân xa giữa đất trời Đồng Lộc, trước hết phải kể đến sự đóng góp hảo tâm của đông đảo các cơ quan, doanh nghiệp và người dân cả nước. Anh Thắng cho biết, tổng kinh phí xây dựng các hạng mục của Đền thờ và Tháp chuông dự kiến 32 tỉ đồng là nguồn đóng góp hảo tâm của tập thể, cá nhân qua Quỹ tấm lòng vàng báo Lao Động. Riêng tại Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc, số tiền du khách hành hương về cõi linh thiêng đóng góp công đức xây dựng công trình tri ân này đến nay đã xấp xỉ 1 tỉ đồng. Người đóng góp nhiều nhất tại đây là cựu chiến binh Lê Văn Kiểm-Tổng Giám đốc Công ty sân gôn Long Thành, với số tiền 500 triệu đồng. Trong lưu bút ông đã ghi: “Biết bao chiến sĩ, TNXP đã hy sinh cho độc lập dân tộc, để hôm nay, tôi và hàng triệu người dân đất Việt được hưởng cuộc sống hòa bình, hạnh phúc. Việc xây dựng ở Ngã ba Đồng Lộc một tháp chuông sẽ như một kỷ vật thiêng liêng cho mọi thế hệ. tiếng chuông tựa như tiếng tơ lòng, thúc gọi trong tim chúng ta niềm tiếc thương vô hạn với các liệt sĩ, niềm kiêu hãnh với các bậc cha ông và giục giã lòng ta sống tốt hơn, đóng góp to lớn hơn vào sự mạnh giàu của Tổ quốc”.

Và ngay hôm nay, khi về thăm Đồng Lộc, chúng tôi bắt gặp từng đoàn người từ khắp mọi miền quê, đủ mọi lứa tuổi hành hương về thăm địa chỉ đỏ. Của ít lòng nhiều, ai cũng muốn đóng góp hảo tâm với ước nguyện sớm được nghe tiếng chuông ngân nơi cõi thiêng này.

Để tìm hiểu kỹ hơn về kiến trúc công trình tri ân này, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với Trưởng ban quản lý dự án, Bí thư Tỉnh đoàn Hà Văn Hùng. Anh Hùng cho biết: Cuộc thi sáng tạo mẫu Đền thờ và Tháp chuông tại Đồng Lộc đã được phát động rộng rãi trong cả nước. Qua nhiều vòng xét chọn, có 11 tác phẩm lọt vào vòng chung khảo, nhưng do yêu cầu của công trình mang đậm nét đặc thù, văn hóa tâm linh hài hòa truyền thống và hiện đại nên không có phương án nào được xét chọn. Phương án cuối cùng được đề xuất là đặt hàng mẫu thiết kế với Trường đại học Kiến trúc Hà Nội trên cơ sở tổng hợp các ý kiến phân tích, đánh giá các tác phẩm gửi về dự thi. Theo phương án được duyệt, công trình được định vị dựa trên cơ sở quy hoạch tổng mặt bằng năm 1998. Theo đó, Khu tưởng niệm TNXP được hình thành một trục chính trung tâm, bắt đầu là công trình Tượng đài Chiến thắng và kết thúc là công trình Nhà truyền thống. Vuông góc với trục chính về phía tây là khu mộ 10 liệt sĩ nữ TNXP, về phía đông là sườn núi Mũi Mác. Tại vị trí này cần có một công trình kết thúc trục đường chính và đóng lại không gian của tổng thể khu công viên. Vị trí ấy hôm nay được xác định là nơi xây dựng Tháp chuông và Đền thờ.

Nhìn tổng thể từ khu mộ 10 cô gái đến nhà truyền thống, đến khu đền thờ-tháp chuông, các thiết kế chi tiết đã tạo được sự hài hòa, cân bằng cả không gian, tầm nhìn, chiều cao. Tháp chuông cao 7 tầng với tổng chiều cao từ mặt nền đến đỉnh là 36,6m. Mặt bằng Tháp hình bát giác đều, có diện tích các tầng thay đổi theo quy luật “thượng thu, hạ thách”. Phần đế cao 2 tầng có hình thức kết cấu tường chịu lực tạo cảm giác đặc chắc. Phần thân 5 tầng cấu trúc cột, sàn thông thoáng để cho khách trong khi lên xuống vẫn có thể quan sát phong cảnh bên ngoài. Riêng tầng 7 trên cùng được mở rộng hơn, là nơi khách có thể tiếp cận với quả chuông, chụp ảnh lưu niệm, quan sát toàn cảnh khu công viên và các vùng lân cận từ trên cao. Chuông treo trong tháp nặng 7 tấn, cao 3m, đường kính đế 1,8m, thân 1,4m do cơ sở đúc đồng Ngũ Xá-Hoa Mai-Hà Nội đúc bằng đồng nguyên khối. Hình tượng kiến trúc của Tháp được kết hợp khai thác hình thức kiến trúc của Đài tháp và Lầu vọng cảnh truyền thống, được cách tân ở phần thân Tháp. Với hình thức đơn giản, chủ yếu là hệ thống cột chạy suốt chiều cao của Tháp, phần nào đã gợi lại hình ảnh một chòi canh đơn sơ của bộ đội và TNXP dựng lên để đếm bom và cảnh giới máy bay địch thời kháng chiến chống Mỹ.

Mặt bằng công trình Đền thờ được bố trí theo dạng kiến trúc truyền thống toàn bộ cơ cấu các chức năng từ bái đường, tả vu, hữu vu, đến hậu cung đều được gộp lại trong một không gian lớn để phát huy khả năng linh hoạt trong sử dụng. Hậu cung là không gian chính, trang trọng nhất của ngôi nhà, là nơi bố trí bệ thờ dự kiến theo ba cấp: Trên cùng thờ Tổ quốc, tiếp đến thờ Anh hùng dân tộc, bậc dưới thờ 10 nữ anh hùng TNXP. Toàn bộ cấu trúc và chi tiết kiến trúc của công trình được khai thác dạng thức của kiến trúc đình, chùa truyền thống với các chi tiết kèo, mái ngói, đầu đao, con tiện, phù điêu chạm lộng... nhưng đều được cách điệu có nội dung và phong cách hiện đại.

Theo kế hoạch, vào dịp kỷ niệm 41 năm Chiến thắng Đồng Lộc (24-7-2009), tháp chuông sẽ hoàn thành và cuối năm 2010 toàn bộ công trình đền thờ và tháp chuông sẽ được đưa vào sử dụng. Với ý nghĩa là công trình tri ân thành kính của đồng bào cả nước, cụm công trình này sẽ trở thành điểm nhấn kiến trúc trong quần thể Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc. Rồi đây, ngày ngày tiếng chuông sẽ ngân vang ngân xa giữa trời cao xanh, vọng thẳm sâu xuống tầng đất nâu, không chỉ nguyện cầu cho những người đã khuất mà còn nhắc nhở thế hệ hôm nay và mai sau mãi mãi ghi nhớ công ơn những người đã hy sinh cuộc đời mình cho sự trường tồn của quê hương, đất nước.

VĂN HỌC