Bảo tồn những “di sản sống” giữa lòng TP Hồ Chí Minh

Bước qua cổng Thảo Cầm Viên Sài Gòn, giữa những lối đi rợp bóng là những thân cây lớn mà nhiều người phải vài vòng tay mới ôm hết. Có cây đã hiện diện ở đây qua nhiều thế hệ cư dân, chứng kiến những đổi thay của vùng đất Sài Gòn - TP Hồ Chí Minh.

Được hình thành từ năm 1864, Thảo Cầm Viên Sài Gòn là một trong những không gian xanh lâu đời của thành phố. Bên cạnh chức năng nuôi dưỡng, bảo tồn động vật, nơi đây còn hình thành một quần thể thực vật phong phú, trong đó có nhiều cây cổ thụ mang giá trị đặc biệt.

Mới đây, 46 cây thuộc 18 loài tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn được công nhận Cây Di sản Việt Nam, nâng tổng số cây di sản tại đây lên 54 cây. Trong số đó có những loài đáng chú ý như cao su, chì vẽ, chiêu liêu nước... Mỗi loài mang những đặc điểm riêng, cùng tạo nên một quần thể thực vật đa dạng giữa lòng đô thị.

Các cây di sản được gắn thông tin để du khách tìm hiểu.

Theo GS, TSKH Đặng Huy Huỳnh, Phó chủ tịch Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Cây Di sản Việt Nam, giá trị của những cây cổ thụ tại Thảo Cầm Viên không chỉ nằm ở tuổi đời. Qua thời gian, chúng trở thành một phần của cảnh quan, môi trường sinh thái và lịch sử phát triển thành phố. Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới phát triển kinh tế xanh, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, việc duy trì những quần thể cây lâu năm ngay trong đô thị càng có ý nghĩa đối với bảo tồn đa dạng sinh học.

Đặc biệt, với lịch sử hình thành từ năm 1864, nhiều cây cổ thụ ở Thảo Cầm Viên đã tồn tại qua những giai đoạn phát triển khác nhau của thành phố. Theo GS, TSKH Đặng Huy Huỳnh, những cây cổ thụ này có thể được xem như những “nhân chứng” của quá trình hình thành, phát triển và biến đổi của Sài Gòn - TP Hồ Chí Minh. Vì vậy, bảo tồn cây không chỉ là giữ gìn một cá thể thực vật mà còn góp phần lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với đô thị.

Du khách nước ngoài tham quan, tìm hiểu cây di sản tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn.

Ông Nguyễn Danh Trường, Phó tổng thư ký Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam, Thư ký Hội đồng Cây Di sản Việt Nam cho rằng, việc 46 cây thuộc 18 loài cùng được công nhận cho thấy sự phong phú đáng chú ý của hệ thực vật tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn. Đây cũng là địa điểm có số lượng cây di sản được công nhận nhiều nhất tại TP Hồ Chí Minh.

Mỗi cây mang một giá trị riêng. Trong quần thể này có những loài đáng chú ý như cao su, chì vẽ, chiêu liêu nước cùng nhiều loài cây khác. Sự hiện diện của nhiều loài trong cùng một không gian tạo nên giá trị đa dạng sinh học đặc thù, cần tiếp tục được nghiên cứu, gìn giữ.

Tuy nhiên, việc được công nhận Cây Di sản Việt Nam mới chỉ là sự ghi nhận về giá trị. Điều quan trọng hơn là làm thế nào để những cây cổ thụ tiếp tục sinh trưởng khỏe mạnh trong điều kiện môi trường đô thị ngày càng có nhiều tác động. Cây càng lâu năm càng cần được theo dõi thường xuyên về sức khỏe, khả năng sinh trưởng cũng như ảnh hưởng của thời tiết, sâu bệnh và môi trường xung quanh.

Theo ông Nguyễn Thanh Nhựt, Phó giám đốc Công ty TNHH MTV Thảo Cầm Viên Sài Gòn, hiện đơn vị có khoảng 40 nhân sự thuộc Xí nghiệp Thực vật đảm nhiệm công tác chăm sóc mảng xanh. Đối với những cây cổ thụ, công việc không chỉ dừng ở tưới nước, cắt tỉa mà còn phải thường xuyên theo dõi tình trạng sinh trưởng để kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường.

Bên cạnh lực lượng tại chỗ, Thảo Cầm Viên Sài Gòn còn phối hợp với các chuyên gia của Trường Đại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh) và các đơn vị khoa học để đánh giá tình trạng cây, từ đó lựa chọn giải pháp chăm sóc phù hợp, hạn chế thấp nhất những tác động bất lợi đến quá trình sinh trưởng, phát triển.

Không gian xanh tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn.

Việc chăm sóc càng có ý nghĩa đối với những cây đã tồn tại hàng trăm năm. Bởi lẽ, khác với một công trình có thể sửa chữa hoặc xây dựng lại, một cây cổ thụ khi mất đi gần như không thể tái tạo nguyên vẹn giá trị bằng một cây trồng mới. Bảo tồn cây di sản vì vậy đòi hỏi sự theo dõi khoa học, kiên trì và trách nhiệm lâu dài.

Cùng với nỗ lực của đơn vị quản lý, theo GS, TSKH Đặng Huy Huỳnh, bảo vệ cây di sản cần có sự chung tay của cộng đồng. Từ việc không xâm hại thân, rễ cây, giữ gìn môi trường đến nâng cao ý thức bảo vệ cây xanh, mỗi hành động nhỏ đều góp phần gìn giữ những giá trị đã được thiên nhiên và nhiều thế hệ vun đắp.

Qua những tán cây đã che bóng nhiều thế hệ, Thảo Cầm Viên Sài Gòn đang lưu giữ một phần ký ức tự nhiên của TP Hồ Chí Minh. Công nhận cây di sản là sự ghi nhận, nhưng chăm sóc, bảo vệ để những “di sản sống” tiếp tục sinh trưởng mới là nhiệm vụ lâu dài. Giữ được những cây cổ thụ ấy cũng là gìn giữ đa dạng sinh học, cảnh quan và những lớp ký ức của đô thị, để những giá trị khó có thể tái tạo tiếp tục được trao truyền cho các thế hệ mai sau.