Lớn lên cùng truyện tranh manga

Vào giữa những năm 1980, nhiều thanh niên Nhật Bản ấp ủ cùng một giấc mơ: Được đối đầu với Brazil tại World Cup. Ở Nhật Bản thời điểm đó, giấc mơ này quá xa vời. Ước mơ mãnh liệt ấy đã được lãng mạn hóa xuyên suốt bộ truyện tranh nổi tiếng “Captain Tsubasa” của họa sĩ Yoichi Takahashi và phiên bản hoạt hình chuyển thể của nó mang tên “Olive and Tom”. Tập cuối cùng ra mắt năm 2002, kết thúc với cảnh đội tuyển Nhật Bản, dưới sự dẫn dắt của cầu thủ mang áo số 10 nổi tiếng chuẩn bị khai màn trận đấu với đội tuyển Brazil.

Ngày nay, ước mơ đối đầu với Brazil tại World Cup đã trở thành hiện thực. Bằng việc để thua Brazil sát nút (1-2) ở vòng 32 World Cup 2026, đội tuyển Nhật Bản dù chưa từng thắng trong một trận đấu loại trực tiếp ở World Cup, nhưng họ đã chứng minh những tiến bộ đạt được trong vài thập kỷ qua bằng việc thường xuyên có mặt ở các vòng đấu cuối cùng.

Ở Nhật Bản, bóng chày là môn thể thao đồng đội phổ biến nhất cùng với các môn thể thao đối kháng - judo và sumo. Mặc dù bóng đá đã tồn tại ở Nhật Bản từ rất lâu trước đó, nhưng niềm đam mê môn "thể thao vua" chỉ được khơi dậy trong lòng nhiều bạn trẻ vào những năm 1980. Số lượng cầu thủ đã tăng vọt, từ 270.000 lên 670.000 người trong giai đoạn từ năm 1979 đến năm 1990, theo thống kê của Hiệp hội Bóng đá Nhật Bản (JFA). Sự gia tăng này phần lớn là nhờ sự gia tăng số lượng trẻ em dưới 12 tuổi tham gia các câu lạc bộ bóng đá thiếu nhi, từ 69.000 em năm 1980 lên 248.000 em vào năm 1990.

Một hệ thống hiệu quả

Trong khi “Captain Tsubasa” hay “Olive et Tom” truyền cảm hứng cho hàng triệu trẻ em Nhật Bản chơi bóng đá, thì các tổ chức lại có vai trò quan trọng trong việc biến môn thể thao này trở nên phổ biến. Giải vô địch quốc gia (J-League), được thành lập năm 1993, đã trở thành "sân khấu" thực sự của bóng đá Nhật Bản, cùng với sự ra đời của các câu lạc bộ và trung tâm đào tạo.

Quỹ đạo phát triển này trái ngược hoàn toàn với các nước láng giềng lớn ở châu Á. Trong khi Trung Quốc cố gắng xây dựng để trở thành cường quốc bóng đá vào những năm 2010 thông qua các khoản đầu tư khổng lồ; Ấn Độ chật vật để khẳng định vị thế của mình dưới cái bóng của môn cricket, thì Nhật Bản đã dần xây dựng được một hệ sinh thái bóng đá hoàn chỉnh, được thúc đẩy bởi nền văn hóa bóng đá phát triển trong xã hội Nhật Bản. Thành công này càng đáng chú ý hơn, khi bóng chày vẫn là môn thể thao đồng đội phổ biến nhất ở nước này cho đến ngày nay.

“Ở Nhật Bản, họ có một hệ thống tương tự như hệ thống của Mỹ. Nghĩa là, các cầu thủ chủ yếu được đào tạo ban đầu ở trường trung học, sau đó trong đội tuyển ở trường đại học. Các cầu thủ trẻ thường chơi đến năm 22 hoặc 23 tuổi, trước khi ký hợp đồng với các câu lạc bộ chuyên nghiệp”, Loïc Ravenel, nhà nghiên cứu tại Trung tâm nghiên cứu thể thao quốc tế ở Neuchâtel, Thụy Sĩ, giải thích. Và điều đó hiệu quả, bởi các cầu thủ Nhật Bản đã vươn xa khỏi biên giới đất nước.

Các cầu thủ Nhật Bản chụp ảnh trước trận đấu vòng 32 World Cup 2026 giữa Brazil và Nhật Bản tại sân vận động Houston, ngày 29-6 ở Houston, Texas, Mỹ. Ảnh: Le Point 

Theo CIES Migration Atlas, có 242 cầu thủ Nhật Bản đang thi đấu ở các giải đấu nước ngoài, gần một nửa trong số đó là ở châu Âu. 23 trong số 26 cầu thủ Nhật Bản được chọn vào đội tuyển quốc gia tham dự World Cup 2026 hiện đang chơi cho các câu lạc bộ ở châu Âu. Điều này càng chứng minh hiệu quả của nền bóng đá Nhật Bản.

Theo ông Loïc Ravenel, mô hình này rất đáng quan tâm. Ông nhấn mạnh: "Hệ thống này cuối cùng đã cho phép sự xuất hiện của một thế hệ cầu thủ Nhật Bản chất lượng - những người có thể thi đấu ở các giải đấu lớn, trở thành hình mẫu cho cả nền văn hóa bóng đá của đất nước Mặt trời mọc cũng như cho các cầu thủ trẻ trong tương lai".

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều trở ngại cần vượt qua trước khi Nhật Bản có thể trở thành cường quốc bóng đá toàn cầu. Chưa có cầu thủ nào thực sự nổi bật trong số 26 cầu thủ được chọn tham dự World Cup 2026, và rất ít trong số họ chơi cho các câu lạc bộ lớn của châu Âu, trừ Wataru Endo đang chơi cho Liverpool nhưng không thể tham gia World Cup do chấn thương. Trong khi hầu hết các đội bóng hàng đầu đều sở hữu một ngôi sao, sức mạnh của Nhật Bản chủ yếu nằm ở sức mạnh tập thể. Phẩm chất này phản ánh kỷ luật chiến thuật và văn hóa bóng đá được truyền lại qua nhiều thế hệ, nhưng nó cũng là một hạn chế để đạt đến đỉnh cao.

Hơn 30 năm sau khi J-League ra đời, Nhật Bản không còn là một cái tên mới trong làng bóng đá thế giới. Giờ đây, họ đang hướng đến việc gia nhập nhóm các quốc gia hàng đầu, để cuối cùng có thể đánh bại Brazil trong một trận đấu thực sự ở lần tới.