Trên hướng Biển Đỏ, căng thẳng giữa Houthi và Saudi Arabia gia tăng từ giữa tháng 7. Sau vụ Sân bay quốc tế Sana'a bị lực lượng Chính phủ Yemen được Saudi Arabia hậu thuẫn tiến công ngày 13-7, Houthi tuyên bố áp đặt phong tỏa đường biển đối với Saudi Arabia và tiến hành các hoạt động quân sự nhằm vào tàu chở dầu của nước này. Diễn biến trên đánh dấu sự đổ vỡ của trạng thái tương đối yên ắng giữa Houthi và Saudi Arabia được duy trì khoảng 4 năm qua.

Tình hình đặc biệt nóng lên trong tháng 9, khi Houthi mở rộng tiến công dọc bờ biển phía Tây Yemen. Lực lượng này giành quyền kiểm soát thành phố cảng Mocha, sau đó tiến ra một số đảo trên Biển Đỏ và khu vực gần eo biển Bab el-Mandeb. Đây là tuyến hàng hải chiến lược kết nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương, có vai trò quan trọng đối với thương mại và vận chuyển năng lượng toàn cầu.

Việc Houthi mở rộng địa bàn kiểm soát ở khu vực ven biển đã làm gia tăng khả năng lực lượng này tác động tới hoạt động hàng hải qua Bab el-Mandeb. Tuy nhiên, Houthi tuyên bố hoạt động hàng hải quốc tế vẫn được bảo đảm và các biện pháp phong tỏa của lực lượng này nhằm vào tàu thuyền của Saudi Arabia.

Trong khi đó, lực lượng Chính phủ Yemen tổ chức phản công sau các bước tiến của Houthi. Giao tranh được ghi nhận trên nhiều hướng, trong đó có Marib, Lahj, Al-Jawf, Hajjah, Al-Bayda và Sa'ada.

Đợt leo thang hiện nay bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân.

Về nội bộ, đây là hệ quả của tình trạng chia rẽ quyền lực, tranh giành địa bàn và đối đầu quân sự kéo dài tại Yemen. Kể từ khi Houthi kiểm soát Thủ đô Sana'a vào năm 2014, Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận phải chuyển trung tâm hoạt động về Aden ở miền Nam.

Phụ nữ và trẻ em tại Ta’iz (Yemen) là những đối tượng bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi chiến sự và khủng hoảng nhân đạo.   

Năm 2022, dưới sự trung gian của Liên hợp quốc (LHQ), các bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn. Mặc dù thỏa thuận chính thức hết hiệu lực sau đó, mức độ giao tranh nhìn chung giảm đáng kể trong những năm tiếp theo. Tuy nhiên, một giải pháp chính trị lâu dài vẫn chưa đạt được. Yemen tiếp tục ở trong tình trạng phân chia trên thực tế, với Houthi kiểm soát Sana'a, phần lớn miền Bắc và những khu vực đông dân cư, trong khi các lực lượng thuộc Chính phủ Yemen và đồng minh kiểm soát nhiều khu vực ở miền Nam và miền Đông.

Những biến động trong tương quan giữa các lực lượng tại miền Nam Yemen từ đầu năm 2026 tiếp tục làm thay đổi cục diện. Các lực lượng thuộc Chính phủ Yemen được Saudi Arabia hậu thuẫn mở rộng địa bàn kiểm soát, trong khi những bất đồng giữa các lực lượng chống Houthi vẫn là một trong những yếu tố tác động đến tình hình chiến trường.

Bên cạnh đó, diễn biến tại Yemen ngày càng gắn chặt với những căng thẳng ở Trung Đông. Việc hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn làm gia tăng vai trò của tuyến vận chuyển qua Biển Đỏ đối với xuất khẩu năng lượng của Saudi Arabia. Trong bối cảnh đó, bất kỳ sự gián đoạn nghiêm trọng nào tại Bab el-Mandeb cũng có nguy cơ gây thêm sức ép đối với các tuyến vận chuyển dầu mỏ và thương mại quốc tế.

Diễn biến trên càng đáng chú ý khi Houthi và Iran duy trì quan hệ chặt chẽ. Iran được cho là đã hỗ trợ Houthi về quân sự, trong khi Tehran và Houthi bác bỏ một số cáo buộc liên quan đến mức độ hỗ trợ cũng như việc Houthi hoạt động dưới sự chỉ đạo của Iran. Việc Houthi mở rộng ảnh hưởng ở khu vực Bab el-Mandeb vì thế cũng đang được giới quan sát đặt trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược rộng hơn tại khu vực.

Đáng lo ngại nhất là tác động của giao tranh đối với dân thường. Theo số liệu cập nhật của các cơ quan LHQ, kể từ khi xung đột leo thang trong tháng 9, khoảng 130.000 người Yemen đã phải rời bỏ nhà cửa. Hàng nghìn người khác vượt biển sang châu Phi để tìm nơi lánh nạn. Trong khi đó, hàng triệu người Yemen vốn đã phải sống trong cảnh di dời trước đợt xung đột mới. Gần 50% trong tổng số 41 triệu dân Yemen đang cần hỗ trợ nhân đạo, trong khi nạn đói cấp tính tiếp tục gia tăng.

Đường sá bị hư hại, thông tin liên lạc gián đoạn, tình hình an ninh bất ổn và những hạn chế về đi lại đang cản trở đáng kể hoạt động cứu trợ. Nhu cầu về nơi ở, lương thực, nước sạch, chăm sóc y tế và các dịch vụ bảo vệ người dân tiếp tục gia tăng.

Ngày 10-9, phát biểu trước Hội đồng Bảo an LHQ, Đặc phái viên của Tổng thư ký Liên hợp quốc về Yemen Hans Grundberg cảnh báo nguy cơ Yemen quay trở lại xung đột quy mô lớn đã trở thành một “thực tế khắc nghiệt”. Ông kêu gọi duy trì các kênh tiếp xúc, tuân thủ luật nhân đạo quốc tế và bảo vệ triển vọng tìm kiếm một giải pháp chính trị.

Những diễn biến mới cho thấy tiến trình hòa bình tại Yemen vẫn hết sức mong manh. Trong bối cảnh giao tranh lan rộng trên nhiều mặt trận và những bất ổn của khu vực tiếp tục tác động đến Yemen, nguy cơ xung đột kéo dài và gây thêm hậu quả nhân đạo đang hiện hữu.

Để ngăn tình hình tiếp tục vượt khỏi tầm kiểm soát, yêu cầu cấp thiết là các bên kiềm chế, duy trì các kênh đối thoại và giải quyết bất đồng thông qua thương lượng. Một giải pháp chính trị toàn diện, thay vì tiếp tục sử dụng sức mạnh quân sự, vẫn là con đường căn bản để chấm dứt xung đột, giảm nhẹ cuộc khủng hoảng nhân đạo và tạo cơ sở cho ổn định lâu dài tại Yemen.