Trong bối cảnh giá dầu Brent duy trì trên 100 USD/thùng, nhiều người lao động và hộ gia đình buộc phải quay trở lại sử dụng dầu mỏ và than đá, kéo theo những lo ngại về tác động môi trường trong dài hạn. Cùng lúc đó, nhiều quốc gia buộc phải triển khai các biện pháp khẩn cấp như phân phối nhiên liệu và chuyển sang làm việc, hội họp trực tuyến nhằm cắt giảm tiêu thụ năng lượng.

Phụ thuộc năng lượng nhập khẩu: Điểm nghẽn của các nền kinh tế dễ tổn thương

Ông Davis, Trưởng bộ phận phân tích chính sách và nghiên cứu thuộc Vụ châu Phi, các nước kém phát triển nhất và các chương trình đặc biệt của Hội nghị Liên hợp quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD), cho biết chỉ một số ít quốc gia kém phát triển là nước xuất khẩu năng lượng ròng, bao gồm Nam Sudan, Angola, Chad, Mozambique, Lào, Myanmar và Yemen.

Ngược lại, phần lớn các quốc gia kém phát triển vẫn là nước nhập khẩu năng lượng ròng, như Niger, Zambia, Rwanda, Ethiopia, Tanzania, Madagascar, Togo, Sudan, Uganda, Nepal, Eritrea, Benin, Bangladesh, Campuchia và Senegal.

Ngay cả các quốc gia xuất khẩu dầu cũng khó tránh khỏi tác động tiêu cực. Theo ông Davis, các nền kinh tế này chỉ thu được “lợi ích hạn chế” do thiếu năng lực lọc dầu trong nước và phải nhập khẩu trở lại các sản phẩm dầu tinh chế với chi phí cao hơn.

Một giàn khoan dầu ngoài khơi gần bờ biển Cape Town, Nam Phi. 

Zambia là một ví dụ điển hình khi phụ thuộc lớn vào nhiên liệu tinh chế nhập khẩu từ Trung Đông, đặc biệt là Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Bên cạnh đó, các quốc gia kém phát triển còn phụ thuộc đáng kể vào phân bón nhập khẩu, trong khi quá trình sản xuất phân bón lại phụ thuộc nhiều vào khí tự nhiên.

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), 17 quốc gia nghèo nhất thế giới phải nhập khẩu hơn 30% nhu cầu ngũ cốc. Đáng chú ý, cũng có từng ấy quốc gia phải sử dụng hơn một nửa thu nhập xuất khẩu để chi trả cho lương thực.

Trong bối cảnh đó, giá năng lượng tăng cao sẽ nhanh chóng lan sang giá lương thực, làm gia tăng nguy cơ đói nghèo vốn đã hiện hữu trong các hộ gia đình.

Dư địa ứng phó hạn hẹp, áp lực chồng chất

Các quốc gia nghèo nhất hiện đang đối mặt với áp lực nợ công lớn, khiến khả năng tìm kiếm giải pháp nhanh chóng cho khủng hoảng năng lượng trở nên hạn chế. Tổng Thư ký Liên hợp quốc đã nhiều lần lên tiếng chỉ trích tình trạng này, đồng thời kêu gọi cải cách hệ thống tài chính nhằm thúc đẩy công bằng, năng lực cạnh tranh và tăng trưởng.

Theo ông Davis, với mức độ nợ cao đối với các chủ nợ nước ngoài cùng tình trạng thắt chặt chi tiêu công kéo dài, các hộ gia đình tại nhiều quốc gia đang phát triển sẽ buộc phải chi trả nhiều hơn cho năng lượng, lương thực và phân bón, trong khi mức tiêu dùng lại phải cắt giảm.

Trước tình hình đó, nhiều quốc gia đã triển khai các biện pháp ứng phó khẩn cấp nhằm tiết giảm tiêu thụ năng lượng và ổn định đời sống. Bangladesh áp dụng phân phối nhiên liệu, hạn chế điện năng và đóng cửa các trường đại học. Campuchia cắt giảm tiêu thụ năng lượng khu vực công, tăng cường họp trực tuyến, hạn chế đi lại và kiểm soát giá nhiên liệu. Ethiopia khuyến khích người dân tiết kiệm nhiên liệu. Myanmar thực hiện phân phối nhiên liệu, hạn chế phương tiện lưu thông và yêu cầu công chức làm việc từ xa. Lào triển khai làm việc luân phiên, thúc đẩy sử dụng giao thông công cộng, kiểm soát nhiên liệu và trợ cấp. Trong khi đó, Senegal kêu gọi người dân và doanh nghiệp giảm tiêu dùng.

UNCTAD cảnh báo rằng, 15 quốc gia kém phát triển nhất thế giới vẫn chưa phục hồi sau những biến động của đại dịch Covid-19. Trong bối cảnh hiện nay, tình hình kinh tế của các quốc gia này thậm chí còn xấu hơn so với năm 2019.