Theo AFP, hội nghị diễn ra tại thành phố Rovaniemi, miền Bắc Phần Lan và do Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo khởi xướng. Ông Tuomas Tikkanen, cố vấn cấp cao về các vấn đề châu Âu của Thủ tướng Phần Lan cho biết mục tiêu chính của hội nghị là củng cố cách tiếp cận chiến lược chung của EU đối với Bắc Cực trong bối cảnh tầm quan trọng địa chính trị và kinh tế của khu vực gia tăng đáng kể. Tại hội nghị, các nhà lãnh đạo EU thảo luận nhiều vấn đề, từ môi trường, kinh tế đến an ninh tại Bắc Cực.

Thủ tướng Phần Lan Petteri Orpo (bên trái) gặp song phương Thủ tướng Đức Friedrich Merz nhân dịp Hội nghị thượng đỉnh về Bắc Cực. Ảnh: DPA 

Hội nghị diễn ra trước khi Ủy ban châu Âu dự kiến công bố chiến lược mới về Bắc Cực, định hướng chính sách của EU đối với khu vực trong những năm tới. Ông Tuomas Tikkanen cho rằng việc tổ chức hội nghị là rất kịp thời, tạo cơ hội cho các nước thành viên và các nhà lãnh đạo EU đóng góp ý kiến hoàn thiện chiến lược mới về Bắc Cực.

AFP lưu ý hội nghị diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Donald Trump từng nhiều lần bày tỏ mong muốn Mỹ kiểm soát Greenland-hòn đảo lớn nhất thế giới nằm ở Bắc Cực và là vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, khiến mối quan hệ ngoại giao giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu căng thẳng.

Trên thực tế, tầm quan trọng của Bắc Cực-vốn lâu nay vẫn được ví như “chiếc bánh ngọt nhiều vị”-ngày càng gia tăng khi trái đất nóng lên và băng tan, mở ra những cơ hội mới về giao thông và khai thác tài nguyên. Hồi tháng 2 năm nay, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã triển khai Chiến dịch Arctic Sentry (Canh gác Bắc Cực) nhằm phối hợp giám sát, triển khai lực lượng và tổ chức tập trận ở Bắc Cực. Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov vừa qua cáo buộc NATO đang muốn biến Bắc Cực thành một mặt trận đối đầu mới nhằm kiềm chế sự phát triển của Nga và các đối tác của Moscow.

Theo AFP, các chuyên gia đánh giá Bắc Cực đang ấm lên nhanh gấp gần 4 lần mức trung bình toàn cầu. Các nhà khoa học lưu ý rằng hiện tượng này đi kèm với tình trạng băng ở Bắc Cực tan nhanh hơn. Tờ The Wall Street Journal dẫn thông tin từ Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) cho biết, diện tích băng tại Bắc Băng Dương, tính theo mức thấp nhất hằng năm, đã giảm từ 6,99 triệu ki-lô-mét vuông vào năm 1979 xuống còn 4,4 triệu ki-lô-mét vuông vào năm 2024. Nói cách khác, trong chưa đầy nửa thế kỷ, thế giới đã mất đi lượng băng có diện tích tương đương đất nước Argentina.

Các hoạt động hàng hải qua Bắc Cực đang trở nên quan trọng chưa từng có do băng tan. Tuyến hàng hải Biển Bắc được dự báo sẽ trở thành đối thủ của kênh đào Suez nối châu Âu và châu Á. The Wall Street Journal cho biết tuyến Biển Bắc giúp thời gian tàu đi từ châu Âu sang châu Á ngắn hơn khoảng hai tuần so với đi qua kênh đào Suez. Nếu như hồi năm 2014, có 631 tàu đi lại trên tuyến Biển Bắc thì tới năm 2024, lưu lượng giao thông ở tuyến hàng hải này đã tăng lên 1.300 tàu. Theo Trung tâm mạng lưới chính sách châu Âu (Đức), lần đầu tiên có hơn 40 triệu tấn hàng dự kiến sẽ được vận chuyển qua tuyến Biển Bắc trong năm 2026.

Trong khi đó, Cơ quan khảo sát địa chất Mỹ ước tính, Bắc Cực chứa khoảng 13% trữ lượng dầu mỏ, 30% khí đốt tự nhiên và 20% khí đốt hóa lỏng chưa được khai thác của thế giới. Không những vậy, Bắc Cực còn có những mỏ quặng sắt, kẽm, niken, vàng và nhiều loại khoáng sản khác với trữ lượng thuộc loại lớn nhất thế giới.

"Môi trường an ninh đã thay đổi và gần đây khu vực này nhận được rất nhiều sự quan tâm. Bắc Cực là một bộ phận ngày càng quan trọng trong môi trường an ninh của châu Âu. EU có lợi ích trực tiếp trong việc bảo đảm sự ổn định, an ninh và phát triển bền vững của khu vực này", Phần Lan-nước chủ nhà hội nghị thượng đỉnh-tuyên bố.