Theo CNN và Decision Desk HQ, tính đến rạng sáng 4-11 (giờ địa phương), Đảng Dân chủ được xác định giành ít nhất 238 ghế Hạ viện và 54 ghế Thượng viện, vượt ngưỡng đa số cần thiết để nắm quyền tại cả hai viện. NBC News dự báo số ghế Hạ viện của đảng này có thể đạt ít nhất 258, mức cao chưa có kể từ năm 1993. Dù các hãng truyền thông đưa ra số liệu khác nhau theo tiến độ kiểm phiếu, nhận định chung là thế kiểm soát Quốc hội đã chuyển sang Đảng Dân chủ.

Nếu thắng lợi tại Hạ viện có thể dự báo trước, bước ngoặt ở Thượng viện đã vượt kỳ vọng, bởi Đảng Dân chủ đã giành được ghế vốn do Đảng Cộng hòa nắm giữ tại Iowa, Kansas, Ohio, North Carolina, South Carolina và Texas, là những địa bàn từng ủng hộ ông Donald Trump.

Sức nặng kinh tế trên những lá phiếu

Trước hết, có thể thấy cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi vấn đề đời sống của người dân Mỹ. Thăm dò ngoài phòng bỏ phiếu của CNN cho thấy hơn 60% người tham gia không tán thành cách Tổng thống Donald Trump điều hành đất nước. Khoảng 70% cho rằng các chính sách của Nhà Trắng tác động tiêu cực tới kinh tế. Politico ghi nhận sự bất mãn về chi phí sinh hoạt, lạm phát, giá nhiên liệu và những lo ngại liên quan đến xung đột với Iran của các cử tri Mỹ.

Cùng với sức ép kinh tế tác động lên lá phiếu của các cử tri Mỹ, liên minh cử tri từng đưa ông Donald Trump trở lại Nhà Trắng năm 2024 đã cho thấy những dấu hiệu dịch chuyển. Khảo sát trước bầu cử của The New York Times cho thấy khoảng 9% cử tri trung thành với ông Donald Trump tuyên bố lựa chọn ứng cử viên Dân chủ. Một bộ phận cử tri Cộng hòa trẻ tuổi, trung lưu nông thôn và cử tri gốc Mỹ Latin cũng phản đối chính sách nhập cư mà Đảng Cộng hòa theo đuổi.

Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump có cách lý giải riêng cho thất bại của Đảng Cộng hòa khi ông gửi lời chúc mừng tới Đảng Dân chủ và cho biết chấp nhận kết quả bầu cử. Trao đổi qua điện thoại với CBS News, ông cho rằng việc tên mình không xuất hiện trên lá phiếu khiến những người ủng hộ không đi bầu như kỳ vọng. Một số ứng cử viên cũng không được cử tri yêu thích hoặc không được xem là đồng minh của ông. Trả lời Fox News, ông thừa nhận xung đột Iran có thể góp phần khiến các ứng cử viên Cộng hòa mất phiếu, dù vẫn bảo vệ quyết định phát động chiến dịch.

Ứng cử viên Thượng nghị sĩ Đảng Dân chủ, Hạ nghị sĩ bang Texas James Talarico phát biểu tại một sự kiện đêm bầu cử ở Austin, Texas, ngày 3-11. Ảnh: AP 

Thách thức tìm tiếng nói chung

Quốc hội khóa 120 của Mỹ bắt đầu làm việc từ ngày 3-1-2027 sẽ đặt Nhà Trắng trước tương quan quyền lực khác khi Đảng Dân chủ nắm quyền kiểm soát lưỡng viện. Khả năng thông qua chương trình nghị sự của Tổng thống Donald Trump được cảnh báo sẽ bị thu hẹp, trong khi sức ép giải trình gia tăng, thậm chí chính quyền có thể sớm đối diện với các cuộc điều tra tại cả hai viện.

Với việc nắm các ủy ban của Quốc hội, Đảng Dân chủ có thể triệu tập quan chức, yêu cầu tài liệu và tổ chức điều trần công khai. Tuy nhiên, hoạt động giám sát cũng có thể vấp phải sự phản kháng của chính quyền, kéo theo tranh chấp tại tòa án. Thế đa số Thượng viện còn trao cho Đảng Dân chủ khả năng bác bỏ các đề cử nhân sự, kể cả ứng cử viên vào Tòa án Tối cao, qua đó tác động tới di sản dài hạn của Tổng thống Donald Trump.

Dẫu vậy, việc kiểm soát lưỡng viện chưa đồng nghĩa với khả năng tự quyết chính sách. Tổng thống vẫn có quyền phủ quyết, còn việc vượt qua quyền này đòi hỏi hai phần ba số phiếu tại mỗi viện. Những giới hạn ấy khiến thắng lợi bầu cử khó chuyển ngay thành thắng lợi lập pháp đối với phe Dân chủ.

Theo AFP, lãnh đạo phe Dân chủ tại Hạ viện Hakeem Jeffries cam kết triển khai chương trình nghị sự ngay trong 100 giờ làm việc đầu tiên, tập trung vào giảm chi phí sinh hoạt của người dân. Các ưu tiên gồm khôi phục trợ cấp bảo hiểm y tế, đảo ngược việc cắt giảm chương trình bảo hiểm y tế công cộng Medicaid, bãi bỏ thuế quan và gây sức ép chấm dứt xung đột Iran.

Tuy nhiên, đây cũng chính là phép thử đầy khó khăn của bên chiến thắng. Khi nắm Quốc hội, Đảng Dân chủ phải chứng minh năng lực lựa chọn ưu tiên và tìm giải pháp khả thi. Quyền giám sát đem lại công cụ chính trị mạnh cho Đảng Dân chủ, nhưng đời sống cử tri chỉ được cải thiện khi những đề xuất vượt qua sự phản kháng và đối đầu để trở thành chính sách được thực thi.

Trong trao đổi với CBS News, ông Donald Trump mặc dù chúc mừng Đảng Dân chủ và bày tỏ mong muốn hợp tác vì lợi ích đất nước, nhưng ông cũng đồng thời nhấn mạnh quyền phủ quyết của mình. Động thái của ông chủ Nhà Trắng báo hiệu trong hai năm tới, Quốc hội Mỹ sẽ khó tránh khỏi tình thế đan xen giữa thương lượng và đối đầu để tìm tiếng nói chung trong việc điều hành đất nước.

Quốc tế thận trọng trước kết quả bầu cử

Việc Đảng Dân chủ kiểm soát lưỡng viện Quốc hội Mỹ được cho là có thể tác động đến chính sách đối ngoại của Mỹ với các nước. Phản ứng quốc tế cho thấy các nước theo dõi sát sự thay đổi cán cân quyền lực tại Washington nhưng vẫn chú trọng duy trì quan hệ với chính quyền đương nhiệm.

Theo Kyodo, Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara khẳng định liên minh Nhật-Mỹ tiếp tục là nền tảng chính sách đối ngoại và an ninh của Tokyo, bất kể kết quả bầu cử ra sao. Theo RIA Novosti, Điện Kremlin hy vọng Tổng thống Donald Trump sẽ tiếp tục các nỗ lực thúc đẩy hòa bình. Trong khi đó, Trung Quốc coi bầu cử là công việc nội bộ của Mỹ, đồng thời bày tỏ sẵn sàng tăng cường trao đổi, kiểm soát bất đồng và mở rộng hợp tác.

Cuộc bầu cử đã thay đổi cán cân quyền lực ở Washington. Đảng cầm quyền sẽ phải tìm sự đồng thuận trong không gian lập pháp hẹp hơn, còn Đảng Dân chủ phải tìm cách đáp lại những kỳ vọng đã đưa mình tới chiến thắng. Lá phiếu phân chia lại quyền lực, nhưng rõ ràng, cả hai phe sẽ phải cùng gánh vác những trách nhiệm không hề nhẹ nhàng.