Estonia - quốc gia học tập kiểu mẫu

Trong bảng xếp hạng PISA 2026 được công bố hồi đầu tháng 9, Estonia, quốc gia có 1,3 triệu dân, đứng vững trong top 10 thế giới ở tất cả môn học. Quốc gia vùng Baltic này đã vượt qua mọi kỳ vọng về học thuật: Xếp thứ 6 thế giới về khoa học, thứ 8 về toán học và đọc hiểu; là quốc gia hàng đầu châu Âu trong mọi hạng mục ngoại trừ khả năng đọc hiểu (xếp thứ hai, chỉ sau Ireland).

Ngay từ thế kỷ 19, tỷ lệ biết chữ của Estonia khá cao. Sau năm 1990, thành tựu trong giáo dục của quốc gia này càng nổi bật, được thể hiện bằng việc kết nối internet trong trường học vào năm 2001.

Từ năm 2024, Estonia dành 14,2% chi tiêu công cho giáo dục, trong khi mức trung bình của châu Âu là 9,7%. Estonia cũng cho thấy phương pháp giảng dạy và tự do sư phạm là nền tảng. Các trường học ở Estonia không bỏ qua việc dạy cho học sinh những kỹ năng mềm, như chuyên gia giáo dục tại Đại học Tallinn, bà Eve Eisenschmidt, giải thích: "Học sinh học cách lập kế hoạch học tập, phân tích công việc của mình và xác định các lĩnh vực cần cải thiện".

Estonia có được thành tựu xuất sắc trong bảng xếp hạng của PISA là nhờ những yếu tố then chốt sau:

Huy động toàn xã hội

Tại Estonia, giáo dục không chỉ dừng lại ở cổng trường. Gần 90% học sinh tham gia các hoạt động giáo dục "phi chính quy" ngoài giờ học, dù là nghệ thuật hay âm nhạc. Các hoạt động ngoại khóa này phần lớn được tài trợ bởi chính quyền địa phương và sự đóng góp của giới doanh nghiệp. "Ở đây, giáo dục luôn được coi là con đường để đạt được cuộc sống tốt đẹp hơn và sự viên mãn cá nhân. Toàn xã hội đều ủng hộ các nỗ lực giáo dục, bao gồm cả khu vực tư nhân. Nhiều doanh nghiệp đã thành lập quỹ để tài trợ cho các sáng kiến giáo dục", bà Eve Eisenschmidt nhấn mạnh.

Học sinh Estonia biết lập kế hoạch học tập, phân tích công việc của mình và xác định các lĩnh vực cần cải thiện. Ảnh minh họa: Adobe Stock

Bà Gunda Tire, người đứng đầu chương trình PISA tại Estonia, giải thích thêm: “Trường tiểu học ở Estonia thường bắt đầu lúc 9 giờ và kết thúc lúc 13 hoặc 14 giờ. Tuy nhiên, phụ huynh cũng có thể để con ở lại trường, nơi bữa trưa thường được miễn phí và giáo viên có thể giúp các em làm bài tập về nhà. Các em thường về nhà lúc 16 giờ với tất cả bài tập về nhà đã hoàn thành. Các em cũng có thể tham gia các hoạt động ngoại khóa tại trường, hoặc tham dự các lớp học bên ngoài trường với mức giá rất phải chăng”.

Estonia là một trong số ít quốc gia đạt được tiến bộ về tiêu chí hỗ trợ giáo dục trong bảng xếp hạng PISA. "Điều tôi tự hào khi bảng xếp hạng PISA 2026 được công bố là điểm số rất tốt trong khoa học và toán học. Bên cạnh đó, còn có sự đầu tư của phụ huynh, không phải bằng tiền bạc mà bằng thời gian: Tỷ lệ trẻ em ăn tối cùng cha mẹ rất cao. Điều này có nghĩa là các gia đình quây quần bên nhau, thảo luận về thành công và khó khăn của học sinh, và học sinh cảm thấy được hỗ trợ", Bộ trưởng Giáo dục Estonia Kristina Kallas giải thích.

Hãy tin tưởng giáo viên

Năm 1991, Estonia độc lập và tiến hành cải tổ hệ thống giáo dục. Các mục tiêu được đặt ra ở cấp Bộ, trong khi mọi việc khác được giao cho từng trường học và giáo viên.

Quyền tự chủ được trao cho các trường học, thúc đẩy khát vọng đạt kết quả cao và thu hút nhân tài. Hiệu quả hoạt động của trường học được chính quyền theo dõi chặt chẽ bằng cách sử dụng nhiều dữ liệu, bao gồm kết quả học tập, động lực học tập của học sinh, cảm nhận của các em ở trường, vấn nạn bắt nạt học đường, việc các em có nhận được phản hồi và được công nhận cá nhân hay không. Điều đáng ngạc nhiên là quyền tự chủ này tạo ra kết quả học tập khá nhất quán trên toàn quốc và tác động xã hội đến kết quả học tập được giảm thiểu đáng kể.

Sử dụng công nghệ kỹ thuật số

Là quốc gia tiên phong trong lĩnh vực giáo dục điện tử, Estonia tiếp tục đổi mới. Ngay từ những năm 1990, chương trình Tiigrihüpe (Bước nhảy vọt của hổ) đã trang bị máy tính và truy cập internet cho các trường học trên cả nước, tạo ra những thế hệ kỹ sư máy tính xuất sắc, trong đó có những người đã đóng góp vào việc tạo ra Skype, DeepMind và Starship Technologies. Từ tháng 2-2026, học sinh trung học của Estonia đã được tiếp cận với mô hình ChatGPT được thiết kế riêng cho học sinh. Mô hình này không tự động cung cấp câu trả lời cho bài tập về nhà mà thay vào đó giải thích các cách suy luận cho học sinh.

Bên cạnh đó, giáo viên cũng được đào tạo về trí tuệ nhân tạo (AI) để từ đó hiểu và sử dụng AI hiệu quả trong giảng dạy, nhưng không thay thế các phương pháp giảng dạy truyền thống.

“Giáo viên cần được đào tạo các kỹ năng kỹ thuật số. Ví dụ trong giờ học toán, giáo viên phải biết lúc nào dạy bằng công cụ kỹ thuật số, lúc nào bằng giấy và bút chì, hoặc theo nhóm. Đây là ba cách học toán, nhưng chúng rất khác nhau và tạo ra những kết quả khác nhau”, Bộ trưởng Kristina Kallas giải thích.

Với những yếu tố then chốt trên, Estonia ngày càng khẳng định vị thế là quốc gia học tập kiểu mẫu ở châu Âu, đồng thời giữ vững vị trí top đầu trên bảng xếp hạng PISA.