Đồng hồ đếm ngược

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến lập trường cứng rắn của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump không nằm ngoài vấn đề thâm hụt thương mại-một nỗi ám ảnh kinh niên trong các chính sách kinh tế của ông Trump. Chính quyền Mỹ cho biết mặc dù USMCA đã hoàn thành mục tiêu hiện đại hóa các quy định thương mại, nhưng hiệp định không đạt được mục tiêu tái cân bằng thương mại giữa 3 nước.

Nhà Trắng cho rằng thâm hụt thương mại của Mỹ với Canada và Mexico đã tăng mạnh trong những năm qua và USMCA không phát huy hiệu quả như kỳ vọng trong việc kiểm soát tình trạng này. Theo số liệu năm 2025, thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với Mexico đã chạm mốc gần 197 tỷ USD, trong khi con số này với Canada là 48,3 tỷ USD.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer (bên phải) và Bộ trưởng Kinh tế Mexico Marcelo Ebrard cùng trao đổi ngày 20-4 tại Mexico City, khi hai bên tiến hành đàm phán để xem xét lại hiệp định USMCA. Ảnh: Reuters

Trên thực tế, việc Mỹ từ chối gia hạn không đồng nghĩa với USMCA chấm dứt hiệu lực. Hiệp định vẫn tiếp tục có hiệu lực cho đến năm 2036, trừ khi một bên quyết định rút hoặc 3 nước đạt được một thỏa thuận gia hạn mới. Trong thời gian các bên đàm phán, hiệp định sẽ chuyển sang cơ chế rà soát hằng năm thay vì rà soát định kỳ 6 năm một lần như quy định ban đầu.

Trưởng đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer khẳng định nước này sẽ tiếp tục tham gia đối thoại với Mexico và Canada để giải quyết những thiếu sót của hiệp định và vấn đề thâm hụt thương mại của Mỹ với các quốc gia này. Theo kế hoạch, Washington và Mexico sẽ tiến hành vòng đàm phán song phương thứ ba bắt đầu từ ngày 20-7, trong khi các cuộc thương lượng riêng với Canada dự kiến được triển khai sau đó.

Theo Channel News Asia, trong nhiệm kỳ đầu tiên, Tổng thống Donald Trump là người khởi xướng và chỉ đạo quá trình đàm phán USMCA. Ông đã ký ban hành thành luật hiệp định này vào năm 2020 để thay thế Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ (NAFTA), vốn tồn tại từ năm 1994. Khi đó, ông Trump từng ca ngợi USMCA là “thỏa thuận thương mại tốt nhất và quan trọng nhất” của Mỹ. Đây là nền tảng cho một nền kinh tế khu vực hội nhập cao với kim ngạch thương mại 3 bên hằng năm đạt khoảng 1.600 tỷ USD. Thế nhưng, chỉ trong vòng 6 năm, USMCA từ một “thỏa thuận tuyệt vời nhất” biến thành “cái gai” mà ông Trump muốn nhổ ra khỏi nước Mỹ.

Ông chủ Nhà Trắng nhiều lần bày tỏ không hài lòng với hiệp định, cho rằng USMCA chưa giải quyết được tình trạng mất cân bằng thương mại và chưa tạo đủ động lực đưa hoạt động sản xuất trở lại Mỹ. Chính vì vậy, ông đã quyết định không gia hạn USMCA khi thỏa thuận bước vào kỳ rà soát 6 năm. Các chuyên gia cho rằng động thái này phản ánh rõ chiến lược của chính quyền Tổng thống Donald Trump, đó là sử dụng đòn bẩy thuế quan và đàm phán để buộc các đối tác điều chỉnh chuỗi cung ứng, đưa hoạt động sản xuất quay trở lại Mỹ và thu hẹp thâm hụt thương mại.

Tuy vậy, dưới góc độ của giới doanh nghiệp, việc Mỹ từ chối gia hạn USMCA được cho là sẽ làm gia tăng sự bất ổn đối với chuỗi cung ứng và hoạt động đầu tư tại khu vực Bắc Mỹ, gây lo ngại cho các nhà sản xuất ô tô và nông dân, những người phụ thuộc vào nguồn cung ổn định và mối liên kết chặt chẽ giữa 3 nền kinh tế khu vực. Ông Matt Blunt, Chủ tịch Hội đồng chính sách ô tô Mỹ cho biết, các nhà sản xuất ô tô nước này hiện đang phải đối mặt với bất lợi so với hàng nhập khẩu từ các quốc gia chịu mức thuế cố định 15%. Việc đập bỏ hoặc thay đổi đột ngột các cấu trúc của USMCA có thể đe dọa làm suy yếu tính cạnh tranh của ngành sản xuất Mỹ trước các đối thủ từ châu Á và châu Âu. Ông kêu gọi chính phủ cần sớm đưa ra một giải pháp nhanh chóng và bền vững nhằm mang lại sự ổn định lâu dài cho ngành công nghiệp ô tô và một sân chơi bình đẳng cho các doanh nghiệp.

Trong khi đó, ông Bryan Goodman, người phát ngôn của Liên minh Nông nghiệp vì USMCA nhấn mạnh: “USMCA có vai trò sống còn đối với sinh kế của nông dân, ngư dân và các cộng đồng nông thôn trên khắp nước Mỹ-những người phụ thuộc lớn vào xuất khẩu sang thị trường Mexico và Canada”. Bất kỳ sự gián đoạn nào trong việc tiếp cận hai thị trường láng giềng này cũng sẽ giáng đòn chí mạng vào nền kinh tế nông thôn Mỹ.

Đồng hồ đếm ngược 10 năm đã bắt đầu chạy. Tương lai của USMCA cũng ngày một khó đoán định. Dù quãng thời gian này tạo cơ hội để các bên giải quyết danh sách dài những vấn đề gây khó chịu trong thương mại giữa Mỹ với hai nước láng giềng, nhưng nó cũng gây ra tâm lý lo ngại về sự đứt gãy của một trong những khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới.