Điệp viên Mossad: Kỹ năng “không lưu vết”

Trong thế giới tình báo, một vụ ám sát thành công không chỉ đơn thuần là loại bỏ một cá nhân. Đối với Mossad, dưới sự dẫn dắt của triều đại Meir Dagan, mỗi vụ ám sát ở Tehran đều mang ba tầng ý nghĩa: Triệt hạ một mắt xích kỹ thuật không thể thay thế, gieo rắc hoang mang trong cộng đồng khoa học, và chỉ ra lỗi của hệ thống an ninh nước chủ nhà.

Kịch bản “Xe máy và mìn nam châm”

Trong một thành phố có mật độ giao thông dày đặc như Tehran, xe máy không chỉ là phương tiện di chuyển, mà còn là công cụ hoàn hảo cho những cuộc săn đuổi.

Mossad đã sớm nhận ra rằng, các đơn vị cảnh vệ của Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) dù được trang bị tận răng, nhưng lại vô cùng chậm chạp khi phải di chuyển trong những dòng xe kẹt cứng. Hình ảnh những chiếc xe máy phân khối lớn lách qua đám đông đã trở thành biểu tượng cho sự thâm nhập của Mossad, bởi nó chính xác và nhanh chóng biến mất một cách dễ dàng như những làn khói trước khi cảnh sát kịp nhận biết điều gì vừa xảy ra.

Trong thế giới tình báo, một vụ ám sát thành công không chỉ đơn thuần là loại bỏ một cá nhân. Ảnh: Reuters

29-11-2010 là một ngày định mệnh cho chương trình hạt nhân Iran. Giáo sư Majid Shahriari, người được phương Tây coi là “bộ não” điều hành dự án thiết kế lõi lò phản ứng hạt nhân, đang trên đường tới nơi làm việc tại Đại học Shahid Beheshti. Shahriari không phải là một nhà nghiên cứu lý thuyết đơn thuần. Ông là chuyên gia hàng đầu về “vận chuyển neutron” (neutron transport), kiến thức cốt lõi để duy trì phản ứng dây chuyền trong cả lò phản ứng hạt nhân sử dụng cho cả mục đích hòa bình lẫn chế tạo vũ khí hạt nhân.

Khi chiếc xe của Shahriari đang nhích từng chút một giữa dòng người đông đúc tại Tehran, một chiếc xe máy chở hai người đột ngột áp sát. Tên ngồi sau, với một động tác thuần thục như đã được tập luyện hàng nghìn lần, gắn một thiết bị nhỏ vào cửa kính xe rồi nhanh chóng vọt đi. Chỉ vài giây sau, một vụ nổ định hướng bằng thuốc nổ C-4 cực mạnh đã xé toạc cabin xe. Shahriari tử vong ngay tại chỗ. Điều đáng nói là thiết bị nổ tập trung toàn bộ năng lượng vào mục tiêu bên trong xe, khiến những người xung quanh và các phương tiện kế bên gần như không bị ảnh hưởng.

Cùng thời điểm đó, tại một khu vực khác trên đường Atashi, một kịch bản tương tự nhắm vào Tiến sĩ Fereydoon Abbasi-Davani, một chuyên gia về laser và tách đồng vị hạt nhân. Tuy nhiên, Mossad đã gặp phải một đối thủ đáng gờm. Abbasi-Davani vốn là một cựu binh dạn dày kinh nghiệm chiến trường. Khi nghe thấy tiếng động lạ (tiếng mìn hút vào vỏ xe), thay vì hốt hoảng, ông đã lập tức đạp phanh và cùng vợ mình lao ra khỏi xe chỉ vài giây trước khi khối thuốc nổ kích hoạt.

Tiêu hao “hệ sinh thái” mục tiêu

Chiến lược của Mossad dưới thời Dagan không chỉ tập trung vào các “ngôi sao” nổi tiếng. Họ tiến hành một cuộc chiến tiêu hao nhắm vào toàn bộ “hệ sinh thái” hỗ trợ chương trình hạt nhân, nhấn mạnh phương châm: “Nếu bạn không thể phá hủy cả tòa nhà, hãy rút đi những viên gạch móng”. Bất kỳ ai đóng góp vào chương trình hạt nhân của Tehran đều có thể có tên trong danh sách đen, trong đó có:

- Các chuyên gia vật lý lượng tử và hạt cơ bản: Điển hình là Masoud Ali-Mohammadi, thiệt mạng tháng 1-2010. Ông là tiến sĩ vật lý đầu tiên của Iran, một chuyên gia về lý thuyết trường lượng tử. Mossad đã sử dụng xe máy gài bom đỗ sẵn cạnh cửa nhà ông và kích nổ từ xa ngay khi ông bước ra xe.

- Các chuyên gia điện từ và nhiên liệu, trong đó có Ardeshir Hosseinpour (bị ám sát năm 2007). Iran tuyên bố ông chết vì “ngạt khói do hỏa hoạn”, nhưng các nguồn tin từ Stratfor (một công ty phân tích tình báo và địa chính trị của Mỹ được mệnh danh là “CIA trong bóng tối”) và phương Tây nhận định ông bị đầu độc bằng phóng xạ hoặc một loại chất độc không để dấu vết. Hosseinpour là người nắm giữ chìa khóa công nghệ chuyển đổi uranium tại Isfahan, bước đệm quan trọng trước khi đưa vào máy ly tâm tại Natanz.

- Các kỹ sư hậu cần và thương mại: Nổi lên là Mostafa Ahmadi Roshan, bị ám sát vào tháng 1-2012. Ông không phải là một nhà vật lý nổi tiếng nhưng lại là “kiến trúc sư” của mạng lưới thu mua linh kiện cho Natanz. Việc loại bỏ Roshan đã cắt đứt các chuỗi cung ứng vật liệu đặc biệt như màng polyme dùng cho máy ly tâm, khiến quá trình làm giàu uranium bị đình trệ nghiêm trọng vì thiếu linh kiện thay thế.

Ngày 1-11-2012, Mostafa Ahmadi Roshan, nhà khoa học hạt nhân người Iran đã thiệt mạng trong một vụ đánh bom xe hơi. Ảnh: Reuters

Việc sát hại những chuyên gia này tạo ra một lỗ hổng trí tuệ khổng lồ. Trong khoa học hạt nhân, kinh nghiệm tích lũy qua hàng chục năm thí nghiệm không thể truyền đạt hết qua các bản báo cáo. Khi Shahriari hay Najad nằm xuống thì đó là một mất mát tương đương với hàng triệu giờ nghiên cứu và những bí quyết công nghệ mà tiền bạc không thể mua lại được ngay lập tức.

Nghệ thuật sử dụng bình phong

Theo các nguồn tin điều tra, Mossad hiếm khi đưa các đặc vụ người Israel trực tiếp thực hiện các vụ ám sát. Thay vào đó, họ tuyển mộ và huấn luyện những người Iran thuộc các nhóm đối lập, nhóm thiểu số hoặc thậm chí là những người bất mãn ngay trong hệ thống chính quyền. Những người này có lợi thế tuyệt đối về ngôn ngữ, hiểu biết địa hình và khả năng hòa lẫn vào đám đông.

Majid Jamali Fashi, một võ sư kickboxing bị Iran bắt giữ sau vụ Ali-Mohammadi, đã thú nhận trong một video được phát sóng truyền hình rằng mình đã được đưa tới một căn cứ quân sự gần Tel Aviv để tập luyện cách gắn mìn nam châm và bám đuôi mục tiêu. Dù tính xác tín của thông tin khó có thể được kiểm chứng hoàn toàn, trên thực tế Mossad đã thiết lập được những “tế bào ngủ đông” cực kỳ tinh vi bên trong Iran, sẵn sàng kích hoạt khi có lệnh.

Bên cạnh đó, Mossad còn sử dụng các công ty bình phong tại Đông Âu và châu Á để cài cắm các thiết bị phá hoại vào chuỗi cung ứng của Iran. Gia đình kỹ sư Tinner tại Thụy Sĩ là một ví dụ điển hình cho mạng lưới này. Họ đã nhận 10 triệu USD từ CIA và Mossad để tuồn những linh kiện lỗi hoặc những thiết bị đo lường bị can thiệp vào chương trình hạt nhân Iran. Khi các nhà khoa học Iran lắp đặt các thiết bị này, họ vô tình mang theo những “quả bom nổ chậm” vào các phòng thí nghiệm tối mật nhất của mình. Hậu quả là sự hoang mang lan rộng với câu hỏi đặt ra là “Liệu chiếc máy bơm vừa mua từ Đức hay cái van mua từ Thụy Sĩ có phải là sản phẩm của Mossad?”.

Sau mỗi tiếng súng, mỗi vụ nổ, câu hỏi “Ai là gián điệp?” lại được đặt ra, dẫn đến những cuộc thanh trừng nội bộ căng thẳng. Hàng trăm người đã bị bắt giữ, thẩm vấn và thậm chí là bị hành quyết. Sự nghi kỵ làm suy yếu lòng tin giữa giới khoa học và các nhân viên an ninh.

Từ Bani Hashem đến Chiến dịch “Sư tử trỗi dậy”

Nghệ thuật ra tay không dấu vết của giai đoạn 2010-2012 chỉ là bước đệm cho những gì khốc liệt hơn sau này. Sự tiến hóa từ những quả mìn nam châm thô sơ đến khẩu súng máy điều khiển bằng AI thông qua vệ tinh trong vụ Fakhrizadeh năm 2020 cho thấy với Mossad thì “không có gì cũ hơn thành công của ngày hôm qua”. Gần đây nhất, tháng 6-2025, thế giới đã chứng kiến Chiến dịch “Sư tử trỗi dậy”. Trong chiến dịch chưa từng có này, Israel đã đồng loạt nhắm vào 14 nhà khoa học kế cận, những người được đào tạo để thay thế cho thế hệ của Fakhrizadeh và Shahriari.

Các máy ly tâm tại nhà máy hạt nhân Natanz. Ảnh: The Times of Israel

Trong số các nhà khoa học thiệt mạng trong chiến dịch này có: Chuyên gia vật lý Seyed Amir Hossein Feghhi; kỹ sư hóa học, chuyên gia làm giàu uranium Akbar Motalebizadeh; chuyên gia vật lý, đào tạo nhân sự hạt nhân Mohammad Mehdi Tehranchi; chuyên gia kỹ thuật hạt nhân Ahmadreza Zolfaghari Daryani; chuyên gia về cơ chế kích nổ Abdolhamid Minouchehr.

Cuộc tấn công năm 2025 đã cho thấy Mossad không chỉ nhắm vào hiện tại mà còn “triệt hạ tương lai” của chương trình hạt nhân Iran. Di sản của Meir Dagan về việc “trì hoãn bằng mọi giá” đã được thực thi một cách triệt để. Tiếng súng trên đường Bani Hashem hay những vụ nổ tại Tehran không chỉ là những sự kiện tình báo riêng lẻ. Chúng là một phần của một chiến lược dài hơi.

………

Tài liệu tham khảo:

- Iran scientist’s killing blamed on US, Israel (The Gulf Times)

- Mossad Behind Tehran Assassinations, Says Source (Der Spiegel)

- How Mossad Justified Its Murder of an Innocent Iranian Electrical Engineer (Truthout)

- Twelve Days of Inferno: The Cost of Opening Pandora’s Box (Aljazeer Center for Studies)

- Operation Rising Lion: Insights from Israel’s 12-Day War Against Iran (JINSA)

- The War that Israel Never Loses: Its Secret Services Once Again Carry out Assassinations in Iran (El País)

- Dagan is the Superman of the Jewish state (The Jerusalem Post)

- A fighter to the End: Meir Dagan’s Daring Life (Ynet Global)

- Swiss Family Used to Thwart N-supplies, Says NYT (DAWN)

- Swiss Engineers, a Nuclear Black Market and the CIA (The New York Times)