Đạo luật AI của châu Âu trước thử thách sinh tử

Theo hãng tin AFP, EU khẳng định rằng, Đạo luật AI (AI Act) của họ đủ mạnh mẽ vì nó buộc các công ty phải đánh giá và giảm thiểu rủi ro, nếu không sẽ bị phạt nặng hoặc thậm chí bị cấm hoạt động. Các nhà lập pháp, quan chức và chuyên gia EU thậm chí còn tỏ ra hoài nghi hơn. Họ chỉ ra những lỗ hổng trong bộ quy tắc và đặt câu hỏi liệu chính quyền châu Âu có đủ quyết tâm và bản lĩnh để bước vào cuộc chiến với các phòng thí nghiệm AI hay không.

Mặc dù vậy, Người phát ngôn của EU Thomas Regnier khẳng định, đạo luật AI toàn diện mà EU thông qua năm 2024 "hoàn toàn đáp ứng đúng mục đích". “Bạn có thể cảm thấy an toàn ngay tại nhà mình ở châu Âu vì chúng tôi đã thiết lập tất cả biện pháp bảo vệ này”, ông Regnier nói.

Robot hình người tham gia một sự kiện kêu gọi điều chỉnh sự phát triển của AI tại Warsaw, Ba Lan. Ảnh: AFP

Cho đến nay, EU đã gửi hơn 30 yêu cầu cung cấp thông tin-bước sơ bộ có thể dẫn đến các cuộc điều tra-tới các công ty về những vấn đề khác nhau, từ bản quyền đến an ninh mạng và an toàn AI. Brussels cho rằng các quy tắc của họ đang phát huy hiệu quả vì chúng buộc các nhà cung cấp AI phải cung cấp thông tin cho các cơ quan quản lý. Tuy nhiên, vẫn còn những hoài nghi về việc liệu châu Âu có thể tiếp cận được các mô hình AI mới nhất hay không.

Cũng theo AFP, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã đề xuất thảo luận với các phòng thí nghiệm AI tiên tiến hàng đầu để "điều tiết" nhịp độ phát triển của công nghệ AI, với lập luận rằng Đạo luật AI giúp châu Âu ở vị thế "có thể định hình các nỗ lực toàn cầu" trong hoạt động quản lý. Thế nhưng, đó là một nhiệm vụ khó khăn nếu không có sự đồng thuận từ Mỹ, khi mà Tổng thống Donald Trump gần đây phản đối gay gắt việc áp đặt quy định lên ngành công nghiệp này.

Thêm vào đó, không phải ai cũng tin rằng Đạo luật AI của EU có đủ khả năng thực thi. 4 nhà lập pháp EU đã cảnh báo về "những lỗ hổng pháp lý" sau khi EU gác lại các kế hoạch ban hành quy tắc trách nhiệm pháp lý về AI. Những quy tắc như vậy vốn dĩ sẽ giúp việc truy cứu trách nhiệm của các nhà cung cấp trở nên dễ dàng hơn đối với những thiệt hại do công cụ AI của họ gây ra.

Nhà nghiên cứu Harshvardhan Pandit thuộc Phòng thí nghiệm Trách nhiệm giải trình AI tại Đại học Trinity Dublin cũng bày tỏ sự đồng tình với mối lo ngại của giới lập pháp về trách nhiệm pháp lý trong EU. Ông đưa ra ví dụ: Nếu một mô hình AI thực hiện cuộc tấn công mạng sau khi các nhà cung cấp AI đã bán công cụ đó của họ thì sẽ chẳng thể nào biết ai là người chịu trách nhiệm cuối cùng.

Nghị sĩ Brando Benifei, người dẫn đầu cuộc đàm phán về Đạo luật AI của châu Âu thì nhận định, đạo luật này đã dự đoán chính xác mối đe dọa từ việc các tác nhân AI hoạt động ngoài tầm kiểm soát, nhưng ông cũng bày tỏ lo ngại về công tác thực thi, bao gồm cả việc số lượng nhân sự tại Văn phòng AI của EU không đủ để đối phó với các rủi ro. Văn phòng này hiện chỉ có khoảng 125 nhân viên.

Bên cạnh đó là câu hỏi liệu EU có thực sự sẵn sàng đối đầu với các nhà cung cấp AI, phần lớn có trụ sở tại Mỹ, hay không. Brussels đã từng khiến Washington tức giận với các cuộc điều tra theo nhiều luật khác nhau, mà đỉnh điểm là các án phạt trị giá hàng tỷ USD. Ông Benifei thừa nhận, EU có thể sẽ phải cân nhắc kỹ trước khi áp dụng toàn bộ quyền hạn của mình đối với các công ty Mỹ, xét đến sự phụ thuộc của châu Âu vào công nghệ Mỹ. Ông cũng cho rằng EU cần tự xây dựng công nghệ của riêng mình để tạo dựng ảnh hưởng lớn hơn đối với lĩnh vực an toàn AI...