Cú “bẻ lái” trong chiến lược xóa sổ tiền mặt của Thụy Điển

Theo tờ The Telegraph, khi Thụy Điển phát triển hệ thống thanh toán di động riêng có tên gọi là Swish, các ngân hàng ở nước này dần dần ngừng giao dịch bằng tiền mặt và máy tính tiền cũng biến mất khỏi các cửa hàng. Với tỷ lệ tiền mặt lưu thông so với tổng sản phẩm trong nước (GDP) thấp nhất thế giới, sự tiến bộ của Thụy Điển được ca ngợi và các nhà quan sát tự hỏi làm thế nào quốc gia này lại có thể vượt xa phần còn lại của châu Âu một cách nhanh chóng đến vậy.

Một khách hàng ở Stockholm (Thụy Điển) mua đồ ăn bằng hệ thống thanh toán di động Swish. Ảnh: The Guardian

Thế nhưng, mọi chuyện đã thay đổi từ khi cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine bùng phát. Nhận thấy việc phụ thuộc vào hệ thống thanh toán điện tử khiến đất nước dễ bị tổn thương trước các sự cố mất điện hoặc phá hoại, Ngân hàng Trung ương Thụy Điển (Riksbank) đã kêu gọi mỗi người dân giữ lại 1.000 kronor Thụy Điển (khoảng 100USD) cho mỗi người trưởng thành tại nhà. Chính phủ Thụy Điển còn phát hành cuốn cẩm nang có tựa đề "Nếu khủng hoảng hoặc chiến tranh xảy ra" đến từng hộ gia đình, khuyên người dân nên sử dụng tiền mặt thường xuyên để tăng cường khả năng sẵn sàng ứng phó. “Chúng ta nên làm bất cứ điều gì cần thiết để bảo vệ Thụy Điển trên nhiều khía cạnh, cả quân sự lẫn dân sự”, Thống đốc Riksbank, ông Erik Thedeen giải thích.

Tháng 7 năm nay, Riksbank thông báo rằng các cửa hàng thiết yếu như cửa hàng tạp hóa và hiệu thuốc có nhân viên thu ngân phải chấp nhận tiền mặt. Mặc dù một số người Thụy Điển hoan nghênh việc quay trở lại sử dụng tiền mặt để giảm bớt rào cản cho người cao tuổi, song đa số cho biết họ sẽ không thay đổi thói quen sử dụng thanh toán điện tử của mình. Theo dữ liệu từ Riksbank, chỉ 5% người mua sắm cho biết họ đã thanh toán bằng tiền mặt trong lần mua hàng cuối cùng tại cửa hàng vào năm 2025, so với 10% vào năm 2023 và 40% của 15 năm trước.

Tại Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone), tiền mặt vẫn là phương thức thanh toán phổ biến nhất tại các cửa hàng. Stefan Blomwurst, nhân viên bán hàng tại một cửa hàng thực phẩm chế biến sẵn ở Tây Ban Nha chia sẻ: "Chúng tôi không sử dụng tiền mặt, nhưng giờ luật lại quy định chúng tôi phải làm vậy, thật phiền phức... Cầm tiền mặt rất rắc rối và cũng không an toàn. Tôi cảm thấy điều đó thật ngớ ngẩn và lỗi thời. Có lẽ vài tuần nữa chúng tôi sẽ phải lắp đặt máy tính tiền, nhưng chắc chẳng ai dùng đến nó đâu".

Tờ The Telegraph nhận định, ở một quốc gia được số hóa mạnh mẽ đến mức ngay cả tiền phạt đỗ xe cũng được thanh toán qua ứng dụng và các biển báo “không nhận tiền mặt” được dán đầy ở các cửa hàng, Thống đốc Riksbank Thedeen sẽ còn phải nỗ lực rất nhiều mới có thể thuyết phục được người dân Thụy Điển rằng tiền mặt thực sự vẫn là "vua".

Anna Chotigasatien, nữ bác sĩ 41 tuổi tại Thụy Điển dự đoán các doanh nghiệp sẽ cảm thấy khó chịu với sự thay đổi này, nhưng bà cho rằng, với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) cùng những bất ổn xoay quanh thời đại kỹ thuật số, việc từ bỏ hoàn toàn tiền mặt có thể dẫn đến những hệ lụy tiêu cực.

Trong cuộc tổng tuyển cử vào tháng trước, Đảng Dân chủ Thụy Điển đã kêu gọi thêm nhiều thương nhân và ngân hàng chấp nhận tiền mặt làm phương thức thanh toán, đồng thời lên tiếng phản đối “một xã hội không tiền mặt”.

Cũng theo Riksbank, gần một nửa số người được hỏi trong một cuộc khảo sát hồi tháng 9-2025 coi việc sử dụng tiền mặt ngày càng giảm ở Thụy Điển là một diễn biến "hơi tiêu cực" hoặc "rất tiêu cực". Những người sống ngoài các thành phố lớn và trên 65 tuổi có xu hướng nhìn nhận tiêu cực hơn về sự sụt giảm này. "Tiền mặt vẫn là "vua". Khi một thứ gì đó dựa vào điện tử, sớm hay muộn nó cũng sẽ hỏng hóc thôi", một người đàn ông lớn tuổi tại Thụy Điển nêu quan điểm cá nhân.