Tờ DW ngày 21-10 cho biết chiến lược mới thể hiện quyết tâm mở rộng vai trò của EU trong việc định hình tương lai của Bắc Cực. Hiện có tới hơn 500.000 công dân EU sinh sống tại khu vực Bắc Cực. Đan Mạch, Phần Lan và Thụy Điển là những quốc gia thành viên EU có lãnh thổ nằm ở Bắc Cực. Ngoài ra, EU cũng có mối quan hệ gần gũi với Na Uy, Iceland, Canada và Mỹ.

Trên thực tế, 7 quốc gia nói trên, cùng với Nga, đều là các thành viên của Hội đồng Bắc Cực-vốn được thành lập vào năm 1996 và hiện là cơ chế liên chính phủ duy nhất còn hoạt động trong khuôn khổ hợp tác Bắc Cực. Vì vậy, trong chiến lược mới, EU tuyên bố khối chính là một phần của Bắc Cực.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhấn mạnh vai trò chiến lược của Bắc Cực đối với tương lai châu Âu. Ảnh minh họa: EPA 

EU đánh giá Bắc Cực đang biến đổi nhanh chóng. Khu vực này đang ấm lên với tốc độ gần gấp 4 lần mức trung bình toàn cầu, gây tác động đến các hệ sinh thái, làm thay đổi sinh kế và đời sống của các cộng đồng dân cư. Sự xuất hiện của các tuyến hàng hải mới và việc phát hiện các nguồn tài nguyên đang làm thay đổi cục diện an ninh và kinh tế tại Bắc Cực, làm gia tăng căng thẳng địa chính trị, cạnh tranh chiến lược và hoạt động quân sự.

Sau quá trình tham vấn rộng rãi với các bên liên quan, EU xây dựng chiến lược mới, trong đó đề xuất những biện pháp cụ thể nhằm xây dựng khu vực Bắc Cực ổn định và có khả năng ứng phó hiệu quả với những thách thức trong tương lai, trên cơ sở hợp tác chặt chẽ với các đối tác và các cộng đồng dân cư địa phương. Chiến lược mới xác định 4 ưu tiên.

Một là tăng cường an ninh và khả năng chống chịu tại Bắc Cực. EU sẽ phối hợp với các nước thành viên và đối tác tại Bắc Cực, đồng thời phối hợp với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) nhằm nâng cao năng lực chuẩn bị ứng phó, bảo vệ hạ tầng cơ sở trọng yếu và khả năng hoạt động trong điều kiện khắc nghiệt tại khu vực, trong đó có việc mở rộng năng lực đóng và vận hành tàu phá băng của châu Âu. EU cũng sẽ thành lập một trung tâm an ninh hàng hải để hỗ trợ các nước thành viên và đối tác chia sẻ thông tin, nâng cao năng lực giám sát hoạt động hàng hải.

Hai là ứng phó với biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng. Bắc Cực đang trải qua biến đổi khí hậu ở quy mô chưa từng có. Với vai trò điều tiết khí hậu toàn cầu, những thay đổi tại đây gây ra các hệ quả vượt xa phạm vi Bắc Cực, trong đó có mực nước biển dâng và các hình thái thời tiết thay đổi. Những tác động này đang được cảm nhận rõ rệt trên khắp châu Âu. EU sẽ tăng cường nghiên cứu, quan trắc và giám sát khí hậu nhằm hiểu rõ hơn những biến đổi này, qua đó hỗ trợ triển khai các biện pháp ứng phó hiệu quả.

Ba là xây dựng khu vực Bắc Cực thịnh vượng và bảo đảm an ninh kinh tế. Nhiều cơ hội hợp tác kinh tế đang được mở ra tại Bắc Cực trong các lĩnh vực năng lượng tái tạo, nguyên liệu thô thiết yếu, vận tải lưỡng dụng, kết nối số và kinh tế biển bền vững. EU sẽ hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững nhằm tạo việc làm, cải thiện hạ tầng cơ sở và tăng cường kết nối, qua đó mang lại lợi ích cho các cộng đồng dân cư tại Bắc Cực và doanh nghiệp châu Âu. EU sẽ thúc đẩy kết nối hạ tầng cơ sở của châu Âu như: Cảng biển, mạng lưới đường sắt, hạ tầng vệ tinh và hạ tầng số với các mạng lưới thương mại và vận tải đang hình thành tại Bắc Cực. Điều này sẽ giúp tăng cường kết nối với các thị trường trong và ngoài châu Âu, đồng thời củng cố các chuỗi cung ứng mới.

Bốn là tạo cơ hội phát triển cho các cộng đồng cư dân tại Bắc Cực. Những người đang sinh sống và làm việc tại Bắc Cực phải được tham gia định hình tương lai của khu vực. Chiến lược đặt các cộng đồng cư dân địa phương vào vị trí trung tâm trong cách tiếp cận của EU, chú trọng các lĩnh vực giáo dục, việc làm, phát triển kỹ năng và hòa nhập xã hội.

“Bắc Cực gần gũi, gắn kết và có ý nghĩa then chốt đối với tương lai của châu Âu. Với chiến lược mới, EU đầu tư vào việc tăng cường an ninh, hạ tầng cơ sở có sức chống chịu và các cơ hội kinh tế. Tất cả vì lợi ích của người dân sinh sống tại Bắc Cực và vì không gian chung”, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen khẳng định.

Bắc Cực được cho là chứa khoảng 13% trữ lượng dầu mỏ, 30% khí đốt tự nhiên và 20% khí đốt hóa lỏng chưa được khai thác của thế giới cùng các mỏ quặng sắt, kẽm, niken, vàng và nhiều loại khoáng sản khác với trữ lượng thuộc loại lớn nhất thế giới. Thêm vào đó, các hoạt động hàng hải qua Bắc Cực đang trở nên quan trọng chưa từng có do băng tan. Tờ The Wall Street Journal cho biết tuyến Biển Bắc giúp thời gian tàu đi từ châu Âu sang châu Á ngắn hơn khoảng hai tuần so với đi qua kênh đào Suez. Nếu như hồi năm 2014, có 631 tàu đi lại trên tuyến Biển Bắc thì tới năm 2024, lưu lượng giao thông ở tuyến hàng hải này đã tăng lên 1.300 tàu. Theo Trung tâm mạng lưới chính sách châu Âu (Đức), lần đầu tiên có hơn 40 triệu tấn hàng dự kiến sẽ được vận chuyển qua tuyến Biển Bắc trong năm 2026.