Đầu tư xây dựng cơ bản-một lĩnh vực hay xảy ra thất thoát lớn cần được sự quan tâm của Kiểm toán Nhà nước. Ảnh: CTV

Hôm qua (24-1), Kiểm toán Nhà nước (KTNN) đã công bố sơ bộ kết quả kiểm toán trong năm 2007 đối với niên độ Ngân sách Nhà nước 2006. Mặc dù, mới chỉ hoàn thành được một nửa khối lượng công việc, nhưng KTNN đã phát hiện, kiến nghị xử lý về tài chính hơn 9.100 tỷ đồng. Như vậy là càng mở rộng đối tượng kiểm toán, càng phát hiện ra nhiều sai phạm trong việc thu, chi Ngân sách Nhà nước.

Sai phạm, thiếu sót được phát hiện ngày càng nhiều

Kế hoạch kiểm toán Báo cáo quyết toán Ngân sách Nhà nước năm 2006 là sẽ phải tiến hành 114 cuộc kiểm toán. Tính đến 31-12-2007, KTNN đã phát hành được 56 báo cáo kiểm toán, tức là chưa được một nửa số báo cáo cần phải phát hành. Nhưng chỉ với số này, KTNN đã phát hiện, kiến nghị xử lý về tài chính với tổng số tiền là 9100,6 tỷ đồng. Cụ thể như sau, tăng thu Ngân sách Nhà nước (NSNN) là 1492,2 tỷ đồng; giảm chi NSNN là 741,1 tỷ đồng; đưa vào quản lý qua NSNN (ghi thu, ghi chi) là 543,3 tỷ đồng; kiến nghị xử lý các khoản cho vay, tạm ứng không đúng quy định là 2.863,5 tỷ đồng; sai phạm khác là 3.246,2 tỷ đồng; bổ sung kinh phí hoạt động là 5,9 tỷ đồng; nợ đọng ngân sách kiểm toán xác định tăng 208,4 tỷ đồng.

Trong các con số trên, theo các chuyên gia thì 1.492,2 tỷ đồng trong kiến nghị tăng thu cho Ngân sách Nhà nước là quan trọng nhất. Bởi đó chủ yếu là các khoản thuế bị thu “sót”, sẽ được truy thu để đưa ngay vào ngân khố quốc gia. Thực tế là trong năm qua, 98% con số tăng thu mà KTNN đề nghị đã được thực hiện để đưa vào ngân sách. Đây là tỷ lệ truy thu rất cao. Điều này chứng tỏ, KTNN đã phát huy tác dụng thực sự và những số liệu mà họ đưa ra đã được các doanh nghiệp, cơ quan “tâm phục, khẩu phục”, phải rút hầu bao để trả lại cho ngân sách. Nếu tỷ lệ này tiếp tục được tái lặp thì năm nay Ngân sách sẽ có thêm hơn 1.400 tỷ đồng nữa.

Nhưng một vấn đề đang được đặt ra là các báo cáo kiểm toán được đưa ra khá lâu sau khi năm tài chính kết thúc. (Năm 2007 mới có kết quả kiểm toán Báo cáo quyết toán Ngân sách Nhà nước năm 2005. Dự kiến, tháng 4-2008, kết quả kiểm toán Báo cáo quyết toán Ngân sách Nhà nước năm 2006 mới được hoàn thành). Sự chậm trễ này khiến vào những thời điểm quan trọng, các đại biểu Quốc hội và toàn xã hội sẽ thiếu một công cụ cần thiết để theo dõi thu chi, quản lý Ngân sách Nhà nước.

Nguyên nhân của sự chậm trễ này một phần là do quy định cho phép thời gian phát hành báo cáo kiểm toán của KTNN là sau 18 tháng kể từ khi năm tài chính kết thúc. Ngoài ra, hiện tốc độ thực hiện công việc của các đoàn kiểm toán vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu. Theo quy định, 45 ngày sau khi kết thúc kiểm toán ở đơn vị thì các đoàn kiểm toán phải đưa ra kết quả. Nhưng trong năm 2007 thời gian này là 70 ngày (đã giảm 7 ngày so với năm 2006). Sự chậm trễ này sẽ ảnh hưởng tới báo cáo chung của Kiểm toán Nhà nước. Năm 2008, KTNN mới chỉ đề ra chỉ tiêu giảm thời gian này xuống còn 60 ngày.

Kiểm toán là “bác sĩ” của các đơn vị sử dụng ngân sách Nhà nước?

Năm 2007, KTNN đã gửi một hồ sơ sai phạm tài chính cho cơ quan điều tra, một hồ sơ cho Ủy ban Kiểm tra Trung ương, 3 hồ sơ cho cơ quan điều tra thuế. Cuộc kiểm toán Đề án 112 trong năm được dư luận xã hội đặc biệt quan tâm.

Tuy nhiên, Kiểm toán Nhà nước không nên được coi như một cơ quan điều tra để buộc tội. Ở một góc độ nào đó, kiểm toán phải được coi như một bác sĩ bắt bệnh, từ đó giúp kê đơn thuốc để cái xấu, cái “bệnh tật” bị đẩy lùi. Ông Vương Đình Huệ, Tổng kiểm toán Nhà nước cho rằng, các kiểm toán viên không nên chỉ nhăm nhăm phát hiện những sai phạm của các đơn vị để “tố cáo” mà còn phải phát hiện ra cái tốt để cổ vũ, động viên. Nhưng khi cần thiết thì không được “ngại va chạm” mà phải làm đúng bổn phận, chức trách của mình.

Có một thực tế là trong số hơn 9.100 tỷ đồng được KTNN phát hiện thì có một phần không nhỏ thuộc loại “tình ngay lý gian”. Nghĩa là thu chi trên thực tế là cần thiết, nhưng khi đối chiếu với qui định thì sai, vì qui định đã lỗi thời mà chưa được sửa đổi, bổ sung. Con số 9.100 tỷ đồng này không nên vội hiểu ngay là khoản thất thoát. Đó là những khoản sai phạm so với quy định hiện hành, mà các quy định hiện hành cũng là “đối tượng” của kiểm toán. Từ đó, Kiểm toán Nhà nước sẽ có kiến nghị sửa đổi những nghị định, quyết định, thông tư… sao cho hợp với thời cuộc.Điều này cũng tạo sự khác biệt giữa Kiểm toán Nhà nước và các tổ chức kiểm toán độc lập. Bởi các tổ chức kiểm toán độc lập chỉ thực hiện kiểm toán về tài chính theo đơn đặt hàng.

Theo ông Vương Đình Huệ, thời gian tới, việc kiểm toán sẽ đi vào những bức xúc của xã hội như chỉ số tăng giá tiêu dùng, nhập siêu, xã hội hóa bệnh viện công… Một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2008 của KTNN là tiếp tục nâng cao trình độ nghiệp vụ và làm trong sạch bộ máy. Trong năm 2007, chưa có kiểm toán viên nào bị phát hiện tiêu cực. Nhưng nói như ông Vương Đình Huệ thì: “Không ai dám khẳng định là không có”. Bởi kiểm toán viên làm việc trong môi trường “nhạy cảm”. Vì vậy, việc nâng cao đạo đức kiểm toán viên sẽ được thực hiện quyết liệt trong thời gian tới.

HỒ QUANG PHƯƠNG