Không để kinh doanh xăng, dầu lãi bất hợp lý

Từ nay Nhà nước không bù lỗ cho hoạt động kinh doanh xăng, dầu. Ảnh: Phú Quý

Trong thời gian gần đây, dư luận xôn xao việc giá xăng, dầu thế giới giảm mạnh nhưng giá xăng, dầu trong nước lại giảm “nhỏ giọt”. Vì sao có tình trạng này? Cơ chế điều hành giá xăng, dầu trong thời gian tới ra sao? Làm thế nào để tránh được tình trạng các doanh nghiệp không chịu giảm giá bán? Đó là nội dung chính của cuộc trao đổi giữa phóng viên Báo Quân đội nhân dân với đồng chí Trần Xuân Hà, Thứ trưởng Bộ Tài chính.

- Xin đồng chí cho biết cơ chế điều hành giá xăng, dầu từ đầu năm đến nay?

- Trong năm 2008, giá xăng, dầu thế giới có sự biến động mạnh. Giá dầu thô khoảng 95 USD/thùng tại thời điểm tháng 2-2008. Trước tình hình đó, để bảo đảm kinh doanh mặt hàng xăng, dầu, ngày 25-2, Nhà nước đã điều chỉnh tăng giá các mặt hàng xăng, dầu và dự kiến sẽ thực hiện cơ chế thị trường đối với mặt hàng xăng, dầu. Tuy nhiên, để ổn định kinh tế vĩ mô và kiềm chế lạm phát, Nhà nước đã giữ ổn định giá trong 5 tháng (từ tháng 2 đến tháng 7). Trong thời gian này, giá dầu thô thế giới tiếp tục tăng mạnh. Tại thời điểm tháng 7, giá dầu thô bình quân ở mức 133,47 USD/thùng. Nếu duy trì mức giá bán lẻ xăng, dầu như mức giá tháng 2 thì Nhà nước phải bù lỗ mặt hàng dầu rất lớn. Để bảo đảm hài hòa lợi ích và chia sẻ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng, trong tháng 7, Nhà nước đã điều chỉnh tăng giá xăng, dầu. Mức điều chỉnh tháng 7 khá lớn do giá thế giới tăng cao và do Nhà nước đã giữ giá bán ở mức thấp trong thời gian dài.

Với mức điều chỉnh giá tháng 7-2008, xét về tổng thể, Nhà nước vẫn còn bù lỗ mặt hàng dầu (đi-ê-den, ma-dút, dầu hỏa) khoảng 70%. Đồng thời Nhà nước cũng đã hỗ trợ người tiêu dùng bằng cách không thu thuế nhập khẩu đối với mặt hàng xăng, dầu.

Từ tháng 8 đến tháng 9, giá xăng, dầu thế giới có phần giảm thấp, vì vậy Nhà nước đã điều chỉnh giảm giá các sản phẩm xăng, dầu, đồng thời cho phép thực hiện cơ chế giá thị trường có sự quản lý của Nhà nước đối với mặt hàng ma-dút và dầu hỏa từ ngày 21-7. Đến ngày 16-9, Nhà nước tiếp tục giảm giá xăng, dầu và công bố thực hiện cơ chế giá thị trường đối với mặt hàng đi-ê-den.

Từ sau ngày 16-9, việc kinh doanh xăng, dầu thực hiện theo cơ chế bảo đảm kinh doanh theo Nghị định số 55/2007/NĐ-CP của Chính phủ về kinh doanh xăng, dầu và quản lý giá theo Nghị định số 75/2008/NĐ-CP của Chính phủ. Theo đó, các doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu đầu mối xem xét đăng ký giá bán xăng, dầu với Liên Bộ Tài chính-Công thương.

- Thưa đồng chí, cơ chế điều hành giá mới này có gì đặc biệt?

- Đây là một bước tiến quan trọng trong việc điều hành giá xăng, d?u theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước. Qua hơn một tháng thực hiện, các doanh nghiệp đã đăng ký giảm giá 3 lần và Liên Bộ Tài chính-Công thương đã phối hợp với các doanh nghiệp đầu mối thực hiện cơ chế chặt chẽ. Bài học rút ra qua việc điều hành giá xăng, dầu là kiên trì thực hiện cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước. Điều này tạo điều kiện cho các doanh nghiệp trong việc hạch toán đầy đủ và Nhà nước không bao cấp như trước đây, thúc đẩy người sử dụng ý thức tiết kiệm và góp phần chống buôn lậu.

- Nhưng cả ba lần giảm giá nói trên đều rất ít, trong khi đó giá xăng, dầu trên thế giới giảm nhiều.

- Nhìn nhận giá xăng, dầu phải tính trong cả quá trình. Vào thời điểm đầu năm, các doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu lỗ rất lớn bởi mặt bằng giá lúc đó chưa đủ để doanh nghiệp kinh doanh hòa vốn. Trong khi đó, Nhà nước chỉ bù lỗ đối với mặt hàng dầu, không bù lỗ mặt hàng xăng, vì vậy các doanh nghiệp phải tự bù đắp số lỗ này bằng cách trích một mức lãi nhất định để bù lại phần lỗ cũ. Hơn nữa, xăng, dầu là mặt hàng quan trọng của nền kinh tế quốc dân, vì vậy việc dự trữ mặt hàng này là hết sức cần thiết. Theo quy định hiện nay, các doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu đầu mối phải dự trữ hàng tồn kho tối thiểu là 30 ngày. Việc dự trữ hàng tồn kho làm cho chi phí kinh doanh tăng thêm; mặt khác trong trường hợp giá xăng, dầu thế giới biến động giảm thì giá vốn hàng tồn kho vẫn ở mức cao. Vì thế việc xác định giá bán lẻ mặt hàng xăng, dầu cũng phụ thuộc nhiều vào số lượng và giá vốn hàng tồn kho.

- Khoảng thời gian bao lâu thì các doanh nghiệp sẽ hoàn thành việc bù lỗ?

- Đối với số lỗ xăng từ ngày 21-7-2008 trở về trước, Nhà nước tạm ứng cho các doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu đầu mối. Đây là hình thức hỗ trợ của Nhà nước trong bối cảnh lãi suất cho vay cao. Tuy nhiên, các doanh nghiệp phải có trách nhiệm hoàn trả cho Nhà nước. Chính phủ đã cho phép các doanh nghiệp được trích 1.000 đồng/lít xăng từ lợi nhuận trước thuế trên tổng số lượng mặt hàng xăng tiêu thụ từ tháng 10-2008 để tạo nguồn hoàn trả khoản tạm ứng cho ngân sách Nhà nước. Thời gian trích theo cơ chế trên có doanh nghiệp thực hiện trong 8 tháng là đủ nguồn bù đắp, nhưng cũng có doanh nghiệp thời gian trích dài hơn (khoảng 30 tháng). Nhà nước quy định thời gian trích trung bình; sau thời gian này, nếu doanh nghiệp không trích đủ sẽ dùng nguồn vốn hợp pháp để hoàn trả nguồn vốn tạm ứng của Ngân sách Nhà nước.

- Như vậy từ nay trở đi, Nhà nước sẽ không bù lỗ cho hoạt động kinh doanh xăng, dầu?

- Đúng vậy. Từ năm 2007 đến nay, Nhà nước đã thực hiện cơ chế bảo đảm kinh doanh đối với mặt hàng xăng. Đối với sản phẩm dầu, kể từ ngày 16-9-2008 (đối với dầu đi-ê-den) và từ 21-7-2008 (đối với dầu hỏa và ma-dút) trở về sau, Nhà nước sẽ không bù lỗ cho các mặt hàng này. Việc kinh doanh các mặt hàng này sẽ căn cứ vào giá thị trường thế giới, chính sách thuế và việc kinh doanh của các doanh nghiệp.

Trong thời gian tới, sẽ tiếp tục cơ chế điều hành giá mặt hàng xăng, dầu theo nguyên tắc: Nhà nước sẽ không bù lỗ hoạt động kinh doanh xăng, dầu, có thu được thuế. Các doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu tính toán bù đắp phần lỗ kinh doanh xăng trước đây, tính toán chi phí, xác định giá bán hợp lý đăng ký với cơ quan Nhà nước. Liên Bộ Tài chính-Công thương phối hợp giám sát việc đăng ký giá của doanh nghiệp.

- Chờ doanh nghiệp bù lỗ xong, Nhà nước sẽ tăng thuế hay yêu cầu doanh nghiệp giảm giá bán?

- Cần giải quyết hài hòa mối quan hệ Nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Nhà nước phải thu được thuế, doanh nghiệp phải có lãi, người dân phải được hưởng lợi theo giá hợp lý. Khung thuế nhập khẩu xăng, dầu tối thiểu là 0%, tối đa là 40%. Trong quá trình điều hành chính sách thuế, để giữ ổn định giá xăng, dầu trong bối cảnh giá thế giới tăng cao, có thời điểm Nhà nước đã giảm thuế xuống 0 % đối với tất cả mặt hàng xăng, dầu.

Khi giá xăng, dầu thế giới giảm thấp, một mặt Nhà nước điều chỉnh giảm giá xăng, dầu và nâng thuế nhập khẩu xăng từ 0% lên 5%, dầu hỏa từ 0% lên 5 %, sau đó là 10%. Riêng đối với mặt hàng đi-ê-den và ma-dút, thuế nhập khẩu hiện nay vẫn là 0%.

Theo tính toán, hiện nay phải áp dụng mức thuế nhập khẩu cao hơn, nhưng với mục tiêu kiềm chế lạm phát, bảo đảm ưu tiên lợi ích người tiêu dùng, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp sử dụng xăng, dầu giảm chi phí trong điều kiện sản xuất kinh doanh còn gặp khó khăn nên Nhà nước tạm thời chưa điều chỉnh tăng thuế nhập khẩu để các doanh nghiệp có thể tiếp tục giảm giá bán xăng, dầu.

- Nếu các doanh nghiệp không giảm giá thì sẽ xử lý ra sao, thưa đồng chí?

- Khi doanh nghiệp được trao quyền tự điều chỉnh giá xăng, dầu, Nhà nước sẽ thực hiện cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm toán chặt chẽ từ hình thành chi phí, hạch toán, tỷ lệ lãi hợp lý... để xác định hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp đó. Liên Bộ Tài chính-Công thương sẽ phối hợp giám sát việc đăng ký giá của các doanh nghiệp. Trách nhiệm của các cơ quan quản lý Nhà nước là không để xảy ra tình trạng các doanh nghiệp kinh doanh xăng, dầu có lãi bất hợp lý.

- Đồng chí có nhận xét gì về việc tuyên truyền giá xăng, dầu trên các phương tiện thông tin đại chúng trong thời gian qua?

- Trong thời gian qua, các cơ quan thông tấn báo chí (trong đó có Báo Quân đội nhân dân) đã phối hợp với các cơ quan quản lý Nhà nước tuyên truyền về chính sách điều hành giá của Nhà nước, trong đó có giá xăng, dầu. Các thông tin trên đã góp phần quan trọng trong việc tuyên truyền chính sách của Đảng và Nhà nước về điều hành giá cả. Tuy nhiên, chúng tôi cũng mong rằng các cơ quan thông tấn báo chí cần đưa tin một cách xác thực hơn, để cho độc giả hiểu rõ và yên tâm vào cơ chế quản lý, điều hành của Nhà nước, qua đó báo chí cũng góp ý kiến với cơ quan quản lý Nhà nước với tinh thần xây dựng để tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách.

Đỗ Phú Thọ (thực hiện)