Thỏa thuận khung mà Israel, Lebanon và Mỹ đặt bút ký ở Washington hồi cuối tháng trước có thể xem là bước đi đầu tiên hướng tới mối quan hệ hòa bình giữa Israel và Lebanon, trong đó vạch ra lộ trình giải giáp phong trào vũ trang Hezbollah ở Lebanon, đảm bảo Israel rút toàn bộ quân khỏi Lebanon và khôi phục hoàn toàn chủ quyền của Lebanon.

Nếu được triển khai, đây có thể trở thành thỏa thuận quan trọng nhất giữa hai quốc gia Trung Đông trong gần 8 thập kỷ qua. Nhưng mọi thứ vẫn đang xoay quanh một chữ “nếu” đầy thách thức, bởi các điều khoản trong thỏa thuận này vẫn rất xa vời so với thực tế, trước hết là do sự phản đối từ phong trào Hezbollah tại Lebanon.

Các chuyên gia nghiên cứu về xung đột vũ trang, các lệnh ngừng bắn và tiến trình hòa bình tại Trung Đông của tờ The Conversation đã liệt kê rằng, trong quá khứ, Israel và Lebanon từng không ít lần đạt được lệnh ngừng bắn, cụ thể là vào các năm 1993, 1996, 2006, 2024 và tháng 4-2026. Thế nhưng, mỗi lệnh ngừng bắn cuối cùng chỉ tạo ra khoảng lặng tạm thời trước khi xung đột tái diễn, hoặc chỉ làm giảm bớt phần nào tình trạng bạo lực. Xuyên suốt quá trình đó, dường như tồn tại một sự ngầm hiểu giữa Israel và phong trào Hezbollah rằng xung đột rốt cuộc sẽ bùng phát trở lại.

Các binh sĩ và xe tăng Israel ở khu vực miền bắc Israel, gần biên giới với Lebanon, ngày 1-7-2026. Ảnh: AP 

Bối cảnh hiện nay mang nhiều nét khác biệt, bởi cán cân quyền lực tại Lebanon đã thay đổi theo hướng khiến việc giải giáp Hezbollah, cũng như đạt được một thỏa thuận lịch sử giữa Lebanon và Israel, trở nên khả thi hơn so với bất kỳ thời điểm nào trong suốt gần 80 năm qua. Thêm vào đó, các chiến dịch quân sự gần đây của Israel đã làm suy yếu đáng kể năng lực của Hezbollah, trong khi dư luận Lebanon ngày càng quay lưng lại với phong trào này, quy trách nhiệm cho họ vì đã nhiều lần lôi kéo đất nước vào những cuộc chiến tranh vô bổ.

Thỏa thuận hòa bình lâu dài giữa Israel và Lebanon vì thế đã trở thành một khả năng hiện hữu!

Mặc dù vậy, bức tranh toàn cảnh về những thập kỷ xung đột và đàm phán ngừng bắn cho thấy cả Israel lẫn Hezbollah dường như vẫn kiên định với con đường đối đầu, và viễn cảnh thỏa thuận ngừng bắn nhường chỗ cho một cuộc chiến tranh toàn diện vẫn ở mức cao, trừ khi có các nỗ lực ngoại giao trực tiếp, chuyên nghiệp và bền bỉ. Đó là một chặng đường gian nan mà người ta cho rằng đòi hỏi những động thái gây sức ép của Mỹ nhằm buộc đồng minh Israel phải hạn chế các hoạt động quân sự trên lãnh thổ Lebanon. Cùng với đó, giai đoạn đàm phán tiếp theo giữa Israel và Lebanon sẽ phải giải quyết được những tranh chấp lâu năm về lãnh thổ và chính trị từng cản bước tiến tới hòa bình giữa hai quốc gia láng giềng Trung Đông. Đồng thời, Lebanon có thể sẽ cần sự hậu thuẫn ngoại giao vững chắc để duy trì đà giải giáp vũ khí của lực lượng Hezbollah.

Những thời khắc trận địa im tiếng súng là điều hiếm gặp trong các cuộc xung đột vũ trang. Thường thì chúng không xuất hiện từ sự tính toán có chủ đích mà nảy sinh từ sự hội tụ ngẫu nhiên giữa kết quả quân sự trên thực địa, những thay đổi chính trị và các sáng kiến ngoại giao. Và, dù khó khăn mới đạt được thì chúng vẫn có thể chỉ là một khoảnh khắc chóng vánh.

Nhìn lại lịch sử xung đột Israel-Lebanon với đầy rẫy những cơ hội bị bỏ lỡ, những cánh cửa mở ra rồi lại sớm khép chặt, người ta tin rằng thỏa thuận khung hướng tới hòa bình mà hai bên ký ở Washington mang dáng dấp của một bước đột phá, song cũng mong manh tựa ảo ảnh.