Đối ngoại quốc phòng (ĐNQP)-một bộ phận của nền quốc phòng toàn dân, nằm trong tổng thể các hoạt động đối ngoại của Đảng, Nhà nước và nhân dân-tự hào được đóng góp vào thành quả này. Đây cũng là động lực để những người làm công tác hội nhập quốc tế (HNQT) và ĐNQP tiếp tục chủ động nghiên cứu, đánh giá, dự báo đúng tình hình, không để bị động, bất ngờ trong mọi tình huống; ứng phó kịp thời, hiệu quả với các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống; bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; góp phần giữ vững môi trường hòa bình để phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Mở ra cục diện mới cho đất nước phát triển 

Tình hình khu vực và thế giới diễn biến nhanh, phức tạp, khó dự báo trong giai đoạn 2020-2025. Các nước lớn tăng cường tập hợp lực lượng và cạnh tranh gay gắt trên nhiều lĩnh vực; xung đột vũ trang xảy ra ở nhiều nơi với nhiều hình thái mới (Nga-Ukraine, Israel-Hamas, Israel-Iran, Thái Lan-Campuchia...). Kinh tế thế giới bị ảnh hưởng tiêu cực do tác động của xung đột thương mại, biến đổi khí hậu và đại dịch Covid-19. Khoa học, công nghệ phát triển như vũ bão làm xuất hiện loại hình tác chiến, không gian chiến lược, hình thái, phương thức tiến hành chiến tranh mới, sử dụng sức mạnh quân sự tuyệt đối, chuyển trạng thái rất nhanh từ hòa bình sang chiến tranh. 

Cũng trong giai đoạn này, đất nước ta tiếp tục đạt được nhiều thành tựu to lớn trên các lĩnh vực; sau sắp xếp tổ chức bộ máy, địa giới hành chính của nhiều địa phương được điều chỉnh, mở rộng không gian phát triển. Quân đội được Đảng, Nhà nước quan tâm xây dựng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại, một số quân chủng, binh chủng, lực lượng tiến thẳng lên hiện đại. Hoạt động kỷ niệm các ngày lễ lớn, sự kiện trọng đại của Đảng, Nhà nước và Quân đội được tổ chức với tầm vóc và quy mô lớn, khơi dậy lòng yêu nước, tự hào dân tộc, phát huy sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết toàn dân trong thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. Tuy nhiên, đất nước ta vẫn phải đối mặt với những yếu tố bất lợi từ bên ngoài; các thế lực thù địch, phản động đẩy mạnh chống phá Đảng, Nhà nước, Quân đội; an ninh-trật tự trên một số địa bàn còn tiềm ẩn yếu tố gây mất ổn định; thiên tai, dịch bệnh, biến đổi khí hậu diễn biến bất thường, ảnh hưởng đến mọi mặt đời sống xã hội và nhiệm vụ quân sự, quốc phòng. 

Thượng tướng Hoàng Xuân Chiến và đoàn công tác kiểm tra Đội Công binh số 1 thực hiện nhiệm vụ nâng cấp đường tại Khu vực Abyei, tháng 10-2022. Ảnh: VĂN HIẾU 

Trong bối cảnh đó, quán triệt chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về HNQT và ĐNQP, Quân ủy Trung ương (QUTƯ), Bộ Quốc phòng đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo toàn quân thực hiện nhiệm vụ HNQT và ĐNQP với các giải pháp thiết thực, đồng bộ, toàn diện, theo phương châm “tích cực, chủ động, chắc chắn, linh hoạt, hiệu quả”, đạt được nhiều kết quả nổi bật trên cả bình diện song phương và đa phương, góp phần củng cố lòng tin, nâng cao vị thế, uy tín của đất nước, Quân đội trên trường quốc tế; góp phần bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa; giữ vững môi trường hòa bình, ổn định để xây dựng và phát triển đất nước.

Toàn quân đã quán triệt và triển khai thực hiện các nghị quyết, kết luận, chỉ thị, quy định của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, QUTƯ, Bộ Quốc phòng về HNQT và ĐNQP nghiêm túc, đồng bộ, sâu rộng; trọng tâm là Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân đội lần thứ XI, Nghị quyết Trung ương 8 (khóa XIII) về Chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới; Nghị quyết số 34-NQ/TW ngày 9-1-2023 của Bộ Chính trị về một số định hướng, chủ trương lớn triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIII của Đảng; Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24-1-2025 của Bộ Chính trị về HNQT trong tình hình mới; Nghị quyết số 2662-NQ/QUTW ngày 26-2-2024 của QUTƯ về HNQT và ĐNQP đến năm 2030 và những năm tiếp theo... Các cơ quan, đơn vị trong toàn quân đã chủ động nghiên cứu, đánh giá đúng tình hình thế giới, khu vực, kịp thời đề xuất với QUTƯ, Bộ Quốc phòng tham mưu cho Đảng, Nhà nước đối sách quan trọng trong xử lý quan hệ quốc phòng với các nước, bảo đảm thận trọng, chặt chẽ, xử lý hiệu quả các tình huống phức tạp nảy sinh, không để bị động, bất ngờ, góp phần bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Bên cạnh đó, quan hệ hợp tác quốc phòng song phương giữ vị trí trọng tâm ưu tiên hàng đầu trong công tác ĐNQP của Việt Nam, được triển khai đồng bộ, thực chất và hiệu quả, đóng góp thiết thực vào việc củng cố lòng tin chính trị, duy trì quan hệ hữu nghị với các quốc gia; đồng thời phục vụ đắc lực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

Tới nay, Việt Nam đã mở rộng và thiết lập quan hệ hợp tác quốc phòng với hơn 100 quốc gia, bao gồm đầy đủ 5 nước Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (LHQ) và tất cả quốc gia lớn trên thế giới. Đặc biệt, quan hệ quốc phòng với các nước láng giềng luôn là ưu tiên hàng đầu, được củng cố và phát triển toàn diện, đi vào chiều sâu, góp phần giữ vững ổn định chính trị, xây dựng tuyến biên giới hòa bình, ổn định, hợp tác, hữu nghị và phát triển. Các hoạt động hợp tác song phương đa dạng, bao gồm: Trao đổi đoàn các cấp; giao lưu hữu nghị quốc phòng biên giới; gặp gỡ thường niên cấp bộ trưởng; đối thoại chính sách quốc phòng cấp thứ trưởng; diễn tập cứu hộ-cứu nạn chung, giao lưu quân, binh chủng... Bên cạnh đó, hợp tác về an ninh biển, đào tạo, huấn luyện, nghiên cứu khoa học quân sự, hỗ trợ nhân đạo, tìm kiếm cứu nạn, khắc phục hậu quả chiến tranh... được đẩy mạnh và tổ chức ngày càng bài bản, có chiều sâu, phù hợp với đặc điểm từng đối tác.

Hoạt động ĐNQP đa phương của Việt Nam được triển khai tích cực, chủ động và hiệu quả, đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng và củng cố lòng tin chiến lược với các quốc gia và tổ chức quốc tế, đồng thời tranh thủ sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế đối với các vấn đề lợi ích cốt lõi của quốc gia.

Việt Nam đã tham gia có trách nhiệm tại nhiều hội nghị, diễn đàn khu vực và quốc tế lớn, như: Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN, Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN mở rộng; Đối thoại Shangri-La; Hội nghị an ninh quốc tế Moscow; Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh cũng như các hội nghị, hội thảo trong khuôn khổ quốc phòng-quân sự ASEAN và Diễn đàn khu vực ASEAN... Những hoạt động này đã góp phần củng cố mối quan hệ đoàn kết với các nước, xử lý những bất đồng, từ đó duy trì hòa bình, ổn định trong khu vực.

Từ năm 2014 đến nay, Việt Nam đã triển khai hơn 1.300 lượt cán bộ, chiến sĩ tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình tại các phái bộ của LHQ tại Nam Sudan, Cộng hòa Trung Phi, khu vực Abyei... Việt Nam cũng thể hiện trách nhiệm cao trong hỗ trợ nhân đạo và cứu trợ thảm họa, cử lực lượng tham gia cứu hộ-cứu nạn động đất tại Thổ Nhĩ Kỳ (năm 2023) và Myanmar (năm 2025), nhận được nhiều đánh giá tích cực từ LHQ và cộng đồng quốc tế.

Với vai trò chủ nhà, Bộ Quốc phòng Việt Nam đã chủ trì và phối hợp tổ chức thành công: Hội nghị quốc phòng-quân sự trong Năm Chủ tịch ASEAN 2020; Hội nghị Tư lệnh Lục quân ASEAN lần thứ 23; Giải bắn súng quân dụng lục quân các nước ASEAN lần thứ 30; Cuộc thi “Vùng tai nạn” trong khuôn khổ Hội thao Quân sự quốc tế (Army Games) 2021 và 2022... Đáng chú ý, Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam năm 2022 và 2024 được tổ chức rất thành công, thu hút sự tham gia đông đảo của các tập đoàn quốc phòng lớn, khẳng định tiềm lực, sức mạnh và uy tín mới của Việt Nam, mở ra nhiều cơ hội hợp tác phát triển công nghiệp quốc phòng.

Phục vụ đắc lực sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Với vai trò đặc thù, mang tính chiến lược, ĐNQP Việt Nam ngày càng thể hiện rõ bản lĩnh chính trị, tư duy chiến lược và khả năng thích ứng linh hoạt với môi trường quốc tế nhiều biến động; góp phần thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược về bảo vệ Tổ quốc, giữ gìn hòa bình, ổn định và phát triển đất nước. Để nâng cao hiệu quả, phát huy hơn nữa vai trò của HNQT và ĐNQP, phục vụ đắc lực sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, toàn quân cần tập trung triển khai đồng bộ một số nhiệm vụ, giải pháp trọng yếu sau:

Một là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và sự chỉ đạo trực tiếp của QUTƯ, Bộ Quốc phòng đối với công tác HNQT và ĐNQP. Đây là nguyên tắc xuyên suốt, đồng thời là giải pháp có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả và thành công của công tác HNQT, ĐNQP; bảo đảm cho mọi hoạt động ĐNQP được triển khai đúng đường lối, quan điểm của Đảng, thống nhất về mục tiêu, phương hướng, tránh phân tán, chồng chéo; giữ vững độc lập, tự chủ, lợi ích quốc gia-dân tộc trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực và thế giới biến động nhanh chóng, phức tạp. Theo đó, phải thường xuyên quán triệt và thực hiện hiệu quả các chủ trương, nhiệm vụ đối ngoại được xác định trong Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng cũng như các nghị quyết, chỉ thị khác của Đảng và QUTƯ về HNQT và ĐNQP đến năm 2030 và những năm tiếp theo. 

Triển khai nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ theo phương châm “thêm bạn, bớt thù”, bảo đảm lợi ích quốc gia-dân tộc phù hợp với Hiến chương LHQ và luật pháp quốc tế. Phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa ĐNQP với đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân, đặt trong tổng thể chiến lược quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tạo nền tảng mở rộng hợp tác trên các lĩnh vực, nhất là các lĩnh vực kinh tế mới nổi. Qua đó, góp phần củng cố thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân và giữ vững môi trường hòa bình, an toàn, ổn định cho phát triển bền vững của đất nước.

Hai là, tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động ĐNQP song phương và đa phương, xây dựng, củng cố lòng tin, tạo thế cân bằng chiến lược, tránh đối đầu và không để bị lôi kéo vào cạnh tranh chiến lược, tập hợp lực lượng của các cường quốc. Thúc đẩy quan hệ quốc phòng song phương theo phương châm đa phương hóa, đa dạng hóa, tạo thế đan xen lợi ích, củng cố tin cậy chiến lược với các đối tác, nhất là các nước láng giềng, các nước lớn, đối tác chiến lược, đối tác toàn diện, các nước ASEAN và các nước bạn bè truyền thống; ngăn ngừa từ sớm, từ xa nguy cơ xung đột, đối đầu, tránh bị cô lập, phụ thuộc, không “chọn bên”; đồng thời, tranh thủ tối đa sự ủng hộ quốc tế, góp phần tăng cường tiềm lực, khả năng tự lực, tự cường về quân sự, quốc phòng, nâng cao sức mạnh tổng hợp bảo vệ vững chắc Tổ quốc trong tình hình mới. Thường xuyên rà soát và thúc đẩy triển khai các thỏa thuận hợp tác đã ký kết với các nước, tập trung vào các lĩnh vực như trao đổi đoàn, đặc biệt là các đoàn cấp cao; duy trì và phát huy các cơ chế tham vấn, đối thoại; tăng cường hợp tác trong đào tạo, hợp tác quân, binh chủng, kỹ thuật quân sự, công nghiệp quốc phòng, an ninh biển, nghiên cứu chiến lược, khắc phục hậu quả chiến tranh, hỗ trợ nhân đạo, cứu trợ thảm họa, quân y, gìn giữ hòa bình LHQ... Đẩy mạnh đối ngoại biên giới, nâng cao hiệu quả các cơ chế và hình thức giao lưu hợp tác giữa các lực lượng bảo vệ biên giới, xây dựng đường biên giới hòa bình, ổn định, hợp tác, hữu nghị và phát triển. Chú trọng thúc đẩy quan hệ hợp tác kỹ thuật-quân sự, kết hợp thương mại quân sự với chuyển giao công nghệ và hợp tác sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, qua đó giúp nâng cao khả năng tự sản xuất, ứng dụng quy trình quản lý và sản xuất tiên tiến, từ đó thúc đẩy hiện đại hóa vũ khí, trang bị và nâng cao khả năng tác chiến của Quân đội, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc trong kỷ nguyên mới.

Đẩy mạnh quan hệ hợp tác quốc phòng đa phương, nhất là trong khuôn khổ ASEAN và Liên hợp quốc, thể hiện Việt Nam là thành viên tích cực, có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế, bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia-dân tộc, phù hợp với Hiến chương LHQ, luật pháp quốc tế. Quân đội nhân dân Việt Nam cần chủ động tham gia, đóng góp sáng kiến tại các cơ chế như: ADMM, ADMM+, Diễn đàn Khu vực ASEAN, Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á... nhằm góp phần xây dựng Đông Nam Á thành khu vực hòa bình, ổn định và phát triển. Tiếp tục đẩy mạnh tham gia vào các hoạt động gìn giữ hòa bình LHQ, mở rộng quy mô và phạm vi hoạt động, đồng thời kết hợp hài hòa lợi ích quốc gia với lợi ích khu vực và quốc tế. Điều này không chỉ giúp bảo đảm sự ủng hộ quốc tế đối với các vấn đề lợi ích của Việt Nam mà còn thể hiện vai trò, trách nhiệm của Quân đội nhân dân Việt Nam trong việc xử lý các thách thức an ninh khu vực và toàn cầu.

Ba là, mở rộng các cơ chế đối thoại và tham vấn quốc phòng với các đối tác. Trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực diễn biến phức tạp, đối thoại và tham vấn quốc phòng trở thành kênh quan trọng để Việt Nam chủ động minh bạch hóa quan điểm, chính sách quốc phòng mang tính hòa bình, tự vệ. Thông qua đó, cộng đồng quốc tế và các đối tác nhận thức đầy đủ về một Việt Nam hòa hiếu, yêu chuộng hòa bình nhưng kiên quyết, kiên trì bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ; đồng thời, góp phần nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam, tăng cường sự ủng hộ quốc tế đối với các vấn đề lợi ích cốt lõi của đất nước.

Tiếp tục nghiên cứu, mở rộng và làm sâu sắc các cơ chế đối thoại, tham vấn quốc phòng hiện có; đồng thời, từng bước thiết lập các cơ chế mới phù hợp với yêu cầu, lợi ích và khả năng của Việt Nam. Trong đó, chú trọng duy trì và nâng cao chất lượng Đối thoại Chính sách/Chiến lược quốc phòng cấp Thứ trưởng Quốc phòng với các đối tác quan trọng, coi đây là kênh trao đổi trực tiếp, thực chất về quan điểm, chính sách, định hướng hợp tác quốc phòng cũng như các vấn đề an ninh khu vực và quốc tế cùng quan tâm. Thông qua đối thoại, Việt Nam chủ động truyền tải rõ ràng, nhất quán đường lối đối ngoại rộng mở, độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ; lập trường giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế, xây dựng và củng cố lòng tin, tạo sự đồng thuận và ủng hộ rộng rãi của cộng đồng quốc tế đối với công cuộc bảo vệ chủ quyền, lợi ích chính đáng của Việt Nam.

Bốn là, nâng cao chất lượng công tác nghiên cứu dự báo và tham mưu chiến lược về HNQT và ĐNQP. Quán triệt và triển khai hiệu quả Nghị quyết số 4521-NQ/TW ngày 19-9-2025 của QUTƯ về nâng cao chất lượng nghiên cứu dự báo, tham mưu chiến lược quốc phòng đến năm 2030 và những năm tiếp theo. Công tác nghiên cứu phải bám sát thực tiễn, theo dõi sát diễn biến môi trường an ninh khu vực và quốc tế; phân tích sâu tác động của cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, các điểm nóng an ninh, các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đối với quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia của Việt Nam. Trên cơ sở đó, kịp thời đề xuất các chủ trương, đối sách phù hợp, góp phần định hướng hoạt động ĐNQP, mở rộng không gian hợp tác, đồng thời chủ động phòng ngừa, hóa giải các nguy cơ, thách thức từ sớm, từ xa.

Tiếp tục kiện toàn hệ thống cơ quan nghiên cứu dự báo chiến lược theo hướng “tinh, gọn, mạnh, hợp lý, đồng bộ”; rà soát, hoàn chỉnh chức năng, nhiệm vụ từng cơ quan để khắc phục chồng chéo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả và chất lượng tham mưu; tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, đặc biệt là phân tích dữ liệu và công nghệ số, phục vụ dự báo chính xác hơn. Tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ nghiên cứu, dự báo và tham mưu chiến lược có bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn sâu, tư duy chiến lược và khả năng làm việc trong môi trường quốc tế; tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế để đào tạo nhân lực chất lượng cao. Bên cạnh đó, cần coi trọng tổng kết thực tiễn, phát triển lý luận, kịp thời rút kinh nghiệm để phục vụ công tác hoạch định chủ trương, chính sách; tăng cường công tác phối hợp giữa Bộ Quốc phòng với các ban, bộ, ngành Trung ương và địa phương trong trao đổi thông tin, đánh giá tình hình, tham mưu chiến lược với Đảng, Nhà nước các giải pháp chiến lược; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, tạo sức mạnh tổng hợp trong nghiên cứu dự báo và tham mưu chiến lược về HNQT và ĐNQP.

Năm là, xây dựng đội ngũ cán bộ chuyên trách thực hiện nhiệm vụ ĐNQP ngang tầm nhiệm vụ. Tích cực đổi mới cơ cấu, tổ chức và xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác HNQT về quốc phòng "vừa hồng, vừa chuyên". Đội ngũ này cần có bản lĩnh chính trị kiên định, vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, năng lực, trình độ chuyên môn giỏi, phương pháp, tác phong làm việc chuyên nghiệp, khoa học, đủ khả năng làm công tác tham mưu và hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ. Cần làm tốt công tác tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, nâng cao trình độ ngoại ngữ, trang bị kiến thức, truyền thụ kinh nghiệm, bồi dưỡng kỹ năng cho đội ngũ cán bộ trẻ. Thường xuyên củng cố, kiện toàn và xây dựng cơ quan đối ngoại các cấp, đặc biệt là cơ quan đối ngoại cấp chiến dịch, chiến lược vững mạnh toàn diện.

Sáu là, tăng cường công tác thông tin tuyên truyền ĐNQP; đổi mới nội dung, phương thức và nâng cao hiệu quả công tác thông tin tuyên truyền ĐNQP theo hướng chủ động, kịp thời, chính xác và thuyết phục. Trong bối cảnh thông tin toàn cầu lan tỏa nhanh, đa chiều, việc đẩy mạnh tuyên truyền ĐNQP không chỉ nhằm củng cố niềm tin trong nước mà còn là kênh quan trọng để truyền tải ra bên ngoài hình ảnh một Việt Nam yêu chuộng hòa bình, kiên trì chính sách quốc phòng mang bản chất hòa bình, tự vệ, sẵn sàng là đối tác tin cậy, thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế. Qua đó, góp phần tạo dựng môi trường quốc tế thuận lợi, tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của các đối tác và dư luận quốc tế đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.