Năm 2006, thiên tai bão, lũ, lũ quét, lốc xoáy... liên tiếp xảy ra ở nước ta. Đó cũng là một năm thử thách tinh thần chiến đấu chống "giặc" thiên tai để bảo vệ tính mạng, tài sản nhân dân của quân đội ta. Thực tế đã khẳng định: Quân đội là lực lượng chủ lực trong nhiệm vụ quan trọng này. Những tháng đầu năm 2007, tình hình thời tiết, khí hậu, thủy văn có nhiều biểu hiện phức tạp, bất thường, trái quy luật... Để chủ động phòng, chống nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại về tính mạng, tài sản của Nhà nước và nhân dân, góp phần quan trọng thực hiện thắng lợi nhiệm vụ kinh tế-xã hội năm 2007, cán bộ, chiến sĩ toàn quân đã có nhiều việc làm cụ thể, thiết thực. Nhưng thực tế vẫn còn không ít khó khăn.

Cứu dân - mệnh lệnh chiến đấu cao nhất

Trò chuyện với các đại biểu dự hội nghị rút kinh nghiệm công tác PCLB-TKCN của Bộ tư lệnh Bộ đội Biên phòng, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT, Trưởng ban PCLB Trung ương Cao Đức Phát xúc động kể lại những hình ảnh đẹp chứng tỏ tinh thần xả thân hết lòng, hết sức vì tính mạng, tài sản nhân dân của Bộ đội Cụ Hồ mà đồng chí đã gặp. Trong năm 2006, đã có 10 cơn bão vào biển Đông. Khác với những năm trước đây, ngoài những cơn bão trực tiếp đổ bộ vào nước ta, còn có một số cơn bão tuy không vào đất liền nhưng lại gây ra những tổn thất rất nặng nề. Đặc biệt là cơn bão Chanchu. Tính đến hết tháng 12-2006, bão lụt, sạt lở, lốc xoáy, mưa đá... đã làm chết 258 người, mất tích 285 người, bị thương 1.931 người, làm chìm và hư hỏng nặng 1.996 tàu, thuyền...Trong quý 1-2007, trên vùng biển nước ta đã xảy ra 96 vụ, với 719 người và 125 phương tiện gặp thiên tai, tai nạn. Hậu quả làm 14 người chết, 28 người mất tích và 59 phương tiện bị chìm, đắm.

Bộ đội Biên phòng Quảng Nam giúp ngư dân trục vớt tàu cá bị chìm trong bão số 6 (năm 2006). (Ảnh: ĐÌNH XUÂN)

Với tinh thần cứu dân là mệnh lệnh chiến đấu cao nhất, Bộ Quốc phòng đã huy động 1.361.542 lượt cán bộ, chiến sĩ và dân quân tự vệ; 1.286 lượt tàu, xuồng, 756 xe ô tô, 56 chuyến máy bay tham gia PCLB-TKCN, khắc phục hậu quả thiên tai. Việc tổ chức phòng, chống, ứng cứu của các đơn vị đã đem lại hiệu quả rõ rệt. Thượng tá Phan Văn Quang, Trưởng phòng Cứu hộ, cứu nạn, Bộ đội Biên phòng cho biết: Năm qua, Bộ đội Biên phòng đã tổ chức tìm kiếm cứu nạn 271 vụ, cứu 1.912 người dân và 226 phương tiện. Bộ đội Biên phòng 28 tỉnh, thành phố trên tuyến biển đã bắn pháo hiệu báo bão tại 252 điểm. Đã có 208.279 lượt phương tiện, 1.358.885 ngư dân đang hoạt động trên biển thoát khỏi vùng nguy hiểm về nơi tránh bão an toàn nhờ hệ thống thông tin, tín hiệu của các đơn vị biên phòng. Ngoài ra, Bộ đội Biên phòng đã phối hợp với các cơ quan chức năng tổ chức cứu nạn, tiếp nhận, hỗ trợ nhân đạo, làm thủ tục bàn giao nhiều vụ tàu nước ngoài bị nạn trên vùng biển nước ta... Bằng việc thường xuyên duy trì từ 18 đến 22 tàu trực TKCN tại 8 căn cứ, trong năm, Quân chủng Hải quân, Cục Cảnh sát Biển đã tổ chức cứu nạn thành công 16 vụ. Riêng trong bão Chanchu, Quân chủng Hải quân đã tổ chức cứu trợ, cứu nạn cho 18 tàu. Trong bão số 9, hàng trăm lượt cán bộ, chiến sĩ của Quân chủng Hải quân sử dụng 5 tàu ra đảo Phú Quý, dầm mình trong nước biển mặn mòi tham gia trục vớt các tàu cá của ngư dân bị nạn và tìm kiếm người mất tích... Theo đồng chí Cao Đức Phát: Nếu không có những con người như thế thì thiệt hại do thiên tai, bão lũ còn lớn hơn nhiều.

Chủ động triển khai nhiệm vụ

Theo nhận định của các chuyên gia khí tượng thuỷ văn Việt Nam và quốc tế năm 2007, hiện tượng La - Nina sẽ xuất hiện và các nước ở vùng Tây bắc Thái Bình Dương, Việt Nam sẽ phải hứng chịu nhiều cơn bão và mưa lớn bất thường. Để chủ động triển khai nhiệm vụ PCLB-TKCN, Bộ Quốc phòng đã chỉ đạo các đơn vị tổ chức đánh giá rút kinh nghiệm công tác PCLB-TKCN năm 2006 và các năm trước đây để có phương án, kế hoạch chủ động phòng, chống, xử lý kịp thời, hiệu quả trước, trong và sau khi bão, lũ, thiên tai xảy ra. Ngay trong quý 1 vừa qua, các đơn vị trong toàn quân đã cơ bản hoàn thành việc rà soát lại phương án, kế hoạch bố trí lực lượng, phương tiện sẵn sàng tham gia cứu hộ đê, đập, các công trình PCLB-TKCN. Bộ Quốc phòng đã chỉ đạo các lực lượng Biên phòng, Cảnh sát Biển phối hợp với chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan tăng cường tổ chức kiểm soát chặt chẽ, kiên quyết không cho người và tàu cá ra biển hoạt động khi chưa có đủ thiết bị an toàn theo quy định. Việc quản lý, đăng ký và kiểm soát sẽ được tiến hành chặt chẽ, tận gốc, tại bến. Chỉ thị 08/CT-TTg của Chính phủ về tăng cường công tác PCLB - TKCN trong năm 2007 giao cho Bộ Quốc phòng chỉ đạo thực hiện việc ứng cứu, xử lý kịp thời các tình huống khẩn cấp và khắc phục hậu quả lũ, bão, bảo đảm quân đội là lực lượng chủ lực trong công tác này. Quán triệt tinh thần ấy, Bộ Quốc phòng chủ trương đầu tư có trọng tâm, trong điểm, ưu tiên bố trí vốn cho các dự án chuyển tiếp và mua sắm cơ sở vật chất, trang bị chuyên dụng phục vụ cho nhiệm vụ PCLB-TKCN. Song song với thực hiện "4 tại chỗ" các đơn vị quân đội đều tổ chức và huấn luyện xây dựng các phân đội làm nòng cốt trong xử lý các tình huống. Thực hiện Quyết định 1274 và 1275/QĐ-TM của Tổng Tham mưu trưởng, phòng Cứu hộ, cứu nạn đã được thành lập và đi vào hoạt động ở các Quân khu, Quân chủng; Bộ đội Biên phòng và Binh chủng Công Binh.

Sau khi đi kiểm tra các đơn vị biên phòng tuyến biển trở về, đại tá Bùi Song Nhâm - Phó Tham mưu trưởng, Phó trưởng ban Thường trực Ban chỉ đạo PCLB-TKCN Bộ tư lệnh Biên phòng-cho biết: Cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng xác định, khi thiên tai, tai nạn xảy ra, mệnh lệnh chiến đấu cao nhất là phải chủ động triển khai thực hiện nhiệm vụ TKCN, cứu dân như cứu thân nhân, gia đình mình gặp nạn. Cùng với việc chuẩn bị chu đáo về mọi mặt, mỗi đơn vị biên phòng đều tổ chức và huấn luyện một tổ, đội chuyên sâu thực hiện nhiệm vụ cứu hộ, cứu nạn thường trực làm lực lượng nòng cốt trong xử lý các tình huống. Chúng tôi được biết, Bộ tư lệnh Bộ đội Biên phòng còn tổ chức huấn luyện các phân đội chó nghiệp vụ tham gia tìm kiếm cứu nạn các tình huống sập đổ công trình, sạt lở đất. Theo yêu cầu của trên, Bộ tư lệnh Bộ đội Biên phòng đã chuẩn bị sẵn sàng 1 phân đội chó tham gia thực hiện nhiệm vụ cứu trợ thiên tai và ứng phó khẩn cấp.

Còn đó những khó khăn, bất cập

Một mâu thuẫn đặt ra cho công tác PCLB-TKCN của Quân đội là yêu cầu nhiệm ngày càng nặng nề, phức tạp nhưng trang bị, phương tiện chuyên dụng thì quá mỏng nên việc cứu nạn trên biển, nhất là khi có sóng to, gió lớn gặp nhiều khó khăn. Điều này được thể hiện rõ nhất trong bão Chanchu, do thiếu phương tiện chuyên dụng nên một số ngư dân đã không được cứu vớt khi tàu cá bị chìm. Cũng do thiếu các phương tiện chuyên dụng nên các đơn vị quân đội phải huy động cả những phương tiện chiến đấu đi làm nhiệm vụ cứu hộ, cứu nạn. Để khắc phục khó khăn này, quân đội thực hiện phân cấp và giao cho chỉ huy các đơn vị chủ động sử dụng lực lượng, phương tiện hiện có (cả phương tiện chiến đấu) để ứng cứu.

Cơ chế phối hợp giữa các đơn vị quân đội với các cơ quan, lực lượng chức năng còn chồng chéo, chưa đồng bộ. Đặc biệt là vai trò điều hành của Ban chỉ đạo PCLB các địa phương còn hạn chế. Trong cơn bão số 6, số 9... do điều hành sử dụng lực lượng của địa phương lúng túng nên hiệu quả ứng cứu, giúp dân của một số đơn vị chưa đạt như mong muốn. Tính cấp thiết đòi hỏi hầu hết các đơn vị phải ứng trước kinh phí, nhiên liệu để thực thi nhiệm vụ, nhưng cũng do cơ chế chưa thống nhất nên việc chi trả kinh phí cho các lực lượng tham gia cứu nạn sau khi kết thúc nhiệm vụ gặp rất nhiều khó khăn, vướng mắc. Thực tế hiện nay, có nhiều kênh thông tin của các chuyên ngành khác nhau có thể huy động phục vụ cho công tác phòng, chống thiên tai thế nhưng việc chia sẻ thông tin giữa các chuyên ngành còn ít, chủ yếu vẫn theo kiểu ngành nào biết ngành ấy. Việc phối hợp giữa các đơn vị quân đội với cấp uỷ, chính quyền các địa phương trong tuyên truyền ý thức phòng, tránh thiên tai chưa được quan tâm đúng mức. Đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến tư tưởng chủ quan trước các thông tin báo bão. Điển hình phải kể tới là một số tàu cá của ngư dân đảo Lý Sơn, Quảng Ngãi đã không chịu về bờ, không tìm nơi tránh khi bão số 6 đã cận kề.

Việc tăng cường các biện pháp quản lý người và phương tiện hoạt động trên biển là cần thiết nhưng quá trình triển khai cũng gặp nhiều trở ngại. Hầu hết các phương tiện hành nghề hiện có của ngư dân là không bảo đảm an toàn. Tình trạng phương tiện không có đăng ký, thiếu phao cứu sinh và các thiết bị chống cháy, chống chìm; thuyền trưởng, máy trưởng không có bằng cấp, thiếu chứng chỉ hành nghề... nhưng vẫn ra biển hoạt động diễn ra khá phổ biến. Nếu từng địa phương và các cơ quan chức năng thiếu kiên quyết, thực hiện không nghiêm quy trình quản lý thì rất khó giải quyết vấn đề này.

Nhóm phóng viên QP-AN