Xe tăng được sử dụng trên chiến trường toàn cầu trong hơn 100 năm. Kể từ xuất hiện trong Trận chiến Somme năm 1916 ở châu Âu, phương tiện chiến đấu này đã thay đổi chiến thuật tấn công của quân đội  các nước. Mặc dù hiện nay, Thủy quân lục chiến Mỹ đã cho một số xe tăng "nghỉ hưu", trong khi quân đội Anh cũng giảm lực lượng xe tăng của mình, song xe chiến đấu này vẫn là một thành phần quan trọng đối với quân đội các quốc gia trên thế giới trong nhiều thập kỷ tới.

Trong lịch sử, có một số dòng xe tăng nổi bật được sản xuất với số lượng lớn, tham gia chiến đấu hiệu quả ở hầu hết các khu vực xung đột trên thế giới.

Tăng Renault FT của Pháp

Pháp không phải là nước đầu tiên phát triển xe tăng trong các cuộc chiến tranh thế giới. Chính đồng minh của Pháp là Anh chế tạo các xe tăng hạng nặng, có kíp lái 8 người. Nhà thiết kế người Pháp Jean-Baptiste Estienne đã đi một hướng khác. Ông tin rằng một chiếc xe tăng nhỏ hơn, cơ động hơn, sản xuất với số lượng hàng trăm chiếc có thể áp đảo kẻ thù trên chiến trường.

leftcenterrightdel
Xe tăng Renault FT do Pháp chế tạo.  

Kết quả là Renault FT, xe tăng hạng nhẹ chỉ có 2 người lái đã ra đời. Vũ khí chính của nó là một tháp pháo xoay, là tiền thân của sự phát triển xe tăng hiện đại sau này.

Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, Pháp đã sản xuất hơn 3.000 xe tăng Renault FT, so với 20 xe tăng hạng nặng A7V mà đối thủ Đức sử dụng. Các bản sao của Renault FT sau đó được các nước Mỹ, Ý và Liên Xô chế tạo, khiến nó trở thành một trong những mẫu xe tăng được sản xuất nhiều nhất cho đến khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ. Ngày nay, khoảng 40 chiếc Renault  FT đang được trưng bày  trong các viện bảo tàng và các bộ sưu tập tư nhân trên thế giới.

Tăng M4 Sherman của Mỹ

Sherman chắc chắn không phải là xe tăng tốt nhất trong Chiến tranh thế giới thứ hai, nhưng với hơn 50.000 chiếc được sản xuất từ năm 1942 đến năm 1945, nó là dòng xe tăng Mỹ được sử dụng phổ biến nhất trong suốt cuộc chiến. M4 Sherman cũng là xe tăng duy nhất được sử dụng trong hầu hết các trận chiến, bởi quân đội Anh, Pháp, Trung Quốc, Canada và thậm chí cả Liên Xô.

leftcenterrightdel
Hơn 50.000 tăng M4 Sherman được Mỹ sản xuất từ năm 1942 đến năm 1945.  

Sherman đã chứng tỏ khả năng chiến đấu hiệu quả trước những chiếc Panzer III và Panzer IV của phát xít Đức. Ngoài ra, Sherman dễ dàng bảo trì hơn, do đó Mỹ đã sản xuất chúng với số lượng áp đảo. Trong Chiến tranh Lạnh, M4 Sherman cũng được sử dụng rộng rãi trên khắp thế giới.

Hiện nay chỉ còn một số ít xe tăng M4 Sherman còn tồn tại. Trong đó có hàng trăm Sherman được trưng bày trong các bảo tàng quân sự và hàng chục chiếc trong các bộ sưu tập tư nhân. Những chiếc xe tăng huyền thoại này tiếp tục được bán đấu giá thường xuyên trên thị trường quốc tế. Một trong những chiếc được bán với giá cao nhất vào tháng 11-2020 lên tới 400.000 USD.

Tăng M60 của Mỹ

Đây là loại xe tăng được Mỹ được sản xuất nhiều nhất trong Chiến tranh Lạnh, và được biên chế tại 22 quốc gia. M60 lần đầu tiên được đưa vào sử dụng năm 1959 và được nâng cấp, cải tiến đều đặn trong nhiều năm.

leftcenterrightdel
 Hiện có 17 quốc gia đang sử dụng tăng M60.

Hiện nay, M60 vẫn được sử dụng ở 17 quốc gia. Tổng cộng có 15.000 chiếc M60 đã được chế tạo, trong đó hầu hết biến thể M60A1 cải tiến, có lớp giáp dày hơn và hệ thống dự trữ đạn nâng cấp tốt hơn.

Năm 1997, Lục quân Mỹ đã cho những chiếc tăng M60A3 nghỉ hưu, nhưng còn khoảng 1.700 chiếc vẫn còn được sử dụng trong quân đội Ai Cập. Ngoài ra, quân đội Thổ Nhĩ Kỳ và Israel lần lượt có khoảng 900 và 700 xe tăng trong biên chế.

T-54/55 của Liên Xô

Loạt xe tăng T-54 được giới thiệu vào cuối những năm 1940 để thay thế cho xe tăng hạng nhẹ T-34 và được Liên Xô sử dụng hiệu quả trong Thế chiến II. Do phiên bản ban đầu liên tục được cải tiến và sửa đổi, quân đội Liên Xô đã đặt lại tên cho xe tăng là T-55. Theo thống kê, có hơn 100.000 xe tăng T-54/T-55 đã được sản xuất từ năm 1946 đến năm 1983, khiến dòng xe tăng này trở thành loại xe tăng được sản xuất rộng rãi nhất trong lịch sử.

leftcenterrightdel
Hơn 100.000 xe tăng T-54/T-55 được Liên Xô sản xuất từ năm 1946 đến năm 1983.  

Trong Chiến tranh Lạnh, xe tăng Liên Xô chưa bao giờ trực tiếp đối đầu với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) trên chiến trường. Tuy nhiên T-54/55 đã được Syria sử dụng trong Cuộc chiến 6 ngày chống lại Israel, nơi T-54/55 trực tiếp đối đầu với xe tăng M48 Patton của Mỹ và xe tăng Centurion của Anh.

Trong những năm 1970, T-54/55 cũng đã tham chiến ở Việt Nam, Campuchia và Uganda. Mẫu xe tăng này đã được xuất khẩu rộng rãi và vẫn được sử dụng trên khắp thế giới, với khoảng 50 quân đội sử dụng cho đến ngày nay.

NGUYỄN TUẤN