Dù bị thiệt hại nặng vì ưu thế trên không của Mỹ và Israel, Hạm đội Iran vẫn tìm ra cách sinh tồn, duy trì khả năng chiến đấu bằng tác chiến phi truyền thống, tận dụng ưu thế sẵn có của eo biển Hormuz và Vịnh Ba Tư.

Duy trì năng lực tác chiến sau đòn tấn công phủ đầu

Thực tế, trong Chiến dịch Cơn thịnh nộ tối thượng của Mỹ, Hải quân Iran và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã chịu thiệt hại nặng trước đòn tấn công phủ đầu và ưu thế trên không của Mỹ và Israel.

Điều này minh chứng bằng việc Iran mất nhiều chiến hạm, các cơ sở quân sự ven biển bị tấn công. Tàu sân bay Shahid Bahman Bagheri, chiến hạm lớn nhất và là kỳ hạm của Hải quân Iran, bị đánh chìm. Căn cứ nổi Shahid Mahdavi của IRGC bị trúng tên lửa. Một số tàu ngầm bị hư hại tại quân cảng.

Về cơ bản, Iran đã mất các chiến hạm lớn và khả năng triển khai tác chiến ra ngoài Vịnh Ba Tư.

Các chiến hạm lớn của Hải quân Iran và IRGC cơ bản bị Mỹ và Israel vô hiệu hóa. Ảnh:  Iranian Navy 

Theo đánh giá của hãng tin RIA Novosti, thiệt hại của Hải quân Iran và IRGC rất dễ hiểu. Quân đội Mỹ đã biết trước tọa độ các tàu của Iran nhờ trinh sát vệ tinh và không ảnh. Lầu Năm Góc từ lâu đã biết nơi triển khai những chiến hạm lớn của Iran.

Trong khi đó, điểm yếu chí mạng của Hải quân Iran là thiếu các tổ hợp vũ khí phòng không trên hạm hiện đại có đủ khả năng tự bảo vệ và tạo ô phòng thủ. Quân đội Mỹ cơ bản đã giành được ưu thế trên không ngay khi xung đột nổ ra nhờ sự chênh lệch lớn về năng lực không quân của hai nước, còn Không quân Iran thì không đủ khả năng yểm trợ cho hạm đội. Cuối cùng, Mỹ đã chủ động nhắm mục tiêu vào các quân cảng, xưởng đóng tàu và trung tâm hậu cần hải quân ngay từ đầu, khiến việc phục hồi và tái triển khai hạm đội của Iran gần như bất khả thi.

Theo Lầu Năm Góc và Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), hơn 50 tàu chiến của Iran đã bị tấn công trong những ngày đầu tiên của xung đột, trong đó 11 tàu chiến lớn của Iran bị phá hủy hoặc vô hiệu hóa chỉ trong 48 giờ. Sau đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chiến thắng cuối cùng và vô hiệu hóa hoàn toàn Hải quân Iran. Tuy nhiên, Tehran nhanh chóng chứng minh rằng Hải quân Iran vẫn tồn tại và tiếp tục khiến đối thủ không thể kiểm soát eo biển Hormuz và Vịnh Ba Tư.

Eo biển Hormuz trong tay ai?

Để đáp trả các hành động quân sự của Mỹ và Israel, Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz đối với các tàu thuyền từ các quốc gia không thân thiện. Mới đây nhất, IRGC đã bắt giữ hai tàu cố gắng đi qua eo biển mà không có sự cho phép của Iran. Tehran tuyên bố chúng gây ra mối đe dọa cho an ninh hàng hải và không có giấy phép cần thiết. Các tàu này đã được hộ tống đến bờ biển Iran. Tehran nhanh chóng công bố video về vụ bắt giữ.

Với lợi thế về vị trí địa lý, nguồn lực, sự chuẩn bị trong nhiều thập kỷ, Iran đã tạo ra "vòng kim cô" tại eo biển Hormuz. Ảnh: Fars News Agency

Trong khi đó, Mỹ cũng tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz, nhưng hoạt động đó diễn ra không mấy thuận lợi. Theo hãng tin Bloomberg trích dẫn dữ liệu từ công ty phân tích Vortexa, ít nhất 34 tàu chở dầu và khí đốt đã vượt qua lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran, gồm 19 tàu chở dầu liên quan đến Iran đã rời khỏi Vịnh Ba Tư và 15 tàu đã đi vào vịnh.

Điều này chứng minh Hải quân Mỹ không có đủ tàu và lực lượng trong khu vực để duy trì hoạt động phong tỏa. Khoảng cách từ các căn cứ hậu cần, mối đe dọa từ tên lửa chống hạm của Iran buộc chiến hạm Mỹ tránh xa bờ biển Iran.

Thành công của Hải quân Tehran chủ yếu là nhờ vào chiến thuật phi truyền thống trong việc triển khai các lực lượng tác chiến. Để phong tỏa eo biển Hormuz, Iran đã triển khai "hạm đội muỗi" và Lầu Năm Góc không có khả năng ngăn chặn. Tờ New York Times của Mỹ đăng tải, Iran vẫn sở hữu hàng nghìn tàu cao tốc được trang bị súng máy, tên lửa chống hạm, ngư lôi và UAV sẵn sàng tấn công bất kỳ đối thủ nào xâm phạm.

Những khó khăn về hậu cần, quy mô lực lượng khiến Mỹ không thể duy trì vòng phong tỏa hiệu quả ở eo biển Hormuz. Ảnh: Defense News 

"Hạm đội muỗi" và chiến thuật phi truyền thống

"Hạm đội muỗi" hoạt động dưới sự bảo trợ của IRGC, chứ không phải quân đội Iran. Thành phần, trang bị vũ khí và vị trí neo đậu chính xác của những tàu cao tốc này đều được giữ bí mật.

Tuy nhiên, chiến thuật chiến đấu của những tàu cao tốc đều dựa trên nguyên tắc "đánh nhanh, rút gọn". Chúng được bố trí trong các hầm trú ẩn ven biển được ngụy trang kỹ, bao gồm cả những hầm được khoét vào vách đá quanh eo biển Hormuz để không bị phát hiện từ trên không. Giới chuyên gia quân sự quốc tế đánh giá, chiến thuật tấn công của "Hạm đội muỗi" dựa theo từng nhóm tàu - hàng chục tàu nhỏ - để tiếp cận mục tiêu từ nhiều hướng. Sức mạnh của chúng nằm ở khả năng tấn công bầy đàn và yếu tố bất ngờ. Các tàu cao tốc tấn công mục tiêu nhanh chóng rồi lập tức rút lui, để tránh bị vệ tinh và radar trên tàu khu trục Mỹ phát hiện.

Iran sở hữu nhiều loại tàu cao tốc, nhưng chỉ một vài trong số đó được công khai. Ví dụ như tàu cao tốc Ashura được chế tạo dựa trên thiết kế của tàu Boston Whaler của Mỹ, có thể đạt tốc độ lên tới 130km/giờ và mang theo nhiều loại vũ khí, bao gồm cả tên lửa chống hạm hạng nhẹ để tấn công cả những chiến hạm cỡ lớn.

"Hạm đội muỗi" của Iran khiến Mỹ chưa có phương án đối phó hiệu quả. Ảnh: IRGC

Một loại tàu cao tốc khác là Zolfaghar được mô phỏng theo tàu phóng ngư lôi IPS 16 của Triều Tiên, được trang bị tên lửa chống hạm nặng 150kg. Iran cũng có các tàu cao tốc trang bị pháo phản lực cỡ 107 hoặc 122mm như lớp Seraj.

Cùng với đó, "hạm đội muỗi" của Iran còn bao gồm hàng chục tàu ngầm mini lớp Ghadir và Nahang, mà Quân đội Mỹ chưa xác định đã phá hủy hay chưa. Những tàu ngầm mini chắc chắn sẽ không đủ khả năng đánh chìm hoặc thậm chí gây hư hại nghiêm trọng cho tàu sân bay, tàu khu trục hay tàu chở dầu lớn. Tuy nhiên, IRGC có thể sử dụng chúng để bí mật rải thủy lôi để vô hiệu hóa eo biển Hormuz.

Với cách tiếp cận chiến tranh phi truyền thống, phân tán lực lượng và nguồn lực để dựa vào lợi thế địa lý và quyết tâm chiến đấu tới cùng, Iran đang đối đầu thành công với một đối thủ là siêu cường Mỹ. Ngoài ra, Tehran được cho là vẫn còn những “quân bài trong tay áo” chưa lộ diện.