Suốt hàng chục năm qua, các nghệ sĩ sân khấu đã nỗ lực trong khát vọng xây dựng hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh trong nhiều kịch phẩm. Và những tác phẩm ấy đã để lại nhiều ấn tượng sâu sắc cho công chúng.
Ngay từ tác phẩm đầu tiên có hình tượng Hồ Chí Minh, vở diễn “Người công dân số 1”, ra đời năm 1976, tư tưởng “Không có gì quý hơn Độc lập, Tự do” đi suốt chiều dài chuyện kịch. Sau bao nhiêu năm bôn ba hải ngoại tìm đường cứu nước, Người về trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng. Phút đầu tiên trên địa đầu Tổ Quốc yêu thương, rưng rưng nắm đất trong lòng bàn tay, ánh mắt vời vợi ngắm nhìn rừng của ta, núi của ta, mà nghe mặt đất rung chuyển. Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh là hiện thân của xứ sở. Những năm 40 của thế kỷ trước không thể nào quên. Và quên sao được khi Người lâm bệnh trong những ngày tổng khởi nghĩa. Bác nắm tay vị Tổng tư lệnh quân giải phóng căn dặn: “Dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn, cũng phải giành cho được Độc lập, Tự do”.
Chúng ta lại gặp tư tưởng vĩ đại của Hồ Chí Minh trong vở “Lịch sử và nhân chứng”, vở “Rạng Đông”, hai kịch bản cùng viết về những ngày tháng khắc nghiệt nhất của Nhà nước Việt Nam mới, mùa đông 1946 tại Thủ đô Hà Nội. Người đã trả lời ông Xanhtơny, đại diện cho Chính phủ Pháp: “Tôi khát khao Độc lập và Tự do cho Tổ Quốc thân yêu của mình. Tôi căm ghét chủ nghĩa đế quốc, và tôi chống nó đến cùng, bằng cả sinh mệnh, bằng cả cuộc đời tôi” (Lịch sử và Nhân chứng). Bác cũng thẳng thắn nói với Đácgiăngliơ- Cao uỷ của Pháp ở Đông Dương: “Chính phủ và nhân dân Việt Nam chúng tôi, trước sau như một, vẫn muốn thành thực hợp tác thân thiện và bình đẳng với chính phủ và nhân dân Pháp. Song, khi cần phải giữ gìn chủ quyền của Tổ quốc mình, khi cần phải bảo vệ Tự do, Độc lập và thống nhất lãnh thổ, nhân dân Việt Nam chấp nhận mọi hy sinh” (Rạng Đông).
Năm 1985, kỷ niệm 95 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, các kịch bản về Bác đã được nhiều đoàn kịch dàn dựng, gây xúc động lớn lao với công chúng. Tác giả Trần Đình Ngôn đã giành tâm huyết viết ba tác phẩm về Bác. Kịch bản “Mở trang nhân đạo”, năm 1986, viết về Nguyễn Ái Quốc ở Pháp những năm 20 của thế kỷ trước ở Pháp, tìm con đường cách mạng giải phóng dân tộc. Người đã khóc khi đọc luận cương của Lênin. Tác phẩm “Đêm trăng huyền thoại” viết năm 1990, mô tả thời “Ông Ké” ở chiến khu Việt Bắc giữa đùm bọc yêu thương của đồng bào các dân tộc vùng cao.
Mới đây, tham gia Hội diễn sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc 2005, vở diễn “Những vần thơ thép” từ cảm hứng tập thơ “Nhật ký trong tù” đã gây cảm xúc sâu sắc trong tâm khảm người xem. Ý chí “không có gì quý hơn Độc lập, Tự do”, phẩm chất cao cả của người cộng sản toả ngời các cảnh diễn. “Muốn nên sự nghiệp lớn/tinh thần càng phải cao”– Tư tưởng của người thức tỉnh tâm khảm chúng ta, khơi gợi bao điều chiêm nghiệm.
Nhà biên kịch Lưu Quang Hà suốt 20 năm qua đã chú mục sáng tác đề tài về lãnh tụ cách mạng của dân tộc, người cộng sản Việt Nam Hồ Chí Minh, danh nhân văn hoá thế giới Hồ Chí Minh. Kịch phẩm “Đêm diễn “Rồng Tre” ở Paris” (viết năm 1980) không có nhân vật Nguyễn Ái Quốc. “Anh Nguyễn” không xuất hiện, nhưng vở kịch “Con Rồng Tre” mà tác giả là người thanh niên Việt Nam yêu nước, đã thu hút sự quan tâm của chính trường lúc đó, nhất là giai cấp thợ thuyền và những người cộng sản Pháp khi vua Khải Định đặt chân lên thủ đô của “Mẫu Quốc”. Công nhân Pháp lúc đó coi “Rồng Tre” của Nguyễn Ái Quốc là một trái bom nổ giữa mặt bọn đế quốc và phong kiến, là tiếng nói đanh thép trả lời trò diễn “Pháp - Việt đề huề”.
| Tư tưởng Hồ Chí Minh không khép kín, không nhất thành bất biến, mà luôn luôn phát triển với dân tộc và thế giới. Tư tưởng của Người sống trong cuộc sống của mỗi người Việt Nam ta, tiếp sức cho nghị lực và tâm hồn chúng ta trong công cuộc xây dựng, phát triển, hội nhập và đổi mới./. |
Mới đây, mùa xuân 2006, Lưu Quang Hà xuất bản tác phẩm thứ ba viết về Bác, nhan đề: “Người Thầy của danh tướng”. Hình tượng Bác Hồ toả ngời suốt 18 cảnh kịch, thời điểm toàn quân, toàn dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng, của Hồ Chủ tịch tiến hành chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ, làm nên chiến thắng “chấn động địa cầu”. Tư tưởng Hồ Chí Minh trong vở diễn thể hiện qua chỉ thị của Bác với tương lĩnh quân đội ta: Phải tâm niệm, mọi nhiệm vụ cách mạng là của dân, mọi khó khăn dân đều có cách vượt qua. Mọi thắng lợi, vinh quang đều thuộc về nhân dân” (cảnh ba).
Mỗi kịch bản có một giá trị, nhưng có lẽ với tác giả Lưu Quang Hà, kịch phẩm “Đêm trắng” ông tập trung sáng tác suốt 4 năm, từ sau đại hội VI, đại hội “đổi mới” của Đảng ta năm 1986, công diễn đúng vào dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Người (19/5/1990), các đoàn kịch lớn của Hà Nội và TP. HCM cùng dàn dựng, gây ấn tượng mạnh mẽ hơn cả. Vở kịch nói về vụ Bác Hồ ký lệnh tử hình một cán bộ cao cấp trong quân đội thời kháng chiến chống thực dân Pháp, đó là đại tá Cục trưởng Cục Quân nhu Hoàng Trọng Vinh. Nhân vật được tái tạo từ một sĩ quan quân đội ta phạm tội tham nhũng, hối lộ, băng hoại đạo đức, làm mất lòng tin của chiến sĩ, đồng bào với Cách mạng, với đảng cộng sản. Bác đã nói với các đồng chí mình: Một Đảng chân chính không bao giờ che giấu khuyết điểm. Chỉ có những đảng tồi mới không dám công khai những thiếu sót sai lầm của mình trước nhân dân. Không ai có thể bôi xấu người cộng sản, trừ phi chính người cộng sản tự bôi xấu mình. Và, “khi Đảng ta đã giáo dục, giác ngộ cho quần chúng nhân dân chống áp bức, bóc lột, bất công, mà chúng ta lại tham nhũng bất công, thì chúng ta lại tự thiêu trong ngọn lửa cách mạng của chính mình…”. Vấn đề của vở diễn vẫn rất thời sự.
Tư tưởng Hồ Chí Minh không khép kín, không nhất thành bất biến, mà luôn luôn phát triển với dân tộc và thế giới. Tư tưởng của Người sống trong cuộc sống của mỗi người Việt
Nam ta, tiếp sức cho nghị lực và tâm hồn chúng ta trong công cuộc xây dựng, phát triển, hội nhập và đổi mới./.