Thiếu tá QNCN Nguyễn Minh Hòa - hành trình đi tìm liệt sĩ không bao giờ dừng lại

Tình nguyện thực hiện nhiệm vụ thiêng liêng

Cuối năm 2000, khi Nguyễn Minh Hòa là chiến sĩ tại Lữ đoàn Thông tin 29 (Quân khu 9), đơn vị nhận lệnh cử một tổ đài sang phối thuộc với Đội K90 (một trong bốn Đội K chuyên trách vừa được Quân khu 9 và các tỉnh miền Tây Nam Bộ thành lập để tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện, chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Campuchia).

Không một chút đắn đo, người lính sinh năm 1977, quê ở phường Phú Khương (tỉnh Vĩnh Long) liền viết đơn tình nguyện xung phong lên đường. “Thế hệ cha anh đã không tiếc máu xương ngã xuống vì nghĩa vụ quốc tế cao cả và bình yên của Tổ quốc. Chiến tranh đã lùi xa hàng mấy chục năm mà biết bao người vẫn còn nằm lại nơi đất khách, chưa được về sum họp với quê hương. Do vậy, được góp một phần sức trẻ vào hành trình đón các chú, các bác về nhà là niềm vinh dự lớn nhất trong đời quân ngũ của tôi”, anh Hòa nhớ lại tâm nguyện thuở đôi mươi.

Thiếu tá QNCN Nguyễn Minh Hòa, Tiểu đội trưởng Thông tin, Đội K90, Cục Chính trị Quân khu 9 thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại tỉnh Vĩnh Long.

Ngày 9-5-2001 trở thành cột mốc không quên trong cuộc đời binh nghiệp của anh Hòa khi Đội K90 tập trung tại phường Tịnh Biên (tỉnh An Giang) trước khi sang Campuchia. Không chỉ giữ vững mạch máu thông tin liên lạc nơi rừng sâu nước độc, anh Hòa còn trực tiếp đào tìm hài cốt liệt sĩ cùng đồng đội trong mỗi đợt mùa khô hằng năm (từ tháng 3 đến tháng 7 và từ tháng 10 đến sát Tết Nguyên đán).

Thời điểm đầu thực hiện nhiệm vụ, cơ sở vật chất vùng biên giới Campuchia hết sức thiếu thốn: Điện lưới chưa có, đóng quân ở đâu, anh Hòa cùng đồng đội phải tự đào giếng lấy nước sinh hoạt; tự gùi cõng toàn bộ xoong nồi, dụng cụ cấp dưỡng, nhu yếu phẩm vào rừng sâu, miệt mài gom củi khô nổi lửa nấu cơm ngay bên miệng hố đào. Từ kỷ niệm lần đi lạc giữa rừng, may mắn gặp đoàn xe bò của người dân Campuchia đi lấy gỗ tận tình chỉ đường và cho đi nhờ xe bò thoát khỏi rừng sâu về điểm hội quân, anh Hòa càng tự rèn cho mình tính cẩn trọng, kỷ luật hành quân sắt đá, luôn giữ nghiêm cự ly và bảo đảm thông tin thông suốt trong mọi địa hình.

“Đào đất dưới nắng gắt, những buổi trưa hơi nóng từ mặt đất phả lên ngột ngạt không sao chợp mắt được, tôi và đồng đội phải tháo võng đem nhúng đẫm nước rồi mới dám ngả lưng lấy sức chiều đào tiếp. Nỗi lo lớn nhất mỗi khi chuyển mùa là những cơn sốt rừng ác tính, sốt thương hàn rình rập nơi xa xôi không có thiết bị xét nghiệm tại chỗ, một đồng chí ngã bệnh là phải cắt cử lực lượng vượt đường rừng cõng về tuyến trên. Gian nan, hiểm nguy là vậy, nhưng suốt hơn một phần tư thế kỷ qua, trong suy nghĩ của tôi và anh em Đội K90 chưa bao giờ có hai chữ bỏ cuộc”, anh Hòa chia sẻ thêm.

Dấu ấn sâu đậm

Hơn hai mươi lăm năm trực tiếp đổ mồ hôi trên khắp các địa bàn trong nước và tại Campuchia, dấu ấn sâu đậm nhất trong hành trình cống hiến của Thiếu tá QNCN Nguyễn Minh Hòa là 18 ngày đêm kiên cường tìm kiếm hài cốt liệt sĩ Mộc - người Tiểu đoàn trưởng mưu lược, gan dạ từng chỉ huy đơn vị đánh bật cả trung đoàn bộ binh địch có máy bay, xe thiết giáp yểm trợ tại Căn cứ 11 trước khi anh dũng hy sinh.

Ngày Đội K90 cùng các cựu chiến binh tìm về Căn cứ 11, dấu tích chiến hào, công sự đã bị thời gian xóa nhòa, trước mắt chỉ còn cánh đồng hoang mênh mông cỏ dại. Suốt hơn nửa tháng dưới nắng cháy và mưa rào bất chợt, anh Hòa cùng đồng đội chia ô lật lên hàng trăm mét khối đất, sàng lọc kỹ lưỡng nhưng tung tích người Tiểu đoàn trưởng vẫn bặt vô âm tín. Khi đôi bàn tay nhiều chiến sĩ trẻ đã phồng rộp và có ý kiến băn khoăn đề xuất tạm cơ động sang địa bàn khác, trong cuộc hội ý chớp nhoáng ngay tại hiện trường, nhìn ánh mắt đau đáu của các cựu chiến binh già, anh Hòa cùng toàn đội siết chặt tay nhau quyết tâm: “Dù phải đào hết cả cánh đồng hoang này, chúng ta cũng phải tìm bằng được liệt sĩ Mộc”.

Bằng kinh nghiệm dày dạn tích lũy qua hàng chục mùa khô tìm mộ, anh Hòa kiên trì bám trụ từng mũi đào sâu. Đến ngày thứ 18, tại hố đào sâu hơn hai mét, khi lưỡi xẻng chạm vào vệt đất đen khác lạ, anh Hòa lập tức nhảy xuống hố, cùng đồng đội thận trọng gạt nhẹ từng lớp đất đen, từng bước làm lộ diện hài cốt người Tiểu đoàn trưởng anh hùng.

“Khi trực tiếp quỳ dưới đáy hố sâu tỉ mỉ làm công tác vệ sinh từng đốt xương để chuẩn bị nâng niu đặt đồng chí vào chiếc quách phủ Quốc kỳ, tôi và anh em thực sự nghẹn lời, nước mắt cứ thế tuôn rơi. Hài cốt liệt sĩ Mộc bị khuyết mất một chân trái, dọc khắp xương cốt còn lại chi chít vết đạn găm. Đặc biệt, trên hộp sọ người Tiểu đoàn trưởng vẫn quấn chặt dải băng cứu thương đã ngả màu máu nâu sẫm qua hàng chục năm dưới đất lạnh; trong túi áo mục nát vẫn còn nguyên chiếc la bàn, cây bút viết và tờ sơ đồ tác chiến. Giây phút ấy, tôi cảm nhận trọn vẹn khí phách bi tráng của người chỉ huy, dù bị thương rất nặng, ông vẫn tự băng đầu, nén đau chỉ huy bộ đội giữ vững trận địa đến hơi thở cuối cùng”, anh Hòa nghẹn ngào kể lại. 

Thiếu tá QNCN Nguyễn Minh Hòa (ngoài cùng bên phải, hàng đầu) nhận quà động viên từ chỉ huy các đơn vị.

Nếu cuộc tìm kiếm ở Căn cứ 11 là trận đánh bền bỉ 18 ngày đêm, thì hành trình quy tập 5 bộ hài cốt liệt sĩ tại xã Chrey Thom, huyện Koh Thom, tỉnh Kandal (Campuchia) đã thể hiện sự tận tụy, kiên trì suốt gần một thập kỷ của Thiếu tá QNCN Nguyễn Minh Hòa.

Từ năm 2002, người cựu chiến binh từng trực tiếp chôn cất 5 đồng đội sang tận nơi chỉ đúng khu vực an táng ban đầu, nhưng trên khoảng đất ấy đã mọc lên nhà máy xay xát lúa gạo kiên cố của người dân địa phương. Suốt 8 mùa khô liên tiếp, anh Hòa cùng đồng đội kiên trì đào hàng trăm hố thăm dò xung quanh nhà máy mà chưa có kết quả. “Trong công tác quy tập hài cốt liệt sĩ, với bản thân tôi không bao giờ có khái niệm bế tắc. Điểm đào tìm nào mùa khô năm nay chưa gặp thì tôi ghi chép tỉ mỉ vào sổ tay công tác, để mùa khô năm sau, năm sau nữa lại quay về tìm tiếp, chừng nào đưa được các chú, các bác lên mới thôi”, anh Hòa tâm niệm.

Chính nhờ sự đeo bám bền bỉ ấy, năm 2009, đúng năm thứ 9 kể từ ngày người cựu chiến binh sang chỉ vị trí, vừa nhận tin chủ nhà máy xay xát di dời cơ sở đi nơi khác, anh Hòa cùng đồng đội tức tốc hành quân đến Chrey Thom đào ngay dưới nền nhà máy vừa tháo dỡ. Sau một buổi sáng bóc từng lớp đất nền cứng chắc, đúng 14 giờ 30 phút, lưỡi cuốc khựng lại khi chạm vào lớp vải bạt dài sâu dưới đất.

“Ngay giây phút gạt đất nhìn thấy góc tấm tăng và chiếc võng bộ đội màu xanh rêu hiện lên dưới nền nhà máy cũ, sống mũi tôi cay xè. Với kinh nghiệm nhiều năm làm nhiệm vụ trên đất bạn, tôi khẳng định chắc chắn một trăm phần trăm đây là hài cốt bộ đội Việt Nam, bởi người dân địa phương không bao giờ chôn cất người thân bằng tăng, võng quân đội”, anh Hòa xúc động nhớ lại.

Từ vị trí đầu tiên, anh Hòa trực tiếp cùng đồng đội mở rộng dần sang bên phải, sang bên trái, rồi phát triển theo chiều dọc để không bỏ sót đồng đội. Dưới nền nhà máy cũ, cả 5 bộ hài cốt liệt sĩ lần lượt hiện ra nguyên vẹn trong tăng, võng. Cũng trên những cung đường lật tìm từng tấc đất ở chiến trường K, anh Hòa luôn nâng niu từng kỷ vật nằm cạnh hài cốt liệt sĩ.

“Giữa những chiếc thắt lưng quân nhu, bình tông hay tấm tăng mục nát, điều làm trái tim tôi thổn thức mãi là những chiếc lược nhôm nhỏ nhắn nằm cạnh hài cốt các chiến sĩ trẻ quê ở tận miền Bắc xa xôi. Trên thân lược là nét khắc thủ công nắn nót ghi tên người con gái nơi quê nhà, kèm dòng chữ “Hãy đợi ngày chiến thắng anh trở về với em” hay “Hồ Chí Minh muôn năm!”. Cầm chiếc lược còn vương mùi đất rừng trên tay, tôi cứ hình dung về những chàng trai mười tám, đôi mươi năm ấy đã gác lại nỗi nhớ mẹ già, người thương để ngã xuống vì lý tưởng độc lập, tự do cao đẹp”, anh Hòa bộc bạch.

Ân tình với người dân

Hơn hai mươi lăm năm băng rừng vượt suối nơi xứ người, Thiếu tá QNCN Nguyễn Minh Hòa còn là người lính dân vận tận tâm, góp phần thắt chặt nghĩa tình quân dân trên đất Chùa Tháp. Năm 2012, tại vùng quê hẻo lánh huyện Ponhea Leu, tỉnh Kandal (Campuchia), những ngày đào tìm ngoài nắng gắt, anh Hòa cùng đồng đội luôn niềm nở rót từng ca nước mát mời bà con phum, sóc đến thăm, phối hợp cùng tổ quân y khám bệnh, cấp thuốc miễn phí giúp người nghèo và trẻ nhỏ. Dưới gốc thốt nốt chiều muộn, nhiều cụ già Campuchia từng thoát nạn diệt chủng Pol Pot đã nắm chặt tay anh Hòa, rưng rưng nói: “Nói thiệt với mấy anh em bộ đội Việt Nam mình, ngày xưa mà không có các chú bộ đội Việt Nam qua đây là gia đình chúng tôi, cha mẹ chúng tôi chết hết rồi”.

Lễ xuất quân Đội K90, Cục Chính trị Quân khu 9 lên đường thực hiện nhiệm vụ tại Campuchia.

Đội K90, Cục Chính trị Quân khu 9 thực hiện nhiệm vụ tại Campuchia.

Phía sau bước chân bền bỉ qua hơn hai mươi lăm mùa khô, mỗi năm xa nhà hơn sáu tháng của anh Hòa là điểm tựa hậu phương vững chãi của người vợ tảo tần buôn bán nhỏ, một mình quán xuyến cửa nhà và nuôi dạy con trai trưởng thành.

“Những chuyến đi đầu tiên thấy gia đình còn băn khoăn, lo lắng, tôi thủ thỉ cùng vợ con rằng: Thế hệ đi trước còn hiến dâng cả tuổi xuân, để lại một phần máu xương nơi chiến trường, thì hôm nay mình sống giữa hòa bình, việc người quân nhân xa nhà năm ba tháng để đi đón các chú, các bác về sum họp với gia đình là bổn phận thiêng liêng phải gánh vác”, anh Hòa trải lòng.

Trước nỗi trăn trở khi phần lớn hài cốt liệt sĩ vẫn chưa xác định được danh tính, khi “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được phát động rộng khắp, anh Hòa càng nỗ lực gấp bội trong việc tiếp nhận, đối chiếu từng nguồn tin để trả lại tên cho những người con hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

“Chiến dịch 500 ngày đêm có thể đếm bằng ngày, bằng đêm cụ thể, nhưng với tinh thần của tôi và cán bộ, chiến sĩ Đội K90 thì hành trình đi tìm đồng đội không bao giờ dừng lại. Với tôi, đó là một nhiệm vụ thần tốc, một mệnh lệnh từ trái tim. Các gia đình liệt sĩ hãy luôn giữ vững niềm tin và hy vọng, bởi chúng tôi sẽ còn đi, còn tìm cho đến khi người lính cuối cùng được trở về trong vòng tay đất mẹ”, Thiếu tá QNCN Nguyễn Minh Hòa khẳng định bằng lời hứa sắt son của người lính đã dành trọn cuộc đời đưa các anh hùng liệt sĩ sớm trở về đất mẹ.