Mệnh lệnh thiêng liêng từ trái tim người lính

Cầu nối từ mạng xã hội

Nhiệm vụ tìm kiếm, cất bốc, hồi hương HCLS Quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh qua các thời kỳ chiến tranh vốn chưa bao giờ dễ dàng. Bước vào giai đoạn XXV (mùa khô 2025-2026), việc tìm kiếm, quy tập HCLS ngày càng khó khăn, bởi thông tin về mộ chí ngày càng ít, địa hình thay đổi, nhân chứng ngày càng khan hiếm, việc xác định khu vực có mộ gặp rất nhiều khó khăn. Mặt khác, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, cán bộ, chiến sĩ Đội K91 còn phải đối mặt với tình trạng thời tiết khô hạn kéo dài, thiếu nước ngọt ở giữa rừng sâu; nguy hiểm hơn nữa là bom, mìn còn sót lại sau chiến tranh, bộ đội nhiều lúc sinh hoạt nơi rừng thiêng nước độc nên dễ phát sinh dịch bệnh; việc tìm kiếm chủ yếu bằng sức người... Nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập HCLS càng trở thành cuộc chạy đua khốc liệt với thời gian.

Thượng tá Võ Thành Dẫn (thứ hai, từ trái sang) khảo sát thông tin do người dân Campuchia cung cấp tại huyện Kanhchriech, tỉnh Prey Veng (Campuchia). Ảnh: TRUNG THẮNG

Sinh năm 1977, gắn bó với mảnh đất biên giới xã Tân Hộ Cơ (tỉnh Đồng Tháp), Thượng tá Võ Thành Dẫn thấu hiểu sâu sắc nỗi đau đáu của những gia đình mất đi người thân trong chiến tranh. Trên cương vị Đội trưởng Đội K91, anh vừa là người tham mưu sắc bén với cấp trên, vừa là người “đứng mũi chịu sào”, trực tiếp chỉ huy đơn vị băng rừng, lội suối, chống chọi với thời tiết khắc nghiệt trên đất Campuchia để làm nhiệm vụ. Để thực hiện hiệu quả Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS, Thượng tá Võ Thành Dẫn nhận định: “Nếu chỉ tìm kiếm theo phương pháp truyền thống, đến đâu hay đến đó sẽ rất khó khăn và dễ bỏ lọt nhiều thông tin đắt giá, do vậy tôi chỉ đạo đơn vị đẩy mạnh ứng dụng mạng xã hội, công nghệ số vào công tác tuyên truyền, tìm kiếm thông tin. Fanpage chính thức của Đội K91 được lập ra và đã vận hành hiệu quả, trở thành cầu nối hy vọng giữa đơn vị và thân nhân liệt sĩ”.

Nhiều người nghĩ công việc của Đội K91 chỉ bắt đầu khi sang đất Campuchia. Nhưng ít ai biết, phía sau những ngày khảo sát, đào tìm trên thực địa mệt nhoài vì nắng gió, đêm về, người đội trưởng ấy lại cùng đồng đội cặm cụi với một nhiệm vụ đặc biệt khác: Đọc tin nhắn và tiếp nhận những cuộc gọi bắt đầu lúc 21 giờ từ thân nhân liệt sĩ. Có người gửi tấm bằng Tổ quốc ghi công đã cũ sờn, có người khóc nấc qua điện thoại: “Chú ơi... gia đình đã đi tìm ba hơn 40 năm rồi mà chưa có tin tức...”. Có người chỉ bám víu vào dòng chữ ngắn ngủi: “Hy sinh tại Campuchia hoặc mặt trận phía Nam”... Thấu hiểu nỗi niềm ấy, anh Dẫn luôn dặn dò anh em: “Mỗi cuộc gọi hay một tin nhắn là tia hy vọng của gia đình, tuyệt đối không được bỏ sót”.

Thượng tá Võ Thành Dẫn (thứ ba, từ trái sang) trao tiền hỗ trợ người dân cung cấp thông tin về liệt sĩ tại huyện Ba Phnum, tỉnh Prey Veng (Campuchia). Ảnh: TRUNG THẮNG

Chính sự đổi mới này đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Đội K91 đã tiếp nhận, xử lý hàng trăm thông tin trên địa bàn hai tỉnh Pursat, Prey Veng và trong tỉnh Đồng Tháp. Từ những thông tin ấy, kết hợp với các tổ khảo sát bám phum, sóc trực tiếp xác minh, Thượng tá Võ Thành Dẫn đã lập sơ đồ, phân công các tổ đào tìm với lực lượng, phương tiện hợp lý, sẵn sàng cơ động ngay khi có manh mối.

Không bỏ sót thông tin

Với phương châm “còn thông tin là còn đi tìm”, Thượng tá Võ Thành Dẫn đã trực tiếp chỉ huy cán bộ, chiến sĩ Đội K91 làm việc không quản ngày đêm, mưa nắng. Thậm chí trong dịp lễ 30-4 và 1-5, khi mọi người sum vầy bên gia đình, anh cùng đồng đội vẫn tiếp tục lên đường. Không cờ hoa, không nghỉ ngơi, chỉ có những chuyến xe nối dài qua từng con đường đất đỏ trên đất Campuchia. Với sự chỉ huy quyết liệt, khoa học của Thượng tá Võ Thành Dẫn, trong giai đoạn XXV (mùa khô 2025-2026) và đầu giai đoạn XXVI (2026-2027), Đội K91 đã tổ chức đào tìm hàng chục nghìn khối đất đá, quy tập được 68 bộ HCLS (tại Campuchia 47 bộ và 21 bộ trong tỉnh).

Có những kết quả phải đánh đổi bằng sự kiên trì và cả những cuộc chạy đua nghẹt thở. Điển hình như lần Đội K91 nhận được thông tin từ anh Ninh Som Rith về 5-6 ngôi mộ nghi là của bộ đội Việt Nam nằm giữa rừng sâu Veal Veang (tỉnh Pursat), nơi đang nằm trong phạm vi dự án thủy điện chuẩn bị tích nước. Thượng tá Võ Thành Dẫn hiểu rằng, nếu chậm một bước, toàn bộ khu vực sẽ bị nhấn chìm mãi mãi. Do vậy, anh lập tức chỉ huy tổ công tác hành quân, lội qua con suối chảy xiết, băng rừng sâu hiểm trở tiếp cận hiện trường, nhờ vậy mà đã kịp thời giữ lại những dấu tích cuối cùng trước khi nước dâng.

Thượng tá Võ Thành Dẫn (giữa) tiếp nhận thông tin về liệt sĩ tại xã Phú Hựu (tỉnh Đồng Tháp). Ảnh: TRUNG THẮNG

Hay tại gò Pua Prây (xã Chong Ampil, huyện Kanhchriech, tỉnh Prey Veng), khu vực nghi có hài cốt lại nằm dưới 3 ngôi mộ của người dân địa phương mới chôn cất sau này. Bằng sự chân thành và vận động khéo léo, Đội K91 đã thuyết phục được người dân tự nguyện di dời phần mộ gia đình để đào tìm, mở ra hy vọng đưa các liệt sĩ về đất mẹ. Tại mỗi nơi tìm thấy hài cốt, đội luôn tổ chức trang nghiêm nghi thức cúng trả lễ, thắp hương gửi trọn lòng thành, tri ân đất đai, thần linh và nhân dân nước bạn đã chở che cho đồng đội mình suốt nửa thế kỷ qua.

Không chỉ đối mặt với hiểm nguy, gian khó, Thượng tá Võ Thành Dẫn và cán bộ, chiến sĩ Đội K91 còn mang trong mình những nỗi day dứt khôn nguôi mỗi khi tìm thấy đồng đội mà chưa thể gọi tên. Cuối tháng 4-2026, Đội K91 nhận được tin báo từ một người dân ở huyện Preah Sdach (tỉnh Prey Veng) phát hiện hài cốt khi đào móng nhà. Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của anh, Đội K91 đã mở rộng hiện trường, tìm thấy những mảnh xương sọ, đốt sống cùng đôi dép cao su nhãn hiệu “Lạc Đà” và một băng đạn AK. Nhìn những di vật nhuốm màu thời gian, các anh không khỏi xót xa. Các anh đã tìm thấy liệt sĩ, nhưng lại đau đáu vì chưa biết là ai, thuộc đơn vị nào?

Có những kỷ vật nhỏ bé nhưng lại mang theo cả một câu chuyện chưa bao giờ khép lại của lịch sử. “Trong quá trình chúng tôi lấy mẫu HCLS, phục vụ giám định ADN tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tam Nông, có một chi tiết bất ngờ đã khiến anh em lặng đi. Nằm khiêm tốn trong phần di vật của một HCLS là chiếc bút đã sờn cũ. Trên cây bút, thời gian vẫn chưa thể xóa nhòa hai chữ được khắc nắn nót: “Quang Túy”. Không một ai trong chúng tôi biết người từng cầm chiếc bút ấy là ai, đó có phải là tên của người lính đã anh dũng ngã xuống, hay đó là kỷ vật, là món quà chứa đựng biết bao tình cảm của đồng đội, của hậu phương trao gửi lại ngay trước giờ phút lên đường dấn thân vào lửa đạn? Sau hơn nửa thế kỷ nằm dưới lớp đất sâu, chiếc bút vẫn lặng im, đến tận hôm nay vẫn chưa có câu trả lời”, Thượng tá Võ Thành Dẫn xúc động kể.

Từ câu chuyện cây bút, ngay lập tức Thượng tá Võ Thành Dẫn trực tiếp tổ chức rà soát lại toàn bộ hồ sơ lưu trữ. Và có một sự trùng hợp đặc biệt, một mối duyên kỳ lạ là ngày 4-9-2002, Đội K91 quy tập được một HCLS tại khu vực ấp Cô Ca Róc, xã Cô Kh-Chót (nay thuộc huyện Kampong Trabaek, tỉnh Prey Veng, Campuchia). Trong cuốn hồ sơ quy tập 24 năm trước, Đội K91 có ghi nhận di vật đi kèm là một cây bút khắc dòng chữ “Quang Túy”. Bộ hài cốt này sau đó đã được đưa về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tam Nông cùng kỷ vật thân thương ấy. Thế nhưng, đằng đẵng ngần ấy năm trời, các lực lượng vẫn chưa thể xác định được chủ nhân thực sự của chiếc bút. Liệu đây chỉ là một sự trùng hợp ngẫu nhiên của số phận, hay chính chiếc bút này trải qua hơn 50 năm kể từ những ngày tháng chiến tranh khốc liệt đang lặng lẽ gửi về hiện tại một thông điệp khắc khoải?

Những trăn trở ấy đã thôi thúc Thượng tá Võ Thành Dẫn và đồng đội không ngừng nỗ lực kết nối, lan tỏa thông tin để tìm kiếm thân nhân cho các liệt sĩ. Có trường hợp được anh miệt mài chắp nối thông tin cho “anh Thắng”-người lính quê miền Tây (thuộc đơn vị C7, D12, E11, F339) từng chiến đấu, ở lại lập gia đình và qua đời tại Pursat cách đây hơn 30 năm. Nỗi day dứt về một người mẹ già, những người anh em ruột thịt nơi quê nhà vẫn ngày ngày mong tin con em mình đã khiến anh quyết tâm đăng tải thông tin, hy vọng cộng đồng mạng sẽ giúp kết nối, xoa dịu nỗi đau chia cắt.

Bên cạnh nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập HCLS, Thượng tá Võ Thành Dẫn cùng cán bộ, chiến sĩ đơn vị còn làm tốt công tác dân vận, đối ngoại quốc phòng, đối ngoại nhân dân với nhiều hình thức như: Kết hợp tuyên truyền với các đợt thăm hỏi, tặng quà; khám bệnh, cấp thuốc; phối hợp trồng cây xanh... Kết quả công tác dân vận đã tạo sự tin tưởng của các cấp chính quyền, nhân dân Campuchia; Đội K91 luôn nhận được sự hỗ trợ hết mình từ lực lượng vũ trang cũng như người dân nước sở tại sẵn lòng chia sẻ nhiều thông tin quý giá về nơi chôn cất liệt sĩ. “Khi cơ động đóng quân tại các đơn vị trên đất Campuchia, thấy thiếu chỗ che mưa nắng, nguồn nước yếu, Đội K91 đã trích kinh phí và ngày công để dựng mái che, xây nhà vệ sinh, khoan giếng, trồng rau xanh cải thiện đời sống. Đơn vị còn tặng hàng chục phần quà, hỗ trợ con giống, hướng dẫn kỹ thuật tăng gia sản xuất; sửa chữa đường giao thông nông thôn... Những việc làm xuất phát từ chữ “tình” ấy đã tô thắm hình ảnh cao đẹp của Bộ đội Cụ Hồ trong lòng chính quyền và người dân Campuchia”, Thượng tá Võ Thành Dẫn cho biết.

Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính HCLS vẫn đang tiếp diễn, những bước chân của Đội K91 vẫn chưa dừng lại. Với Thượng tá Võ Thành Dẫn, phần thưởng lớn nhất không phải là những tấm bằng khen hay giấy khen mà là ngày càng có nhiều HCLS được quy tập. Bởi, anh luôn tâm niệm: Tìm kiếm đồng đội không đơn thuần là nhiệm vụ chính trị, mà là sứ mệnh, là tiếng gọi, là mệnh lệnh thiêng liêng xuất phát từ chính trái tim người lính.