Chấm dứt tư duy quản lý theo kiểu phong trào là một cách phòng ngừa suy thoái

1. Trình bày báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII về các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng, khi đề cập đến phần tổ chức thực hiện nghị quyết Đại hội với tiêu đề “Nói ít, làm nhiều, làm đến cùng”, Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước) yêu cầu các cấp, các ngành, các địa phương kiên quyết “không chạy theo phong trào”.

Bệnh sính thành tích. Ảnh minh họa: qdnd.vn

Đầu năm 2026, người lãnh đạo cao nhất TP Hà Nội đã chỉ đạo cán bộ, công chức Thủ đô cần thực hiện phương châm chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, kiến tạo phát triển, chấm dứt tư duy quản lý theo kiểu phong trào trong công tác quản lý đô thị.

"Phong trào" theo chiết tự có nghĩa là làn gió (phong) theo con nước (trào). Hiểu theo nghĩa rộng hơn, phong trào là một xu hướng, một trào lưu nổi lên mạnh mẽ, cuốn hút nhiều người tham gia và lan rộng nhanh chóng, như gió thổi và thủy triều lên.

Tác dụng, ý nghĩa tích cực của phong trào là khơi dậy ý chí, tinh thần, nhiệt huyết cách mạng của các thành phần, lực lượng tham gia để nhân lên sức mạnh tổng hợp nhằm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ, mục tiêu, kế hoạch đề ra. Trong lịch sử từng có những phong trào trở thành ngọn cờ tập hợp lực lượng, có sức lan tỏa mạnh mẽ trong xã hội như: Phong trào Bình dân học vụ, Ba sẵn sàng, Ba đảm đang, Sóng Duyên Hải, Gió Đại Phong, Ba nhất...

Phong trào nếu được tổ chức chặt chẽ, bài bản, chu đáo, nghiêm túc sẽ thúc đẩy thực hiện nhiệm vụ trọng tâm bảo đảm nhanh chóng, thuận lợi, hiệu quả tốt hơn. Khơi nguồn sức mạnh đích thực từ các phong trào, chiến dịch không chỉ là phương pháp, nghệ thuật lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý, điều hành mà còn góp phần củng cố, gắn kết tinh thần đoàn kết trong cộng đồng để hiện thực hóa những mục tiêu, khát vọng tốt đẹp của xã hội.

2. Bản thân phong trào không có lỗi. Cái lỗi là nhiều nơi, nhiều cấp, ngành, nhiều cơ quan, tổ chức, đoàn thể và một bộ phận cán bộ, đảng viên nhận thức không thấu đáo về bản chất, ý nghĩa tích cực của phong trào, từ đó có thái độ, hành vi ứng xử chưa đúng mực, thiếu nhất quán đối với các hoạt động phong trào.

Cách đây ít năm, dư luận từng lên tiếng phê phán mạnh mẽ tư duy chạy theo phong trào diễn ra khá tràn lan ở nhiều địa phương. Trong đó, đáng nói nhất là phong trào đua nhau lập quy hoạch hệ thống cảng hàng không, sân bay, cảng biển. Nhiều địa phương có bờ biển ngắn, tiềm năng nuôi trồng và khai thác hải sản rất hạn hẹp nhưng cũng cố xin Trung ương, Chính phủ cho xây dựng quy hoạch cảng biển, lập đội tàu vận tải đánh bắt xa bờ. Nhiều tỉnh trung du, miền núi không có lợi thế về mặt bằng, không gian cũng mời gọi cơ quan chuyên ngành Trung ương về địa phương tham mưu xây dựng quy hoạch hệ thống hàng không, sân bay, cho dù các chuyên gia kinh tế cảnh báo việc làm này thiếu tính khả thi và không mang lại hiệu quả kinh tế.

Một trong những biểu hiện của bệnh phong trào bùng nổ giai đoạn 2010-2020 là hàng loạt địa phương đua nhau làm sân golf, trong đó nhiều tỉnh, thành phố đặt mục tiêu xây dựng 6-12 sân golf, thậm chí có địa phương quy hoạch 22-40 sân golf. Hậu quả là nhiều địa phương phải “trả giá” hàng trăm, thậm chí hàng nghìn héc-ta đất nông nghiệp thuộc diện “bờ xôi ruộng mật” và đất lâm trường bạt ngàn cây xanh dần bị hoang hóa do nhà đầu tư xây dựng sân golf chỉ “vẽ ra” hiệu quả kinh tế trên giấy mà bất chấp quy luật cung vượt quá cầu, tức là xây dựng sân golf xong nhưng thu hút rất ít người đến chơi.

Theo nhận định của các chuyên gia văn hóa, trong bối cảnh thời chiến cần huy động sức người, sức của để tập trung, huy động sức mạnh tổng hợp cho sự nghiệp giải phóng dân tộc thì phong trào đã chứng tỏ sức mạnh, sức sống to lớn và trở thành một trong những đòn bẩy thúc đẩy sự nghiệp kháng chiến mau chóng giành đích thắng lợi. Phong trào có thể tạo khí thế rộng rãi trong một thời điểm, nhưng thường có tính ngắn hạn, hay thiên về khẩu hiệu, thích con số đẹp, dễ tạo thành tích bề nổi. Trong bối cảnh xã hội hiện nay, mọi việc cần hướng đến sự phát triển ổn định, hài hòa, bền vững thì tư duy, cách thức quản lý, điều hành theo kiểu phong trào đã bộc lộ nhiều nhược điểm. Trong đó, đáng nói nhất là tình trạng làm nhanh, làm lướt, làm vội, làm ẩu theo kiểu “ra quân”, “cao điểm” có thể đạt được một vài chỉ tiêu, hiệu quả nhất thời, nhưng do cách làm thiếu căn cơ, bài bản, thiếu giải pháp tổng thể, khả thi nên khó có thể nói là hoàn thành mục tiêu toàn diện, đạt được lợi ích toàn diện. Nếu chỉ chạy theo phong trào, làm theo phong trào thì chẳng khác nào “dục tốc bất đạt”, tức là nếu làm vội vã thì khó thành công, nếu đốt cháy giai đoạn sẽ dẫn đến thất bại. Như cổ nhân từng đúc kết, chỉ ham muốn mau giành tiểu lợi thì đại sự khó hanh thông.

3. Khi nhấn mạnh chấm dứt tư duy quản lý kinh tế-xã hội theo kiểu phong trào là muốn phê phán cách làm nặng về hô hào, hiệu triệu, đầu voi đuôi chuột, đánh trống bỏ dùi, nói rồi bỏ đấy. Dư luận phê phán nhiều phong trào có “phát” mà không “động”; nhiều phong trào ra quân rất rầm rộ, hoành tráng nhưng tình hình vẫn “giậm chân tại chỗ”, không chuyển biến theo hướng tích cực.

Để triển khai thực hiện hiệu quả Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, một trong những vấn đề có ý nghĩa then chốt nhằm giải quyết “điểm nghẽn” cốt tử hiện nay là phải hành động thật sự khẩn trương, quyết liệt, kiên quyết phòng, chống và khắc phục cho được bệnh nói hay, nói nhiều nhưng làm dở, làm ít, làm hình thức, làm phô trương, màu mè chỉ nhằm tô hồng thành tích tập thể, đánh bóng hình ảnh cá nhân người lãnh đạo. GS, TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhận định, phải lấy kết quả thực chất làm thước đo duy nhất, còn cứ chạy theo văn bản, hội nghị, phong trào, thành tích, cuối cùng nhìn lại kết quả không có gì. Kiểu cách làm như vậy thì đừng hy vọng nghị quyết của Đảng đi vào cuộc sống.

Phát biểu tại các hội nghị và trò chuyện với cán bộ, đoàn viên, hội viên của các tổ chức đoàn thể chính trị-xã hội, người đứng đầu Đảng, Nhà nước ta cũng nhiều lần yêu cầu các cấp hội, đoàn phải coi trọng hoạt động thực chất, tránh hình thức, chạy theo phong trào. Hiệu quả hoạt động của mặt trận, đoàn thanh niên, công đoàn, phụ nữ... không phải đo bằng số cuộc họp, số văn bản, số phong trào mà phải đo bằng niềm tin và sự hài lòng của đoàn viên, hội viên và những quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp mà họ được thụ hưởng.

Suy cho cùng, việc chấm dứt tư duy quản lý, điều hành phát triển kinh tế-xã hội theo kiểu phong trào là một cách phòng, chống, đẩy lùi lề thói làm việc phô trương, “khua chiêng gióng trống” hình thức vốn là mặt trái của tâm lý tiểu nông, là “con đẻ” của chủ nghĩa quan liêu, bệnh thành tích và cũng là một trong những biểu hiện suy thoái về đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên.